ئەم ڕێنماییە جیاوازیی مێلاتۆنین یان ئاشواگاندا بۆ خەو و هەڵبژاردنی تەواوکەری گونجاو بە پێی هۆکاری تێکچوونی خەو و تەندروستی ڕوون دەکاتەوە.
چۆن لە نێوان مێلاتۆنین یان ئاشواگاندا بۆ خەو هەڵبژێریت؟
هیچ تەواوکەرێک بۆ هەموو کەسێک باشترین نییە؛ بڕیارەکە پشت بە هۆکاری بێخەوی دەبەستێت:
- مێلاتۆنین بۆ خەو: باشترە لە کاتی تێکچوونی کاتی خەودا بەکاریبهێنرێت، وەک گەشتی دوورودرێژ یان تێکچوونی کاتی خەو بەهۆی گۆڕینی کاتی ناوچەکان.
- ئاشواگاندا: ڕەنگە بۆ ئەوانەی بێخەوییان بە فشار و سترێسی دەروونی پەیوەستە هەڵبژاردەیەکی گونجاو بێت، هەرچەندە بەڵگەکان دەربارەی کاریگەرییەکەی لە چارەسەرکردنی نیگەرانی یەکلاکەرەوە نین.
ڕۆڵی مێلاتۆنین لە ڕێکخستنی کاتژمێری زیندەوەری
مێشک ئەم هۆرمۆنە لە ڕێگەی غودەی پینیاڵەوە دەردەدات. ئاستی لە شەودا ١٠ هێندەی ڕۆژە، و ئەمە یارمەتی ڕێکخستنی خولی خەوتن و بەئاگاهاتن دەدات.
حاڵەتە باوەکانی بەکارهێنان
لە حاڵەتەکانی خوارەوەدا ڕەنگە یارمەتی ڕێکخستنەوەی کاتژمێری زیندەوەری بدات:
- تێکچوونی دواکەوتنی قۆناغی خەو.
- کێشەی کاتی خەو لە تەمەندارەکاندا.
- تێکچوونی خەو بەهۆی کارکردن بە شێوازی شەفت (بەڵگەکان یەکلاکەرەوە نین).
- ماندووبوونی گەشت (Jet lag).
ئاگاداری و کاریگەرییە لاوەکییەکان
ڕەنگە ببێتە هۆی سەرئێشە، سەرگێژە، دڵتێکچوون یان خەواڵوویی لە ڕۆژدا. لە کاتی دووگیانیدا، لە حاڵەتی خەرفەتدا و بۆ منداڵانی خوار ١٨ ساڵ، نابێت بەبێ ڕاوێژی پزیشکی بەکاربهێنرێت. هەروەها لەگەڵ دەرمانەکانی فشاری خوێن، دژەخوێنبەستنەکان وەک وارفارین، هەندێک دژەباکتریا و دەرمانە ئارامکەرەوەکان یان دژەخەمۆکییەکان کارلێک دەکات.
کاریگەری ئاشواگاندا لەسەر خەو و سترێس
ئەم گیا وەک مادەیەکی «گونجێنەر» کار دەکات و ڕەنگە کاریگەری لەسەر وەڵامی جەستە بەرامبەر فشارەکان هەبێت. ئەمە یارمەتی ئەوانە دەدات کە بەهۆی سترێسەوە کێشەیان هەیە لە بەردەوامبوون لە خەو یان لە شەودا چەند جار لە خەو هەڵدەستن.
ئاگادارییەکانی ئاشواگاندا
هەندێک کەس لەوانەیە بەهۆی خواردنی لە شەودا زیاتر چالاک ببن؛ بۆیە ڕەنگە خواردنی لە ڕۆژدا باشتر بێت. لە کاریگەرییە لاوەکییە ئەگەرییەکانی:
- کێشەی هەرسکردن وەک سکچوون و دڵتێکچوون.
- کاریگەری لەسەر کارکردنی غودەی دەرەقی و هۆرمۆنەکانی.
- کاردانەوەی ئەلەرجی.
بەکارهێنانی بۆ ئەوانەی نەخۆشییەکانی خۆبەرگرییان هەیە، یان تووشی شێرپەنجەی پرۆستاتن کە بە هۆرمۆن هەستیارە، یان بۆ ژنانی دووگیان و شیردەر قەدەغەیە. هەروەها لەگەڵ دەرمانەکانی شەکر، فشاری خوێن و دەرمانە کەمکەرەوەکانی کارکردنی سیستەمی بەرگریی جەستە کارلێک دەکات.
خواردنی مێلاتۆنین و ئاشواگاندا پێکەوە
تەنها یەک توێژینەوەی ٨ هەفتەیی لەسەر گەورەساڵانی (١٨-٥٠ ساڵ) ئاماژەی بەوە کردووە کە خواردنی ئەم دووانە پێکەوە ڕەنگە کارایی خەو باشتر بکات، ماوەی پێویست بۆ چوونە خەو کەم بکاتەوە و ماوەی گشتیی خەو زیاد بکات، بە بەراورد بە بەکارهێنانی هەر یەکەیان بە تەنها. بەڵام یەک توێژینەوە بۆ گشتاندنی ئەم ئەنجامە بەس نییە؛ بۆیە بۆ ڕێگریکردن لە خەواڵووییی زۆر یان کارلێکی دەرمانی، نابێت پێکەوە بەکاربهێنرێن مەگەر بە چاودێریی پزیشکی.
پرسیارە باوەکان
مێلاتۆنین چۆن لە جەستەدا کار دەکات؟
وەک ڕێکخەری کاتژمێری زیندەوەری کار دەکات و کاتێک ئاستی لە شەودا بەرز دەبێتەوە، نیشانە بە جەستە دەدات کە ئامادەی خەوتن بێت.
ئاشواگاندا کەی ڕەنگە یارمەتی خەو بدات؟
سوودی بۆ ئەو کەسانە هەیە کە بێخەوییان بەهۆی فشار و سترێسی دەروونییەوەیە و کاریگەری لەسەر کوالێتیی خەویان دەکات.
ئایا دەتوانرێت مێلاتۆنین و ئاشواگاندا پێکەوە بخورێن؟
بەڵێ، بەڵام تەنها دوای ڕاوێژکردن بە پزیشک یان دەرمانساز، چونکە خواردنی پێکەوەیان ڕەنگە ببێتە هۆی خەواڵووییی توند یان لەگەڵ دەرمانەکانی تر کارلێک بکات.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە حاڵەتەکانی خوارەوەدا دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پسپۆڕ بکەیت:
- بەردەوامبوونی بێخەوی بۆ ماوەیەکی درێژ (لەو حاڵەتەدا چارەسەری ڕەفتاریی مەعریفی CBT-I هەر هەڵبژاردەی یەکەمە).
- دەرکەوتنی نیشانەی لاوەکیی چاوەڕواننەکراو لە کاتی بەکارهێنانی تەواوکەرەکاندا.
- ئەگەر بۆ فشاری خوێن، شەکر یان سیستەمی دەمار دەرمانی درێژخایەنت دەخۆیت، پێش دەستکردن بە هەر تەواوکەرێک.
بەرپرسیارییەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- سوودەکانی خەو بۆ تەندروستی جەستە و مێشک
- تێکچوونی جووڵە لە خەودا: نیشانە و چارەسەر
- جووڵەی منداڵان و شێوازی خەوتن
- ڕەنگەکانی یارمەتیدەر بۆ خەوتن چین؟
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team