ئەم بابەتە جیاوازی نێوان سەرماخۆردن و ئەنفلوەنزا لە هۆکار، نیشانە و پێشگیریدا ڕوون دەکاتەوە، بۆ ناسینەوەی جیاوازیی نێوانیان.
پێناسەی جیاوازی نێوان سەرماخۆردن و ئەنفلوەنزا
سەرماخۆردن پەتایەکی ڤایرۆسییە کە تووشی بەشی سەرەوەی سیستەمی هەناسەدان دەبێت و بەهۆی هەواوە دەگوازرێتەوە. لە زستاندا ئەگەری بڵاوبوونەوەی زیاترە، چونکە ڤایرۆسەکان لە شوێنی کەم‌تەڕدا گەشە دەکەن. ئەنفلوەنزا نەخۆشییەکی سیستەمی هەناسەدانە کە ڤایرۆسی ئەنفلوەنزا دروستی دەکات. بە گشتی وەرزییە، بە پێچەوانەی سەرماخۆردنەوە کە لە هەر کاتێکی ساڵدا ڕوودەدات.
بەراوردی نیشانەکانی هەڵامەت و ئەنفلوەنزا
نیشانەکانی هەردوو حاڵەتەکە تا ڕادەیەک هاوشێوەن، بەڵام دەتوانرێت بە توندیی نیشانەکان جیاوازییان لێ بکرێتەوە:
- نیشانەکانی سەرماخۆردن: بە گشتی لووت‌ڕژان یان گیربوونی لووت، پژمین، کۆکە و ئازاری قوڕگ دەگرێتەوە، لەگەڵ ماندووبوون و ئازاری سووکی جەستە. بە دەگمەن پلەی گەرمی لە ٣٨.٣ پلەی سێلسیۆس زیاتر دەبێت.
- نیشانەکانی ئەنفلوەنزا: ماندووبوون و ناخۆشییەکی توندتر دروست دەکات و تا لەگەڵ لەرز، سەرئێشە، کۆکە، ئازاری قوڕگ و لووت‌ڕژان دەگرێتەوە. لە منداڵاندا ڕشانەوە و سکچوون لە گەورەساڵان زیاتر ڕوودەدات.
ڕێگاکانی پێشگیری لە سەرماخۆردن و ئەنفلوەنزا
پێشگیری لە هەردوو حاڵەتەکە پشت بە پاکوخاوێنی کەسی دەبەستێت؛ وەک شۆردنی دەست بە ئاو و سابون بۆ لانیکەم ٢٠ چرکە، خۆپاراستن لە دەستلێدانی چاو، لووت و دەم، و دوورکەوتنەوە لە کەسانی نەخۆش.
بۆ ئەنفلوەنزا، ڤاکسین باشترین ڕێگای پێشگیری یان کەمکردنەوەی توندیی نەخۆشییەکەیە و دوو هەفتە دەخایەنێت تا کاریگەرییەکەی دەست پێ بکات. ڤاکسینی چوارگانه بەردەستە و لە چوار ڤایرۆسی سەرەکی دەپارێزێت؛ پێشنیار دەکرێت لە ئۆکتۆبەر یان لە سەرەتای وەرزدا وەربگیرێت. گەورەساڵان یەک دۆز وەردەگرن، بەڵام منداڵانی تەمەنی ٦ مانگ تا ٨ ساڵ کە یەکەمجار ڤاکسین وەردەگرن، پێویستیان بە دوو دۆزە کە لانیکەم ٤ هەفتە لە نێوانیاندا بێت.
ڕێگای سروشتی و پاشکۆی خۆراکی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ پەتاکە
هەندێک ڕێگای ماڵەوە هەن کە لەوانەیە توندیی تووشبوونەکە کەم بکەنەوە:
- ڕۆن و گیا: هەڵمژینی هەڵمی ڕۆنی ئۆکالیپتۆس یارمەتی دەدات ڕێڕەوی سینووسەکان بکاتەوە، لە کاتێکدا خواردنەوەی دەمکراوی زەنجەفیل یان ناعناع ئازاری قوڕگ و قەرەباڵغی کەم دەکاتەوە. هەروەها دەتوانرێت گیای «ئومکا» بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی سەرماخۆردن بەکاربهێنرێت.
