قۆناغەکانی چاکبوونەوە لە زکام بە چەند ڕۆژێکدا دەگۆڕێن؛ ئەم وتارە نیشانەکان و ڕێگاکانی کەمکردنەوەی ناخۆشی ڕوون دەکاتەوە.
قۆناغەکانی چاکبوونەوە لە زکام چین؟
ماوەی چاکبوونەوە لە زکام جیاوازە؛ زۆربەی کەسان لە ماوەی ٣ تا ٧ ڕۆژدا چاک دەبنەوە، بەڵام هەندێک حاڵەت لە ٧ تا ١٠ ڕۆژ دەخایەنێت. ئەم پرۆسەیە چوار قۆناغی سەرەکی هەیە:
- قۆناغی یەکەم (ماوەی حەشاردان): لە کاتی تووشبوون بە ڤایرۆسەکەوە دەست پێدەکات و تا دەرکەوتنی نیشانەکان بەردەوام دەبێت. بە گشتی لە ١ تا ٣ ڕۆژ دەخایەنێت و هەندێک جار دەگاتە ٧ ڕۆژ.
- قۆناغی دووەم: نیشانەکان بە شێوەیەکی سووک دەردەکەون؛ وەک لاوازیی گشتیی جەستە، ڕژانی لوت یان داخستنی لوت، و ئازاری قوڕگ.
- قۆناغی سێیەم: دوای ٢ تا ٣ ڕۆژ لە قۆناغی دووەم، نیشانەکان خراپتر دەبن؛ کۆکە و پڕبوونی لوت دەردەکەون و ڕەنگی مووکەکان ڕەنگە بگۆڕێت بۆ سەوز یان زەرد.
- قۆناغی چوارەم: لە ماوەی ٣ تا ٧ ڕۆژدا هێواش هێواش باشتر دەبیت، بەڵام هەندێک نیشانە وەک کۆکە و داخستنی لوت ڕەنگە زیاتر لە ١٤ ڕۆژ بەردەوام بن پێش ئەوەی بە تەواوی لابچن.
نیشانەکانی زکام لە منداڵان و شیرخۆران
نیشانەکانی منداڵان بەپێی تەمەنیان لە نیشانەکانی گەورەکان جیاوازن:
- شیرخۆران: ڕەنگە تووشی ڕشانەوە، سکچوون، شێواوی هۆش و کێشەی خەوتن ببن.
- منداڵانی بچووک: نیشانەکانیان لەوانەی گەورەکان دەچێت، بەڵام ڕەنگە تا، سەرئێشە، لەرز، فرمێسکی چاو و ئازاری قوڕگیان هەبێت.
ڕێگاکانی چاکبوونەوە لە زکام و کەمکردنەوەی نیشانەکان
هیچ چارەسەرێکی بنەڕەتی نییە کە ڤایرۆسەکە لەناو ببات، بەڵام چەند ڕێگایەک هەن بۆ کەمکردنەوەی ناڕەحەتی:
- شێدارکردنی جەستە: ئاوی زۆر و خواردنەوەی گەرم بخۆرەوە؛ وەک خواردنەوەی هەنگوین و لیمۆ و شۆربا. لە کافایین و ئەلکۆل دووربکەوە، چونکە وشکیی جەستە زیاد دەکەن.
- چاودێریکردنی لوت و قوڕگ: بۆ کەمکردنەوەی پڕبوونی لوت، لە محلولەکانی خوێیی (سپڕەی لوت یان دڵۆپی لوت) بەکاربهێنە. غرغڕەکردن بە ئاو و خوێ بۆ سووککردنەوەی ئازاری قوڕگ بەکاربهێنە (بۆ منداڵانی خوار ٦ ساڵ پێشنیار ناکرێت).
- مامەڵەکردن لەگەڵ ئازار: دەتوانرێت دەرمانی کەمکەرەوەی ئازار وەک پاراسیتامۆڵ و ئیبۆپروفین بەکاربهێنرێت. بۆ شیرخۆرانی خوار ٦ مانگ، تەنها پاراسیتامۆڵ ڕێگەپێدراوە؛ ئەوانەی تەمەنیان لەوە زیاترە دەتوانن هەردوو جۆرەکە بە پێی دۆزی گونجاو بەکاربهێنن.
