نیشانەکانی ئەنفلۆنزا بەهۆی تووشبوون بە ڤایرۆسێکی ڕێگای هەناسەدان بە خێرایی دەردەکەون و لە گەورەساڵان و منداڵاندا جیاوازن.
نیشانەکانی ئەنفلۆنزا چییەن؟
تووشبوون بە ئەنفلۆنزا لە سەرماخواردنەوە توندترە و زۆرجار نیشانەکان بە خێرایی و بە توندی دەست پێدەکەن. نیشانەکانی گریپ لە پێگەیشتووان ئەمانەن:
- تا کە دەگاتە ٣٨ پلەی سیلیزیۆس یان لەوە زیاتر دەبێت.
- ئازاری توندی ماسولکە و جومگەکان.
- سەرئێشە و ئازاری قوڕگ.
- کۆکە و لووت‌ڕژان.
- لەرز و لاوازیی گشتیی توند.
- فرمێسک‌هاتن لە چاوەکان.
نیشانەکانی ئەنفلۆنزا لە منداڵاندا دەکرێت جیاواز بن و ئەمانە بگرنەوە:
- نەبوونی توانای خواردن یان خواردنەوەی شلەی بەقەدەر.
- گریان بەردەوام بەبێ فرمێسک.
- سەختی لە میزکردن.
- تا لەگەڵ پەڵەی پێست.
- خەواڵوویی و نەبوونی توانای ئەنجامدانی چالاکییە ڕۆژانەکان یان بەئاگاهاتنەوە.
دەستنیشانکردن و چارەسەری تووشبوون
دەستنیشانکردن پشت بە پشکنینی جەستەیی دەبەستێت. پزیشک ڕەنگە نموونەیەک لە قوڕگ وەربگرێت یان تاقیکردنەوەی جزیی، وەک PCR، یان تاقیکردنەوەی خێرای ئەنتیجەن داوا بکات بۆ دڵنیابوون لە جۆری ڤایرۆسەکە.
سەبارەت بە چارەسەر، زۆربەی حاڵەتەکان پێویستیان بە پشوودان لە ماڵەوە و خواردنەوەی شلەی زۆر، وەک ئاو و شەربەت و شۆربای گەرم، هەیە. دەتوانرێت دەرمانی کەمکردنەوەی ئازار، وەک ئەسیتامینۆفین یان ئیبۆپرۆفین، بۆ کەمکردنەوەی تا بەکاربهێنرێت؛ بەڵام نابێت ئەسپیرین بدرێت بە منداڵان و هەرزەکاران، بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە سندرۆمی ڕای کە مەترسیدارە. لە حاڵەتە توندەکاندا، ڕەنگە پزیشک دەرمانی دژەڤایرۆسی وەک ئۆسێلتامیڤیر، بالۆکسافیر یان زانامیڤیر بنووسێت؛ ئەم دەرمانانە ڕەنگە ماوەی نەخۆشییەکە نزیکەی ڕۆژێک کەم بکەنەوە و ڕێگری لە ئاڵۆزییەکان بکەن.
ئاڵۆزییەکانی ئەنفلۆنزا و مەترسییەکان
زۆربەی نەخۆشان لە ماوەی دوو هەفتەدا چاک دەبنەوە، بەڵام ڕەنگە ئاڵۆزییەکانی ئەنفلۆنزا بە تایبەتی لە دووگیانان، کەسانی بەساڵاچوو و ئەوانەی بەرگریی جەستەیان لاوازە، دەربکەون. گرنگترین ئاڵۆزییەکان ئەمانەن:
- سییەهەوکردن کە ڕەنگە ببێتە هۆی مردن.
- هەوکردنی گوێ و کونەکانی لووت.
- هەوکردنی مێشک یان ماسولکەی دڵ.
- لەکارکەوتنی گورچیلەکان یان سیستەمی هەناسەدان.
