بزانە چۆن زکام یان ئەنفلۆنزا پێشگیری لێ بکەیت و لە کاتی تووشبووندا بە ڕێگای خۆماڵی نیشانە باوەکان کەم بکەیتەوە و تەندروستی خۆت و خێزانەکەت بپارێزیت.
چۆن لە زکام یان ئەنفلۆنزا پێشگیری بکەین؟
پاراستن لەم تووشبوونە ڤایرۆسییانە بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە شوێنکەوتنی شێوازی ژیانی تەندروست دەبەستێت، کە ئەمانە دەگرێتەوە:
- پاکوخاوێنی کەسی: دەستەکانت بۆ ماوەی لانیکەم ٢٠ چرکە بە ئاو و سابون بشۆ، یان مادەی پاککەرەوەی دەستیی ئەلکۆلی بە ڕێژەی لانیکەم ٦٠% بەکاربهێنە. بەردەوام دەست‌شۆردن یارمەتی کەمکردنەوەی بڵاوبوونەوەی تووشبوونی ڕێگای هەناسەدان بە ڕێژەی لانیکەم ٢٠% دەدات.
- ڕێگریکردن لە گواستنەوەی تووشبوون: پێش پاککردنەوەی دەستەکانت، چاوان یان لووت یان دەمت دەست مەدە. کاتێک کۆکە یان پشوو دەکەیت، دەمت و لووتت بە دەستمالێک یان بە ئارەنجی باڵەکەت دابپۆشە.
- دووری و ژینگە: لە تێکەڵبوونی نزیک لەگەڵ نەخۆشان خۆ بپارێزە و ئەو ڕووانە پاک بکەرەوە کە زۆر دەست لێ دەدرێت، وەک دەستگرتەکانی دەرگا و دوگمەکانی چرای کارەبایی.
- پاراستن و تەندروستی گشتی: ڤاکسینی ئەنفلۆنزا یارمەتی کەمکردنەوەی ئەگەری تووشبوون دەدات. هەروەها پێشنیار دەکرێت بەردەوام وەرزش بکەیت، خواردنی تەندروست بخۆیت و خواردنەوەی گەرم بخۆیتەوە.
ڕاستییەکان دەربارەی کەرەستە زیادە خۆراکییەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی تووشبوون بە زکام
بۆچوون و بەڵگە زانستییەکان دەربارەی کاریگەریی هەندێک کەرەستەی زیادە خۆراکی جیاوازن:
- ڤیتامینی C: بەڵگەی پزیشکی نییە کە بسەلمێنێت ڤیتامینی C ڕێگری لە تووشبوون دەکات، بەڵام خواردنی ڕۆژانەی لەوانەیە لای کەسانی ئاسایی توندی و ماوەی نەخۆشییەکە کەم بکاتەوە. لەوانەیە بۆ پێشگیری لە کەسانێک سوودبەخش بێت کە بۆ ماوەیەکی کورت چالاکیی جەستەیی زۆر دەکەن، وەک سکی‌بازان.
- زینک: هەندێک بەڵگە ئاماژە بەوە دەکەن کە خواردنی کەرەستەی زیادەی زینک لە ماوەی ٢٤ کاتژمێر لە دەستپێکی نیشانەکاندا لەوانەیە چاکبوونەوە خێراتر بکات و توندی نەخۆشییەکە کەم بکاتەوە. بۆ خۆپاراستن لە دڵتێکچوون و تامی ناخۆش لە دەمدا، پێشنیار ناکرێت بۆ ماوەیەکی درێژ بەکاری بهێنرێت.
- ڕووەکی ئێکیناسیا: ئەنجامی توێژینەوەکان لەبارەی ئەم ڕووەکە جیاوازن؛ هەرچەندە هەندێکیان ئەنجامی ئەرێنییان لە ڕێگریکردن لە تووشبووندا پیشان داوە، بەڵام ئەو ئەنجامانە گرنگ نین و لەبارەی سوودی دڵنیای ئەم ڕووەکە لە چارەسەری گشتیدا ئەنجامی پشتڕاستکراوەوە نییە. نابێت بە منداڵانی خوار ١٢ ساڵ بدرێت.
