چاقی بارێکی تەندروستییە کە لە کۆبوونەوەی زۆری چەوری لە جەستەدا دروست دەبێت؛ چارەسەری پێویستی بە چەند ڕێگایەک هەیە بۆ گەڕاندنەوەی کێشی تەندروست.
چاقی چییە و هۆکارەکانی چین؟
چاقی نەخۆشییەکی درێژخایەنە کە لە زیادبوونی بڕی چەوریی جەستە لە ئاستی ئاساییەوە دروست دەبێت. هۆکارەکانی تەنها بۆماوەیی نین، هەرچەندە ئەگەری تووشبوون دەگاتە ٨٠% ئەگەر هەردوو دایک و باوک تووش بووبن؛ هۆکارەکانی دیکەش ئەمانەن:
- خوو و عادەتی خراپی خواردن، وەک پشتگوێخستنی نانی بەیانی و خواردنی خواردنی خێرا و پڕچەوری.
- کەمی چالاکیی جەستەیی و جووڵە.
- تێکچوونی هۆرمۆنەکان یان ماددە کیمیاییەکانی جەستە.
- هۆکارە ژینگەیی و کۆمەڵایەتییەکان، هەروەها ژمارە و قەبارەی خانە چەورییەکان.
ڕێگاکانی چارەسەری چاقی
هەڵبژاردە بەردەستەکان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کێشی زیادە، بە پێی دۆخی تەندروستی و پلەی چاقی دەگۆڕێن:
گۆڕینی شێوازی ژیان و ڕەفتار
گرتنەبەری شێوازێکی تەندروستیی ژیان یەکێکە لە کاریگەرترین ڕێگاکانی بەردەوام؛ ئەمەش ئەمانە دەگرێتەوە:
- پابەندبوون بە خواردنی نانی بەیانی و خۆپاراستن لە چەورییە هایدرۆجینکراوەکان.
- ئەنجامدانی چالاکیی جەستەیی بە شێوەیەکی ڕێک و پێک و کردنی بە عادەتێکی ڕۆژانە.
- ڕێکخستنی بڕی خواردنی ڕۆژانە.
ڕژێمە خۆراکییەکان
دەتوانرێت ڕژێمی خۆراکی بەکاربهێنرێت، بەڵام پێشنیار دەکرێت لە ڕژێمە بازرگانییە باوەکانی سەر ئینتەرنێت دوور بکەونەوە؛ چونکە لەوانەیە بۆ هەمووان گونجاو نەبن و ئەگەر بۆ ماوەیەکی درێژ بەبێ هاوسەنگیی خۆراکی بەردەوام بن، مەترسیی تەندروستی دروست بکەن. باشترە ڕژێمێکی تایبەت بە پێی مێژووی تەندروستی و پێوەرە جەستەییەکانی هەر کەسێک پەیڕەو بکرێت.
گیا دەرمانییەکان
هەندێک کەس گیا دەرمانییەکانی وەک زەنجەفیل، چای سەوز، جینسینگ و تۆوی کەتان بەکاردەهێنن. ئەم گیا دەرمانییانە یان بە خێراکردنی پرۆسەکانی گۆڕانکاریی ماددە و سووتاندنی چەوری کار دەکەن، یان بەهۆی ڕیشاڵەکانەوە هەستی تێربوون زیاد دەکەن. پێویستە پێش بەکارهێنانیان ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت، بە تایبەتی بۆ ئەوانەی مێژووی نەخۆشییان هەیە.
دەرمان و نەشتەرگەری
دەرمانی چاقی (حەبی کەمکردنەوەی کێش) زۆرجار لە حاڵەتە توندەکانی چاقیدا بەکاردەهێنرێت کە مەترسیی تەندروستی دروست دەکەن. ئەم دەرمانانە یان ناوەندەکانی ئارەزووی خواردن لە مێشکدا سەرکوت دەکەن، یان ڕێگری لە هەڵمژینی ماددە خۆراکییەکان دەکەن. نەشتەرگەریش کۆتا چارەسەرە کاتێک نیشاندەری کۆتلەی جەستە لە ٤٠ کجم/مەتر مربع زیاتر بێت و نەخۆشیی هاوڕێی لەگەڵدا هەبێت. هەڵبژاردەکان ئەمانە دەگرنەوە:
- بڕین یان بەستنەوەی گەدە.
- بەکارهێنانی بالۆنی گەدە یان هەڵمژینی چەوری.
- لابردنی بەشێک لە ڕوودە یان بەستنەوەی چەناگەکان.
