شوێنی نیشتەجێبوونت دەتوانێت کاریگەری لەسەر خەوتنت هەبێت؛ خراپترین شارەکان بۆ خەوتن بەهۆی هۆکارە ژینگەیی و کۆمەڵایەتییەکانەوە دیاری دەکرێن.
ژینگە چۆن کاریگەری لە تەندروستی خەوتن دەکات
ئەو شوێنەی تێیدا دەژیت کاریگەری لەسەر شێوازی ژیان، دۆخی دەروونی و تەندروستی جەستەییت هەیە. بەپێی ناوەندی کۆنترۆڵ و پێشگیری لە نەخۆشییەکان (CDC)، پێویستە گەورەساڵانی تەمەنی ١٨ تا ٦٠ ساڵ هەموو شەوێک لانیکەم ٧ کاتژمێر بخەون؛ بەڵام زیاتر لە یەک لە سێی ئەمریکییەکان ئەم ئامانجە بەدەست ناهێنن.
چەندین هۆکار کاریگەری لەسەر ئەوە دەکەن کە دانیشتووان چەندە باش پشوویان دەبێت:
- بارودۆخی ژینگەیی: پیسبوونی هەوا و ڕووناکی، ئاستی دەنگ، شێ و پلەی گەرمی هەموویان کاریگەرییان هەیە. بۆ نموونە، ژووری خەوتنی ساردتر بە گشتی یارمەتی خەوتنی باشتر دەدات.
- جوگرافیا: بەرزییە زۆرەکان دەتوانن جەستە ناچار بکەن بۆ ئۆکسجین زیاتر کار بکات و ئەمەش لەوانەیە خەواڵوویی ڕۆژانە زیاد بکات.
- بارودۆخی کۆمەڵایەتی و ئابووری: دەستگەیشتن بە چاودێری تەندروستی و بیمە، هەروەها کوالێتی مەترەکەی کەسێک، دەتوانن دیاری بکەن خەوتن چەندە باشە. گەشتە درێژەکانی کار و نەبوونی کاتی بەتاڵ بۆ ئارامبوونەوەش بەشداری لە بێخەویی دەکەن.
باشترین شارەکان بۆ خەوتن
پۆرتلەند، ئۆرێگۆن، لە سەرەوەی ڕیزبەندی باشترین شارەکان بۆ خەوتنە؛ تەنها ٢٦.٢%ی دانیشتووانی کەمتر لە ٧ کاتژمێر دەخەون. شارەکانی دیکەی پلەبەرز ئەمانەن:
- سێیتڵ، واشینگتن و سان فرانسیسکۆ، کالیفۆرنیا: هەردووکیان سوود لە ئاستی کەمتری پیسبوونی هەوا و ڕووناکی وەردەگرن. سان فرانسیسکۆ هەروەها کەمترین ڕێژەی قەڵەویی لە نێوان ئەم شارانەدا هەیە.
- مینیئاپۆلیس، مینیسۆتا: ئەم شارە هەوای پاک و ڕێژەیەکی کەمی بێکاری هەیە (٢.٧% لە ئەیلوولی ٢٠٢٣)، کە لەوانەیە سترێس کەم بکاتەوە.
- دێنڤەر، کۆلۆرادۆ: سەرەڕای بەرزییەکەی، دێنڤەر بەهۆی دانیشتووانی چالاک و هەوای پاکەوە پلەیەکی بەرزی هەیە.
- لینکۆڵن، نەبراسکا: بە یەکێک لە بێدەنگترین شارەکانی وڵات ناسراوە و ئەمەش ئاڵۆزییەکانی پەیوەندیدار بە دەنگ کەم دەکاتەوە.
- سان خۆسێ، کالیفۆرنیا: ئەم شارە کەمترین ڕێژەی خەمۆکی لە نێوان شارە پلەبەرزەکاندا هەیە.
- ئێرڤاین، کالیفۆرنیا: دانیشتووانی ئەم شارە بەرزترین ڕێژەی بیمەی تەندروستی و کاتی بەتاڵیان بۆ وەرزشکردن هەیە.
- ئۆماها، نەبراسکا و ئۆستین، تەکساس: هەردوو شارەکە ڕێژەیەکی باشتر لە ناوەندییان بۆ نەخۆشییە تەندروستییە سەرەکییەکان، وەک شەکرە و نەخۆشیی دڵ، هەیە.
شیکردنەوەی خراپترین شارەکانی ئەمریکا بۆ خەوتن
دێترۆیت، میشیگان، لە نێوان خراپترین شارەکان بۆ خەوتن پلەبەندی کراوە، چونکە ٤٥.٦%ی دانیشتووانی ئەو شارە ئەو ٧ کاتژمێرە پشوویە وەرناگرن کە پێشنیار کراوە. زۆرجار ئەمە پەیوەندی بە ڕێژەی بەرزی قەڵەویی و کەمی کاتی بەتاڵەوە هەیە.