- پاشکۆ خۆراکییەکان: بەڵگەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە زینک لەوانەیە ماوەی تووشبوونەکە کەم بکاتەوە، ئەگەر لە ماوەی ٢٤ کاتژمێر لە دەستپێکی نیشانەکانەوە وەربگیرێت؛ بەڵام بەکارهێنانی درێژخایەنی لەوانەیە ببێتە هۆی دڵتێکچوون. سەبارەت بە ڤیتامینی C، بەڵگەی پزیشکی نییە کە تووشبوون پێشگیری لێ بکات، هەرچەندە لەوانەیە لای هەندێک کەس توندی و ماوەی سەرماخۆردن کەم بکاتەوە. لەبارەی گیای ئێکیناسیاوە، ئەنجامەکان سەبارەت بە توانای پێشگیرییەکەی دڵنیاکەرەوە نین و لێکۆڵینەوەکان لەوەدا جیاوازن.
کەی پێویستە پزیشک ببینرێت؟
ئەگەر کەسێک لە گرووپی مەترسیدارتر بێت، پێویستە هەرکات نیشانەی هاوشێوەی ئەنفلوەنزا دەردەکەوێت ڕاوێژ بە پزیشک بکات؛ وەک:
- منداڵانی خوار تەمەنی پێنج ساڵ و کەسانی تەمەنی زیاتر لە ٦٥ ساڵ.
- ژنانی دووگیان.
- ئەوانەی نەخۆشییان هەیە کە بەرگریی جەستە لاواز دەکات، وەک شەکرە، هەناسەتەنگی یان نەخۆشیی دڵ.
- دەرکەوتنی خاڵی سپی لەسەر لۆزەکان یان هەڵئاوسانی گرێ لیمفاوییەکانی مل لەگەڵ تا (گومان بە پەتایەکی بەکتریایی).
پرسیارە باوەکان
سەرماخۆردن چییە؟
پەتایەکی ڤایرۆسییە کە تووشی بەشی سەرەوەی سیستەمی هەناسەدان دەبێت و بە تۆپۆلە هەڵواسراوەکانی هەوا لە کاتی کۆکە یان پژمینەوە بڵاودەبێتەوە.
ئەنفلوەنزا چییە؟
نەخۆشییەکی هەناسەدانە کە ڤایرۆسی ئەنفلوەنزا دروستی دەکات، زۆرجار وەرزییە و ماندووبوونی توندی جەستە دروست دەکات.
ڤایرۆسەکانی سەرماخۆردن و ئەنفلوەنزا دوای پژمین یان کۆکە ماوەی چەند زیندوو دەمێننەوە؟
لەوانەیە لە چەند کاتژمێرێکەوە تا چەند ڕۆژێک تواناى گواستنەوەیان بمێنێتەوە؛ ئەمەش بە پێکهاتەی ڤایرۆسەکە، جۆری ڕووەکە (لەسەر ڕووی ڕەق زیاتر لە قوماش دەمێنێتەوە) و بارودۆخی کەشوهەوا وەک پلەی گەرمی و تەڕی پەیوەستە.
ئایا ڤیتامینی C دەتوانێت ڕێگری لە سەرماخۆردن بکات؟
بەڵگەی پزیشکی نییە کە بسەلمێنێت ڤیتامینی C ڕێگری لە تووشبوون دەکات، بەڵام لەوانەیە لە کەسانی ئاساییدا یارمەتی کەمکردنەوەی ماوە و توندیی نیشانەکان بدات.
ئایا گیای ئێکیناسیا لە تووشبوون بە سەرماخۆردن پێشگیری دەکات؟
ئەنجامەکان دڵنیاکەرەوە نین و لێکۆڵینەوەکان لەبارەی سوودەکەی جیاوازن؛ پێشنیار ناکرێت بە منداڵانی خوار تەمەنی ١٢ ساڵ بدرێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- گریپ لە زستاندا: نیشانە و خۆپاراستن
- ئەنتیبیۆتیک بۆ زکام؛ ڕاستییەکان
- واکسن ئەنفلوەنزا بۆ کەسانی مەترسیدار
- کۆکەی شەوانە: هۆکار و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team