نەخۆشییەکانی بەهۆی خواردن لە خواردن یان خواردنەوەی پیسەوە دروست دەبن؛ زۆرجار بە ڕشانەوە، سکچوون و ناڕەحەتیی گەدە دەردەکەون.
هۆکارەکانی نەخۆشییەکانی بەهۆی خواردن
ئەم تووشبوونانە بەهۆی خواردنەوەی ماددەی پیس ڕوودەدەن، لە دیارترینیان:
- بەکتریا و ڤایرۆسەکان: وەک سالمۆنیلا و نۆرۆڤایرۆس.
- پەراستەکان: کە دەتوانن لە ڕیخۆڵەکاندا بنیشتەجێ ببن.
- ژەهرەکان: جا ماددەی کیمیایی بن یان ژەهرێک کە هەندێک جۆری کپک و بەکتریا بەرهەمی دەهێنن.
خواردن لە هەر قۆناغێکدا دەتوانێت پیس ببێت؛ لە چاندن و دروێنەکردنەوە تا ئامادەکردن و هەڵگرتن، بە تایبەتی کاتێک پشتگوێخستنی شۆردنی دەستەکان، بەکارهێنانی کەرەستەی چێشتخانەی ناپاک، یان هێشتنەوەی خواردن لە پلەی گەرمیی ناگونجاو هەبێت.
نیشانەکانی ژەهراویبوونی خواردن
نیشانەکان بەپێی هۆکارەکە دەگۆڕێن و دەتوانن چەند کاتژمێرێک یان چەند هەفتەیەک دوای خواردنی خواردنی پیس دەربکەون. ئەمانەش دەگرنەوە:
- گرژبوونی ئازاربەخشی گەدە و دڵتێکچوون.
- سکچوون، کە لە هەندێک حاڵەتدا خوێنی تێدا دەبێت.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی (تا).
- لە حاڵەتی دەگمەن، ڕەنگە نیشانەی دەمارەیی وەک تەمبوونی بینین، بێهەستیی پێست یان لاوازیی ماسولکەکان دەربکەون.
تشخیص و چارەسەری ژەهراویبوونی خواردن
پسپۆڕان بۆ تشخیص، پشت بە پشکنینی جەستەیی و پێداچوونەوە بە لیستی ئەو خواردنانە دەبەستن کە نەخۆش بە دوایی خواردوونیەتی. ڕەنگە تاقیکردنەوەی خوێن یان نموونەی پیسایی بکرێت بۆ دۆزینەوەی پیسبوونەکان.
چارەسەرەکەش بە توندیی حاڵەتەکە و هۆکارەکەی دەبەسترێتەوە:
- جێگرتنەوەی شلەکان: خواردنەوەی ئاو، شۆربا یان محلولی جێگرتنەوەی شلەکان بۆ ڕێگریکردن لە وشکبوونی جەستە.
- دەرمانەکان: ڕەنگە بۆ تووشبوونی بەکتریایی دژەبەکتریا، بۆ پەراستەکان دژەپەراست، یان پرۆبایۆتیک بۆ گەڕاندنەوەی بەکتریاکانی سوودبەخش بنووسرێت.
- چارەسەری ماڵەوە: گەورەساڵان (ئەوانەی تا یان سکچوونی خوێناویان نییە) دەتوانن لۆپێراماید بۆ سکچوون یان سالیسێلایتی بیسمووت بۆ دڵتێکچوون بەکاربهێنن. لە سەرەتای چاکبوونەوەشدا سەرنج بخەنە سەر خواردنی سووک وەک مۆز، برنج و نانی برژاو.
ڕێگاکانی پاراستن لە پیسبوونی خواردن
بۆ پاراستنی خۆت و خێزانەکەت، ئەم ڕێنماییانە جێبەجێ بکە:
١. پاکوخاوێنی: دەستەکانت بە سابون بۆ لانیکەم ٢٠ چرکە بشۆ، هەروەها سەوزە و میوەکان باش بشۆ.
٢. جیاکردنەوە: گۆشتی خاو لە خواردنەکانی تردا لە ناو سەلاجە جیا بهێڵەوە و تەختەی بڕینی جیاواز بەکاربهێنە.
٣. لێنانی سەلامەت: دڵنیا ببەوە کە گۆشتەکان دەگەنە پلەی گەرمیی پێویست (وەک ٧٤ پلەی سیلیزی بۆ گۆشتی باڵندە)، و لە خواردنی گۆشت یان هێلکەی خاو خۆ بپارێزە.
٤. ساردکردنەوە: پاشماوەی خواردن لە قاپی داپۆشراودا بۆ ماوەی زیاتر لە ٤ ڕۆژ لە سەلاجەدا هەڵمەگرەوە و هەر خواردنێک کە نیشانەی کپکی پێوە دیارە فڕێی بدە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو حاڵەتانەی خوارەوەدا دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت:
- بۆ منداڵ و شیرخۆر: کاتێک تینوێتیی زۆر، کەمبوونەوەی میزکردن، سکچوونی زیاتر لە یەک ڕۆژ، یان تا لە منداڵانی خوار تەمەنی دوو ساڵ دەردەکەوێت.
- بۆ گەورەساڵان: ئەگەر پلەی گەرمی بگاتە ٣٩.٤ پلەی سیلیزی یان زیاتر، سکچوون زیاتر لە ٣ ڕۆژ بەردەوام بێت، یان نیشانەی دەمارەیی وەک لاوازیی ماسولکەکان و گۆڕانی بیرکردنەوە دەربکەوێت.
- نیشانەکانی وشکبوونی جەستە: وشکبوونی دەم، سەرگێژی یان هەستکردن بە لاوازیی زۆر.
پرسیارە باوەکان
ئایا هەموو حاڵەتەکانی ژەهراویبوونی خواردن پێویستیان بە دەرمانە؟
نەخێر، زۆربەی کەسان بەبێ پێویستی بە دەرمان لە ماوەی ٤٨ کاتژمێردا خۆیان باشتر دەبن و تەنها شلەکان جێگرتەوە دەکەن.
کام کەسان زیاتر لە مەترسیی ئاڵۆزییەکان دان؟
بەتەمەنەکان، شیرخۆر و منداڵان، ژنان لە کاتی دووگیانیدا، و ئەو کەسانەی بەرگریی جەستەیان لاوازە.
مەترسیی تووشبوون لە کاتی دووگیانیدا چییە؟
هەندێک جۆری بەکتریا وەک لیستیریا ڕەنگە ببێتە هۆی سقطی خۆڕسک، یان ببێتە هۆی تووشبوونی نوزادان بە ئاوسانی پەردەکانی مێشک یان سیپسس.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی پەروەردەییە و جێگای ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری نیشی هەنگ بە ڕێگای سروشتی
- باشترین کات بۆ خواردنی ئایسکرێم و ڕێچکەی تەندروست
- نیشانەکانی کەمی ڤیتامین و چارەسەری
- سندرۆمی ڕوودەی نشتوو و ڕێژیمی خواردن
- زیاتر دەربارەی ڕەچەتەی خواردنی تەندروست
Photo: Tim Sullivan, CC0 1.0, via stocksnap.io
approved by: Medica Health team