شارەکانی دیکەش کە کێشەی خەوتنیان هەیە ئەمانەن:
- شارەکانی ئۆهایۆ: تۆڵیدۆ (٤٠%)، سەنسیناتی (٤٣%) و کلیڤلاند (٤٣%) هەموویان ڕێژەی بەرزی کەسانی خەوتن‌کەمیان هەیە.
- نیوارک، نیوجێرسی: بە یەکێک لە پڕدەنگترین شارەکان پلەبەندی کراوە؛ هەروەها بەرزترین ڕێژەی دانیشتووانی بێ‌بیمەی هەیە (٢٤.١%).
- فیلادێلفیا، پێنسلڤانیا: ئەم شارە وەک خراپترین شوێن بۆ تووشبوون بە کێوی جێگا باس کراوە؛ ئەمە دەتوانێت بە توندی خەوتن تێک بدات.
- کەنزاس سیتی، مێسۆری: ئەم ناوچەیە بۆ پیاسەکردن و پاسکیل‌سواری گونجاو نییە و ئەمەش بەشداری لە زیادبوونی قەڵەویی و خەوتنی خراپتر دەکات.
- بافەلۆ، نیویۆرک و نیو ئۆرلیەنز، لویزیانا: ڕێژەی بەرزی خەمۆکی لە بافەلۆ و ناوەندی داهاتی خێزانیی نزمتر لە نیو ئۆرلیەنز پەیوەندییان بە زیادبوونی بێخەوییەوە هەیە.
ڕیزبەندی شارەکان چۆن دیاری کرا؟
ڕیزبەندییەکان لەسەر بنەمای داتاکانی ساڵی ٢٠٢٠ی سەرژمێری ئەمریکا و CDC دانراون و ٧٥ شارە دانیشتووترینەکەی ئەمریکایان لەخۆ گرتووە. توێژەران سەیری ڕێژەی ئەو کەسانەیان کرد کە کەمتر لە ٧ کاتژمێر دەخەون و بەراوردیان کردن بە پێوەری تەندروستیی خوارەوە:
١. ئاستی قەڵەویی.
٢. تەندروستی دەروونی (بەتایبەتی خەمۆکی).
٣. دەستگەیشتن بە بیمەی تەندروستی.
٤. بەردەستبوونی کاتی بەتاڵ بۆ وەرزشکردن.
٥. تەواوکردنی پشکنینی شێرپەنجەی ڕوودەی گەورە.
پرسیارە باوەکان
کام شار تەندروستیی خەوتنی باشترینی هەیە؟
پۆرتلەند، ئۆرێگۆن، شارەیەکی پلەی یەکەمە و کەمترین ڕێژەی ئەو کەسانەی هەیە کە خەوتنیان پێویستە بەڵام بەشیان ناکەوێت.
کام شار بۆ خەوتن خراپترینە؟
دێترۆیت، میشیگان، خراپترینە؛ نزیکەی نیوەی دانیشتووانی شەوانە کەمتر لە ٧ کاتژمێر دەخەون.
قەڵەویی چۆن کاریگەری لەسەر خەوتن دەکات؟
قەڵەویی مەترسی بێخەویی و نەخۆشییە درێژخایەنە تەندروستییەکانی دیکە زیاد دەکات؛ ئەو نەخۆشییانە دەتوانن خەوتنی شەوانەی باش تێک بدەن.
ئایا کێوی جێگا کاریگەری لەسەر ئەم ڕیزبەندییانە هەیە؟
بەڵێ، شارەکانی وەک فیلادێلفیا، کلیڤلاند و بالتیمۆر بەشێک لەبەر ئەوە لە نێوان خراپترین شارەکان بۆ خەوتندان کە ڕێژەی تووشبوون بە کێوی جێگا لەواندا بەرزە.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر ئەمانەی خوارەوەت هەبوو، ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێری تەندروستی بکە:
- بەردەوام نەتوانیت بخەویت یان لە خەو بمێنیتەوە.
- خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە کە کاریگەری لەسەر کار یان سەلامەتی دەکات.
- نیشانەکانی ئەپنیای خەو، وەک خڕەخڕیی بەرز یان هەناسەهەڵمژین لە شەودا.
- بێخەویی درێژخایەن کە پەیوەندی بە خەمۆکی یان نیگەرانییەوە هەیە.
تێبینی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. بۆ هەر پرسیارێک سەبارەت بە دۆخێکی پزیشکی، هەمیشە ڕاوێژ بە دابینکەرێکی چاودێری تەندروستیی شیاو بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- پەڕینەوەی لە کاتی خەوتندا؛ هۆکار و چارەسەر
- دکتۆری خەوی نزیکم: چۆن بدۆزمەوە؟
- وەرزش و خەوی ژنان؛ باشترکردنی کوالێتی خەو
- سوودی خەوتنی هاوسەرەکان بەبێ جل
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team