توێژینەوەکان پێشنیار دەکەن کە خەوی باش و پابەندبوون بە ڕێوشوێنی تەندروستیی خەو دەتوانن بە ژیانی درێژتر و تەندروستیی گشتی یارمەتی بدەن.
خەو چۆن بە ژیانی درێژتر یارمەتی دەدات
توێژینەوەیەکی سەرەتایی لەسەر زیاتر لە ٧٠٠,٠٠٠ سەربازی پێشووی تەمەنیان لە ٤٠ تا ٩٩ ساڵ، دۆزییەوە کە پشووی بەردەوام و بەکوالیتی پەیوەندی بە مەترسیی کەمتر بۆ مردنی زووەوە هەیە. داتاکان نیشانیان دا کە بەردەوام خەوتنی شەوێکی باش دەتوانێت مەترسیی مردن بە ١٨% کەم بکاتەوە.
توێژەران هەشت ڕەفتاری ئەرێنییان دیاری کرد کە کاریگەرییان لەسەر ماوەی ژیانی کەس هەیە:
- خواردنی خۆراکی بەهێز و تەندروست
- چالاکمانەوەی جەستە
- بەڕێوەبردنی سترێس
- خۆپاراستن لە وابەستەبوون بە ئۆپیۆیدەکان
- هەرگیز جگەرە نەکێشان
- خۆپاراستن لە خواردنەوەی زۆری کحول بە شێوەی بەردەوام
- پەرەپێدانی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییە ئەرێنییەکان
- خەوی بەکوالیتی
بۆ کەسێکی ٤٠ ساڵە، هەر یەکێک لەم هەڵبژاردنانەی تەندروستی لەوانەیە ٣.٥ تا ٤.٥ ساڵ زیاد بکات بۆ تەمەنی. دەرکەوت کە ئەوانەی هەموو هەشت ڕەفتارەکەیان جێبەجێ کردبوو، زیاتر لە ٢٠ ساڵ زیاتر دەژیان لەوانەی هیچکام لەوانەیان جێبەجێ نەکردبوو. ئەم سوودانە لەوانەیە بەو هۆیەوە بن کە ڕەفتاری ناتەندروست پەیوەندی بە نەخۆشییە درێژخایەنەکانەوە هەیە، وەک شەکرەی جۆری ٢ و نەخۆشیی دڵ، کە دەتوانن ببنە هۆی مردن یان لەکارکەوتن.
خەوی بەکوالیتی چییە؟
خەوی شەوێکی باش تەنها بە کۆی ئەو کاتەوە پەیوەندیدار نییە کە لە جێخەودا بەسەری دەبەیت. نیشانەکانی بریتین لە بە ئاسانی خەوتن، بەردەوام خەوتن لە تەواوی شەودا، و بە هۆشیاری و تازەبوونەوە لە خەو هەستان.
لە توێژینەوەی سەربازە پێشوەکاندا، «ئەوانەی خەوی باشیان هەیە» بەو کەسانە پێناسە کرابوون کە نەخۆشیی بێخەویان نەبوو و ڕایانگەیاندبوو لە شەودا لانیکەم حەوت کاتژمێر دەخەون. ئەمە لەگەڵ ڕێنماییەکانی کۆمەڵەی توێژینەوەی خەو و کۆمەڵەی ئەمریکیی پزیشکیی خەو یەکدەگرێتەوە.
ئامۆژگاری بۆ باشترکردنی ڕێوشوێنی تەندروستیی خەو
باشترکردنی ڕێوشوێنی تەندروستیی خەو بریتییە لە دروستکردنی ڕۆتینێک کە بە جەستەت دەڵێت کەی پشووبدات.
- شوێنی خەوتنت باشتر بکە: ژووری خەو بێدەنگ، فێنک و تاریک بهێڵەوە. تەنها بۆ خەوتن و نزیکیی هاوسەری جێخەو بەکاربهێنە.
- بەردەوامی بپارێزە: هەوڵ بدە هەموو ڕۆژێک لە هەمان کاتدا لە خەو هەستیت و بخەویت. دوگمەی دواخستنی ئاگادارکەرەوە بەکارمەهێنە، چونکە خەوی پارچەپارچە کەمتر ماندووییت لادەبات.
- ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ڕووناکی بەڕێوەببە: سەرەتای ڕۆژ خۆت بخە ڕووناکیی خۆرەوە بۆ یارمەتیدان بە کاتژمێری ناوخۆیی جەستەت. بە پێچەوانەوە، یەک کاتژمێر پێش خەوتن شاشە ئەلیکترۆنییەکان بکوژێنەوە بۆ خۆپاراستن لە کاریگەریی هاندەری ڕووناکیی شین.
- گۆڕانکاری لە شێوازی ژیاندا: کافایین و کحول کەم بکەرەوە. پێش خەوتن لە خواردنی ژەمە قورسەکان خۆ بپارێزە.
- ئارامبوونەوە: مێدیتەیشن، یۆگا یان ڕۆتینێکی ئارامکەری پێش خەوتن بەکاربهێنە. ئەگەر دوای ١٥ خولەک نەتوانیت بخەویت، لە جێخەو هەستە و چالاکییەکی دیکەی ئارامکەر ئەنجام بدە.
پرسیارە باوەکان
خەوی شەوێکی باش چییە؟
ماوەیەکە لە پشوودان کە وای لێدەکات بە وزەوە و ئامادەی ڕۆژەکە لە خەو هەستیت. لەخۆگرتنی کەمترین ژمارەی خەبەربوونەوە و بە ئاسانی خەوتنە، نەک تەنها گەیشتن بە ژمارەیەکی دیاریکراوی کاتژمێر.
چۆن بە هەستێکی تازەبوونەوە لە خەو هەستم؟
کاتێک لە قۆناغە سووکەکانی خەو (قۆناغی یەک یان دوو) لە خەو هەستیت، زۆرترین هەست بە پشوودان دەکەیت. لە خەوی قووڵی هێواشی شەپۆل یان خەوی REM هەستان دەتوانێت ببێتە هۆی سەرلێشێواوی یان خەواڵوویی.
خەو لە درێژایی ژیاندا چۆن دەگۆڕێت؟
پێویستی بە خەو بە تەمەن دەگۆڕێت. منداڵی شیرخۆر لەوانەیە تا ١٨ کاتژمێر پێویستی بە خەو بێت، لە کاتێکدا هەرزەکاران بە گشتی ٨ تا ١٠ کاتژمێر پێویستیانە. گەورەساڵان بە گشتی پێویستیان بە ٧ تا ٩ کاتژمێرە، و بەساڵاچووانیش پێویستیان بە ٧ تا ٨ کاتژمێرە؛ هەرچەندە خەوی کەسانی تەمەندار زۆرجار زیاتر پارچەپارچە یان سووکتر دەبێت.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر نیشانە بەردەوامەکانی خەوی خراپت هەیە، وەک ئەمانە، ڕاوێژ بە پێشکەشکاریی خزمەتگوزاریی تەندروستی بکە:
- زۆرجار لە شەودا لە خەو هەستان.
- خەواڵوویی زۆر لە ڕۆژدا یان پشتبەستنێکی زۆر بە کافایین.
- سەختی لە سەرنجڕاکێشان یان کەمبوونەوەی ئەدای کار یان خوێندن.
- کێشەی درێژخایەن لە خەوتن یان لە خەو هەستان.
- نیشانەکانی نیگەرانی یان خەمۆکی کە پەیوەندییان بە تێکچوونی خەوەوە هەیە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی: ئەم وتارە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە بۆ هەر پرسیارێک سەبارەت بە دۆخێکی پزیشکی، ڕاوێژ بە پێشکەشکارێکی شیاوی خزمەتگوزاریی تەندروستی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کەمخوێنی زۆر خەوتن دروست دەکات؟
- بابوونە بۆ خەوی قووڵ: سوود و شێوازی بەکارهێنان
- نەخۆشیی خەو و هەستانی ناپێوانەی ٢٤ کاتژمێر: چارەسەر
- چارەسەری بێخەوی لە کەسانی بەتەمەن
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team