مامەڵەکردن لە ماڵەوە لەگەڵ زکام یان ئەنفلۆنزا
کاتێک تووشبوون ڕوودەدات، دەتوانیت ئەم هەنگاوانە بگرێیتەبەر بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان:
- پشوودان و شلەکان: بە قەدەر پێویست بخەوە، لە شوێنێکی گەرم بمێنەوە و شلەی زۆر و شۆربای گەرم بخۆوە بۆ خۆپاراستن لە وشکبوونەوە و تەڕکردنەوەی قوڕگ.
- کەمکردنەوەی گرتنی لووت: هەناسەدان بە هەڵمی ئاوی گەرم، یان بەکارهێنانی ڕۆنی ئۆکالیپتۆس (٥ دڵۆپ لە ناو ئاوی گەرمدا) بۆ کردنەوەی کەڤتاری لووت.
- چارەسەری سروشتی: خواردنەوەی زەنجەفیل یان پونە بۆ کەمکردنەوەی هەوکردنی قوڕگ و گرتنی لووت.
- چاودێری لووت و قوڕگ: غرغڕەکردن بە ئاوی گەرم و خوێ، و بەکارهێنانی ئاوی خوێدار (٣ کەوچکی بچووک خوێ لەگەڵ ١ کەوچکی بچووک بیکاربۆناتی سۆدا لە ئاوی گەرمدا) بۆ پاککردنەوەی لووت.
پرسیارە باوەکان
ئایا ڤیتامینی C دەتوانێت ڕێگری لە زکام بکات؟
ڤیتامینی C لای خەڵکی بە گشتی ڕێگری لە تووشبوون بە زکام ناکات، بەڵام ئەگەر بەردەوام بخورێت لەوانەیە ماوە و توندی نەخۆشییەکە کەم بکاتەوە.
ئایا ڕووەکی ئێکیناسیا ڕێگری لە تووشبوون بە زکام دەکات؟
ئەنجامە زانستییەکان جیاوازن و دڵنیا نین؛ بەڵگەی یەکلاکەرەوە نییە کە بسەلمێنێت ئەم ڕووەکە یارمەتی سیستەمی بەرگریی جەستە دەدات بۆ پێشگیری.
ڤایرۆسەکانی زکام و ئەنفلۆنزا تا چەند ماوە لە دەرەوەی جەستە زیندوو دەمێننەوە؟
ڤایرۆسەکان دەتوانن لە چەند کاتژمێرێکەوە تا چەند ڕۆژێک توانای تووشکردنیان بمێنێتەوە. ئەمە پشت بە پێکهاتەی ڤایرۆسەکە، جۆری ڕووەکە (لەسەر ڕووی ڕەق ماوەی زیندوومانەوەیان درێژترە) و بارودۆخی کەشوهەوا، وەک شێ و پلەی گەرمی، دەبەستێت.
چۆن خۆت لە تووشبوون بە زکام و ئەنفلۆنزا دەپارێزیت؟
بە بەردەوام دەست‌شۆردن، دەست‌نەدان لە ڕووخسار، دوورکەوتنەوە لە نەخۆشان، وەرگرتنی ڤاکسینە بەردەستەکان و شوێنکەوتنی ڕێژەیەکی تەندروستی خواردن.
کەی دەبێت سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو حاڵەتانەی خوارەوەدا پێویستە ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکەیت:
- خراپتربوونی نیشانەکان یان چاکنەبوونەوە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا.
- دەرکەوتنی پەڵەی سپی لەسەر لۆزەکان یان هەوکردنەوەی گرێکانی لیمفاوی لە مل لەگەڵ تا (ئەمە لەوانەیە ئاماژە بێت بە تووشبوونێکی بەکتریایی).
- کاتێک پێویست بێت بە نموونەوەرگرتنی پزیشکی دیاری بکرێت هەوکردنی قوڕگ ڤایرۆسییە یان بەکتریایی.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئازاری قوڕگ لە وەرزی سەرماخۆردن و ئەنفلۆنزا
- پاراستنی کارمەندانی تەندروستی لە کۆرۆنا
- ڕێنمایی تەواو بۆ ڤاکسینی ئەنفلۆنزا چوارجۆری
- کۆکە و خسخس لە سەرماخۆردندا
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team