- هەڵبژاردە سروشتییەکان: ڕەنگە زەنجەفیل کۆکە ئارام بکاتەوە، لە کاتێکدا سیر و ڕووەکی ئێکیناسیا یارمەتی پشتگیریکردنی بەرگریی جەستە دەدەن.
بۆ باشترین ڕێگا بۆ چاکبوونەوە لە زکام، لە خواردنی دژەزیندەکان (ئەنتیبیۆتیک) خۆبپارێزە، چونکە زکام ڤایرۆسییە نەک بەکتریایی. هەروەها، بە مەبەستی ئارەقکردنی شەوانە خۆت مەکە؛ ئەمە پرۆسەی چاکبوونەوە خێراتر ناکات.
ڕۆڵی زینک و ڤیتامین C
بۆچوونە زانستییەکان دەربارەی پاشکۆ خۆراکییەکان جیاوازن:
- زینک: هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە ڕەنگە ماوەی نیشانەکان لە گەورەکان کەم بکاتەوە؛ بەڵام توێژینەوەکانی تر هیچ سوودێکی دڵنیایان نەدۆزیوەتەوە، یان کاریگەرییەکیان لە منداڵاندا نەبینیوە. هەروەها ڕەنگە کاریگەریی لاوەکی وەک دڵتێکچوون، گۆڕانی تامی خواردن و بە دەگمەن لەدەستدانی بۆن لە کاتی بەکارهێنانی سپڕەی لوت دروست بکات. زۆرترین دۆزی بۆ گەورەکان کەمتر لە ٤٠ ملغ لە ڕۆژێکدایە، مەگەر پزیشک ڕێنماییی پێچەوانە بدات.
- ڤیتامین C: ڕێگری لە تووشبوون بە نەخۆشییەکە ناکات و بەڵگەکان سەبارەت بە توانای کەمکردنەوەی ماوەی حەشاردانی ڤایرۆس لاوازن.
کەی پێویستە نەخۆش پزیشک ببینێت؟
لەو حاڵەتانەدا پێشنیار دەکرێت ڕاوێژی پزیشکی وەربگریت:
- ئەگەر نیشانەکان بۆ ماوەی ١٠ ڕۆژ بەردەوام بوون و هیچ باشبوونێک ڕووی نەدا.
- ئەگەر منداڵی تووشبوو تووشی تایی بەردەوام و سستی بوو.
- ئەگەر تووشبوو نەخۆشییەکی درێژخایەنی وەک ئەسم یان نەخۆشیی سییەکانی هەبێت، پێویستە بە وردی چاودێری بکرێت بۆ خۆپاراستن لە ئاڵۆزییەکان.
پرسیارە باوەکان
ئایا خواردنی زینک بۆ سەرماخواردن چاکبوونەوە خێراتر دەکات؟
ئەنجامەکان جیاوازن؛ هەندێک توێژینەوە ئاماژە بە کەمبوونەوەی ماوەی ماندووبوون دەکەن، بەڵام توێژینەوەکانی تر ئەوە پشتڕاست ناکەنەوە. زینک ڕەنگە کاریگەریی لاوەکیی ناخۆش دروست بکات، بۆیە باشترە ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت.
ئایا ئارەقکردنی شەوانە چاکبوونەوە خێراتر دەکات؟
نەخێر، ئارەقکردن ڕەنگە نیشانەکان بۆ ماوەیەکی کورت سووک بکاتەوە، بەڵام پرۆسەی چاکبوونەوە لە زکام خێراتر ناکات.
ئایا دژەزیندەکان (ئەنتیبیۆتیک) زکام چارەسەر دەکەن؟
نەخێر، چونکە زکام لە ڤایرۆسەوە دروست دەبێت و دژەزیندەکان تەنها بۆ بەکتریا بەکاردێن. بەکارهێنانی هەڵەی ئەوان ڕەنگە بەرگریی جەستە لە داهاتوودا لاواز بکات.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نەخۆشی کۆرۆنا: نیشانە و ڕێگاکانی پاراستن
- گەڕاندنەوەی حەسی بۆنکردن دوای سەرماخۆردن
- زکام یان هەستیاری؟ جیاوازییە سەرەکییەکان
- کۆرۆناڤایرۆسی نوێ: نیشانەکان و ڕێگاکانی خۆپاراستن
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team