توێژینەوەکان دەڵێن خەوتنی زیاتر دەتوانێت فێربوونی قوتابیان و بیرەوەری نەخۆشانی ئەلزایمەر باشتر بکات، بەڵام کاتژمێرەکانی زیادەکاری مەترسین.
سوودی خەوتنی زیاتر بۆ نەخۆشانی ئەلزایمەر
توێژینەوەیەک کە لەلایەن کۆلێژی پزیشکی زانکۆی واشنتنەوە ئەنجام درا، نیشانی دا کە زیادکردنی ماوەی پشوودان بە شێوەیەکی بەرچاو سوودی بۆ تووشبووانی ئەلزایمەر هەیە. توێژەران تاقیکردنەوەیان لەسەر مێشوولەی میوە ئەنجام دا کە سیستەمی خەوتنی هاوشێوەی مرۆڤی هەیە. جینەکانی هۆکاری کێشەی بیرەوەری و دروستکردنی بیرەوەریی نوێ بوون، ناچالاک کران؛ ئەمەش بووە هۆی دەرکەوتنی دۆخێک کە لە ئەلزایمەر دەچێت.
توێژەران سێ ڕێگایان بۆ زیادکردنی خەوتن بەکارهێنا:
- چالاککردنی خانەکانی مێشک کە بەرپرسی خەوتنن.
- زیادکردنی بەرهەمهێنانی پرۆتینێک کە پەیوەندی بە پرۆسەی خەوتنەوە هەیە.
- بەکارهێنانی دەرمانێک کە کاری گواستەرێکی کیمیایی هاوشێوە دەکات کە بەشداری لە خەوتندا دەکات.
خەوتنی مێشوولەکان بە نێوان ٣ تا ٤ کاتژمێر زیاد کرا (کە لە مرۆڤدا بەرامبەرە بە دوو ڕۆژ). توێژەران دۆزییانەوە کە ئەم زیادبوونە یارمەتی گەڕاندنەوەی توانای دروستکردنی بیرەوەریی نوێی دا. ئەمە کێشەی فیزیۆلۆژییەکەی بەهۆی تێکچوونی جینییەوە چارەسەر کرد، هەرچەندە خودی تێکچوونی جینییەکەی چارەسەر نەکرد.
کاریگەریی خەوتنی زیاتر لەسەر قوتابیان
توێژینەوەیەکی ئەمریکی کە ٢٨,٠٠٠ قوتابیی گرتەوە، دەرخستی کە دواخستنی کاتی دەستپێکردنی ڕۆژی خوێندن کوالێتی خەوتن و ئەدای خوێندنی قوتابیانی قۆناغی ناوەندی و ئامادەیی باشتر دەکات:
- قوتابیانی ئامادەیی: دوای دواخستنی دەستپێکی خوێندن بۆ ماوەی ٧٠ خولەک، زیاترین سوودیان بینی؛ ئەوان هەفتانە ٣.٨ کاتژمێر زیاتر خەوتن و ٢٠%یان ڕایانگەیاند کە خەواڵووییان لە ڕۆژدا کەم بووەتەوە.
- قوتابیانی ناوەندی: دوای دواخستنی دەستپێکی خوێندن بۆ ماوەی ٤٠ تا ٦٠ خولەک، هەفتانە ٢.٤ کاتژمێر زیاتر خەوتن و خەواڵووییان لە ڕۆژدا بە ڕێژەی ١٢% کەم بووەوە.
- قوتابیانی سەرەتایی: دوای پێشخستنی کاتی دەستپێکردنی خوێندن بە یەک کاتژمێر، هیچ گۆڕانکارییەک لە شێوازی خەوتن یان ژیانیاندا ڕووی نەدا.
مەترسیی کاتژمێرەکانی زیادەکاری
بە پێچەوانەی سوودەکانی پشوودان، زیادکردنی کاتژمێرەکانی کار دەتوانێت مەترسیی تەندروستی لێ بکەوێتەوە. توێژینەوەیەک کە لەسەر ٦,٠٠٠ فەرمانبەری حکومیی بەریتانیا ئەنجام درا، دۆزییەوە کە بەردەوام کارکردن لە کاتژمێری زیادەدا دەتوانێت مەترسیی تووشبوون بە نەخۆشیی دڵ بە ڕێژەی ٦٠% زیاد بکات.
چەند هۆکارێکی ئەگەری بۆی هەیە، لەوانە:
- زیادبوونی فشارە دەروونییەکان یان خەمۆکی لەوانەی ڕۆژانە ٣ یان ٤ کاتژمێر زیاتر کار دەکەن.
- تایبەتمەندیی کەسایەتیی «A type» کە ئاراستەی تووڕەیی و تووندوتیژییە.
- کەمبوونی کاتی تایبەت بە پشوودان و وەرزشکردن.
پرسیارە باوەکان
ئایا خەوتنی زیاتر یارمەتی چارەسەرکردنی ئەلزایمەر دەدات؟
یارمەتی زاڵبوون بەسەر کێشە فیزیۆلۆژییەکانی دروستبوو لە تێکچوونی جینەکان و گەڕاندنەوەی توانای دروستکردنی بیرەوەریی نوێ دەدات، بەڵام خودی تێکچوونی جینییەکە چاک ناکاتەوە.
زیادکردنی کاتژمێرەکانی خەوتن چۆن کاریگەری لەسەر هەرزەکارانی قوتابخانە دەکات؟
کوالێتی خەوتن باشتر دەکات و خەواڵوویی لە ڕۆژدا کەم دەکاتەوە، ئەمەش کاریگەریی ئەرێنی لەسەر ئەدای خوێندنیان هەیە، بە تایبەتی لە قۆناغی ناوەندی و ئامادەیی.
ئایا پەیوەندییەک لەنێوان کارکردن بۆ ماوەی درێژ و نەخۆشیی دڵدا هەیە؟
بەڵێ، کارکردنی بەردەوام لە کاتژمێری زیادەدا دەتوانێت مەترسیی تووشبوون بە نەخۆشیی دڵ بە ڕێژەی ٦٠% زیاد بکات، بەهۆی فشارە دەروونییەکان و کەمبوونی چالاکیی جەستەیی.
«زیادە واتای چییە»؟
لەم وتارەدا، باس لە ٣ یان ٤ کاتژمێر کارکردنی زیادە لە ڕۆژێکدا دەکرێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی خوارەوە دەردەکەون، پێشنیار دەکرێت ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت:
- سەرەڕای پشوودان، بەردەوام هەستکردن بە خەواڵوویی زۆر لە ڕۆژدا.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی خەمۆکی یان فشارە دەروونییە توندەکان کە پەیوەندییان بە ژینگەی کارەوە هەیە.
- تێبینیی خراپتربوونی بیرەوەری یان سەختی لە دروستکردنی بیرەوەریی نوێ.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەوی کورت دوای قاوە بۆ هۆشیاری زیاتر
- موکتەیلی خەوتنی کچان و کاریگەریی لەسەر خەوتن
- مێلاتۆنین یان ئاشواگاندا بۆ خەو: کامیان هەڵبژێریت؟
- بێخەوی دوای نەشتەرگەری: هۆکار و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team