ڕێگاکانی خۆپاراستن لە تووشبوون
ڤاکسینەکانی هەموو ساڵێک کاریگەرترین ڕێگای خۆپاراستنن. توێژینەوەکان پیشانیان داوە کە وەرگرتنی ڤاکسینی ئەنفلۆنزا لە هەمان کاتدا لەگەڵ ڤاکسینی کۆرۆنا کاریگەری لەسەر وەڵامی بەرگریی جەستە ناکات. هەروەها پێشنیار دەکرێت ئەم ڕێنماییانە جێبەجێ بکرێن:
- بەردەوام دەستەکان بشۆرە و دەست لە ڕوو و چاوەکان مەدە.
- کاتێک کۆکە دەکەیت دەمت دابپۆشە.
- وەرزش بکە و سەوزە و میوە بخۆ بۆ بەهێزکردنی بەرگریی جەستە.
- ماڵ و چێشتخانە و حەمام بە ماددەی پاککەرەوە پاک بکەرەوە.
کەی پێویستە داوای چاودێریی پزیشکیی خێرا بکرێت؟
ئەگەر نیشانەکانی ئەنفلۆنزای توند دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی وەربگیرێت. ئەم نیشانانە بریتین لە:
- بۆ گەورەساڵان: تەنگی یان سەختیی هەناسەدان، ئازاری توندی سنگ، شینبوونی لێو و پێست، سەرگێژە و تێکچوونی هۆش، یان وشکبوونەوەی توند.
- بۆ منداڵان: هەناسەدانی خێرا، شینبوونی ڕوو و لێو، ڕەتکردنەوەی ڕۆیشتن بەهۆی ئازاری توندی ماسولکە، وشکبوونی دەم، یان میز نەکردن بۆ ماوەی ٨ کاتژمێر. هەروەها ئەگەر پلەی گەرمیی منداڵی شیرخۆر (خوار ١٢ هەفتە) بگاتە ٤٠ پلەی سیلیزیۆس، دەبێت چاودێریی پزیشکیی خێرا وەربگیرێت.
پرسیارە باوەکان
نیشانە باوەکانی ئەنفلۆنزا وەرزی چییەن؟
بریتییە لە تا (٣٨ پلە یان زیاتر)، ماندووبوونی توند، ئازاری ماسولکە و کۆکەی وشک؛ ئەم نیشانانە بە خێرایی دەردەکەون.
ئایا سکچوون یەکێکە لە نیشانەکانی ئەنفلۆنزا؟
بەڵێ، لە هەندێک حاڵەتدا وەک ئەنفلۆنزای بەراز (H1N1) یان ئەنفلۆنزای باڵندە، ڕەنگە سکچوون و ڕشانەوە دەربکەون.
ئەنفلۆنزای باڵندە دووبارە بڵاودەبێتەوە: وردەکارییەکان چین؟
ئەمە تووشبوونێکە کە مریشک و باڵندەکان دەگرێتەوە و ڕەنگە بەهۆی پەیوەندیی ڕاستەوخۆوە بگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ. نیشانەکانی بریتین لە سووربوونی چاو، هەوکردنی قوڕگ، تا و ماندووبوون.
ئایا ئەنفلۆنزای باڵندە مەترسییەکی بۆ ئێمە هەیە؟
ڕاپۆرتەکان ئاماژە دەکەن کە مەترسیی بڵاوبوونەوەی لە نێو خەڵکی گشتیدا هێشتا زۆر کەمە، چونکە بە شێوەیەکی ئاسایی لە مرۆڤێکەوە بۆ مرۆڤێکی تر ناگوازرێتەوە؛ بەڵکو تووشبوونەکان زۆرتر لە نێو کرێکارانی باخچەکانی پەروەردەکردنی مریشکدا دەبینرێن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڤیتامین سی بۆ زکام؛ پێشگیری و چارەسەر؟
- گەشت و گوزار: پێشگیری لە کۆرۆنا لە گەشت و گوزاردا
- زکام یان ئەنفلۆنزا: ڕێگاکانی پێشگیری
- ڕێنمایی تەواو بۆ ڤاکسینی ئەنفلۆنزا چوارجۆری
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team