ڕێژیمی خواردن بۆ قولۆنی هەستیار جۆرە دیاریکراوەکانی کاربۆهایدرەت کەم دەکاتەوە، بۆ کەمکردنەوەی گاز، پفکردن و ئازاری ناخۆشی ناو سک.
FODMAP چییە و کاریگەریی ڕێژیمی خواردن بۆ قولۆنی هەستیار چۆنە؟
ئەم ڕێژیمە بریتییە لە کەمکردنەوەی خواردنی کاربۆهایدرەت و شەکرە زنجیرەکورتەکان کە بە خێرایی لەلایەن بەکتریاکانی ڕیخۆڵەوە شێ دەکرێن و گاز بەرهەم دەهێنن. ئەزموونی ڕێژیمی قولۆنی هەستیار نیشانی داوە ئەم ڕێژیمە یارمەتی نزیکەی ٧٠%ی تووشبووانی داوە بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانیان، لە کاتێکدا توێژینەوە کلینیکییەکانی دیکە ئاماژەیان بەوە کردووە کە ٣ لە هەر ٤ کەسێک لە کاتی پەیڕەوکردنی ئەم ڕێژیمەوە ئەنجامی کاریگەر وەرگرتووە.
گرنگە بزانرێت ئەم ڕێژیمە چارەسەری کۆتایی ئەم نەخۆشییە نییە، بەڵکو ڕێگایەکە بۆ کۆنترۆڵکردن و کەمکردنەوەی نیشانەکان. هەروەها تێبینی کراوە کە ڕەنگە بارودۆخی نەخۆشانی هەوکردنی ڕیخۆڵە باشتر بکات، و بۆ کەمکردنەوەی بڕی پاشماوەش لە کەسانی دوای نەشتەرگەریی لابردنی کولۆن بەکاربهێنرێت.
پێکهاتەکانی ڕێژیمی FODMAP
پیتەکانی «FODMAP» ئاماژەن بۆ گرووپەکانی شەکر و کاربۆهایدرەتی خۆراک‌پەسەند کە دەتوانن شێ بکرێن، ئەوانیش بریتین لە:
- F: شەکرە شێبووەکان.
- O: شەکرە چەندبەشییەکان.
- D: شەکرە دووبەشییەکان.
- M: شەکرە تاک‌بەشییەکان.
- A و P: پۆلیۆڵەکان (وەک زایلیتۆڵ و سۆربیتۆڵ).
ئەو خواردنانەی باشترە دووریان لێ بکرێتەوە یان کەم بکرێنەوە
ئەم لیستە ئەو خواردنانە دەگرێتەوە کە بڕی شەکرەکانیان زۆرە:
- فرۆکتۆز: وەک هەنگوین، شەربەتی گەنمەشامی، مانگۆ، سێو و شەمام.
- لاکتۆز: لە شیر و بەرهەمە شیرییەکاندا هەیە.
- فرۆکتان: وەک پیاز، سیر، گەنم و جۆ.
- گالاکتان: وەک نیسک، باقڵا، نۆک و سویابین.
- پۆلیۆڵەکان: وەک هەندێک شیرینکەری دەستکرد، ئەڤۆکادۆ، هەلوو و گیلاس.
ئەو خواردنانەی ڕێگەپێدراون
- پرۆتینەکان: هێلکە، ماسی، مریشک و گۆشتی مانگا و بەراز (بە مەرجێک زیادکراوەکانی وەک شەربەتی گەنمەشامی تێدا نەبێت).
- جێگرەوەکان: شیری بادەم، شیری برنج و شیری کۆکۆنات، هەروەها گوێز و فستقی زەمینی.
- دانەوێڵەکان: برنج، کینوا، گەنمەشامی و جۆ (ئەوانەی گلوتینیان تێدا نییە).
- میوەکان: مۆز، ترێ، پرتەقاڵ، تووت‌فرەنگی و کیوی.
- سەوزەکان: گێزەر، بیبەری شیرین و کەلەم.
ئامۆژگاری لە کاتی پەیڕەوکردنی ڕێژیمەکە
ئامانجی ئەم ڕێژیمە قەدەغەکردنی تەواوی ئەم خواردنانە نییە، بەڵکو کەمکردنەوەیانە، چونکە زۆرێک لەوانە بۆ بەکتریا بەسوودەکانی سیستەمی هەرس سوودبەخشن. بۆیە باشترە ئەم هەنگاوانە جێبەجێ بکرێن:
- ڕاوێژ بە پسپۆڕی خۆراک بکرێت بۆ دانانی ڕێژیمێکی هەژمارکراو و خۆپاراستن لە کێشەکانی وەک قەبزی.
- هەڵبژاردەکانی خۆراک هەر ٦ بۆ ٨ هەفتە جارێک پێداچوونیان بۆ بکرێتەوە و بگۆڕدرێن.
- نیشانەکانی سەر لیبێڵی خۆراکەکان بە وردی بخوێندرێنەوە بۆ هەڵبژاردنی پێکهاتەی گونجاو.
پرسیارە باوەکان
ڕێژیمی خواردن بۆ قولۆنی هەستیار چەند کاریگەرە؟
بۆ کەمکردنەوەی پفکردن، گاز و ئازاری ناو سک زۆر کاریگەرە؛ ڕێژەیەکی زۆری نەخۆشان (لە نێوان ٧٠% تا ٧٥%) ڕایانگەیاندووە کە بە پابەندبوون پێیەوە نیشانەکانیان باشتر بووە.
ڕێژیمی FODMAP چییە؟
ئەو ڕێژیمەیە کە خواردنی کاربۆهایدرەت و شەکرە زنجیرەکورتەکان کەم دەکاتەوە؛ ئەو مادانەی لە ڕیخۆڵەدا بە ئاسانی هەڵنامژرێن، و کەمکردنەوەیان شێبوون و بەرهەمهێنانی گاز کەم دەکاتەوە.
پیتەکانی ڕێژیمی FODMAP بۆ کولۆن واتای چییە؟
کورتکراوەی جۆرەکانی شەکرن: شێبوو (Fermentable)، چەندبەشی (Oligosaccharides)، دووبەشی (Disaccharides)، تاک‌بەشی (Monosaccharides) و پۆلیۆڵ (Polyols).
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو بارانەی خوارەوەدا دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک یان پسپۆڕی خۆراک بکرێت:
- کاتێک دەتەوێت ڕێژیمی FODMAP دەست پێ بکەیت، بۆ دڵنیابوون لەوەی بە دروستی جێبەجێ دەکرێت و خۆپاراستن لە خۆراکی خراپ.
- ئەگەر نیشانەکانی قولۆنی هەستیار لەگەڵ ئازاری توند یان نائاساییبوونی زۆری چوونە سەر ئاودەست (سکچوونی درێژخایەن یان قەبزی) هاوڕێ بن.
- کاتێک دوای گۆڕینی ڕێژیمی خواردن تێبینی کاریگەریی نەرێنی لەسەر هەرسکردن دەکرێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کاریگەری قەڵەوی لەسەر خانە چەورییەکان
- ڕژیمی عذاری و زانیارییە گرنگەکان
- هۆکارەکانی شکستی کەمکردنەوەی کێش و قەڵەوی
- کەمکردنەوەی کێش و قەڵەوی: قۆناغە سەرەکییەکان
- زیاتر دەربارەی کەمکردنەوەی کێش و قەڵەوی
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team