پێوانەکردن و دەستنیشانکردنی چاقی
پزیشکان «نیشاندەری کۆتلەی جەستە» وەک ئامرازێکی باو بەکاردەهێنن؛ ئەم نیشاندەرە بە دابەشکردنی کێش بە کیلۆگرام بەسەر دووجای بەرزی بە مەترەوە بەدەست دێت.
- بۆ گەورەساڵان: کێشی زیادە لە ٢٥ تا ٢٩.٩ دادەنرێت، چاقی کاتێکە نیشاندەرەکە لە ٣٠ زیاتر بێت، و چاقیی توند کاتێکە لە ٤٠ زیاتر بێت.
- بۆ منداڵان: خشتەکانی گەشە بەکاردەهێنرێن کە منداڵ بە هاوتەمەنەکانی لە هەمان ڕەگەز بەراورد دەکەن؛ چاقی کاتێک دادەنرێت کە ڕێژەی سەدی ٩٥ یان زیاتر بێت.
دەستنیشانکردنەکە لەوانەیە تاقیکردنەوەی خوێنیش بگرێتەوە بۆ پێوانەکردنی شەکر، کۆلێستەرۆڵ و کارکردنی جگەر، هەروەها پێوانەکردنی بازنەی کەمەر.
مەترسییە تەندروستییەکانی پەیوەست بە کێشی زیادە
کێشی زیادە ئەگەری تووشبوون بە چەندین نەخۆشی زیاد دەکات، لەوانە:
- شەکری جۆری دووەم بەهۆی بەرگریی ئینسولین.
- نەخۆشییەکانی دڵ، سکته‌ی مێشک و بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن.
- وەستانی هەناسە لە کاتی خەودا بەهۆی فشارەکەی بافتە نەرمەکانی مل.
- کێشەی دیکە وەک چەوریی جگەر، نەخۆشییەکانی کیسەی زەرداو، نقرس و پووکانەوەی ئێسک.
پرسیارە باوەکان
ئەم دۆخە چییە؟
ئەم دۆخە بارێکی پزیشکییە کە بە کۆبوونەوەی زۆری چەوری لە جەستەدا، زیاتر لە ئاستی ئاسایی، دیاری دەکرێت و هۆکاری ژمارەیەک نەخۆشیی درێژخایەنە. ئەم زانیارییانە دەربارەی چاقی پێناسەی ئەم دۆخە دەخەنەڕوو.
چۆن لە وەرزی زستاندا ڕێگری لە زیادبوونی کێش بکەین؟
ئەمە بە ڕاهێنانی ڕۆژانە بۆ ماوەی لانیکەم یەک کاتژمێر، گۆڕینی خواردنی پڕچەوری بە میوە و سەوزە، خۆپاراستن لە خواردنی پرۆسێسکراو و خواردنی خێرا، و پاراستنی چالاکیی جەستەیی لە ناو ماڵدا دەکرێت.
لە کاتی دەستنیشانکردندا نەخۆش چاوەڕێی چی لە پزیشک بکات؟
پزیشک نیشاندەری کۆتلەی جەستە حساب دەکات، مێژووی خێزانی پێداچوونەوە دەکات، عادەتەکانی خواردن و ئاستی چالاکیی جەستەیی هەڵدەسەنگێنێت، و لەوانەیە داوای تاقیکردنەوەی خوێن بکات یان پەستانی خوێن بپێوێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
کاتێک ئەم نیشانانە دەردەکەون، پێویستە بێ‌درەنگ ڕاوێژی پزیشکی وەربگیرێت:
- نیشاندەری کۆتلەی جەستە بگاتە ئاستی چاقیی توند (بۆ گەورەساڵان زیاتر لە ٤٠).
- نیشانە پەیوەستەکان بە چاقی دەرکەون، وەک خورپەی توند و خەواڵوویی ڕۆژانە (کە ئاماژەیە بۆ وەستانی هەناسە لە خەودا).
- دەستنیشانکردنی نەخۆشییە هاوڕێکان، وەک شەکر یان بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن.
بەریووبەرنامە: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێژیمی خواردن بۆ قولۆنی هەستیار و FODMAP
- ڕێژیمی خواردن بۆ قەڵەوی: ڕێگایەکی تەندروست
- باشترین ڕێگاکانی کەمکردنەوەی کێش
- کەمکردنەوەی کێش و قەڵەوی: قۆناغە سەرەکییەکان
- زیاتر دەربارەی کەمکردنەوەی کێش و قەڵەوی
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team