جیاوازی نێوان ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن لە نیشانە و ئاڵۆزییەکاندا یارمەتیت دەدات هەر یەکێکیان بناسیت و بە شێوەی پزیشکی مامەڵەی لەگەڵ بکەیت.
جیاوازی نێوان ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن چییە؟
هەرچەندە هەردووکیان نەخۆشیی هەناسەدانی گوازراوەن، لە هۆکار و توندییاندا جیاوازیی بنەڕەتییان هەیە:
- سەرماخۆردن (سەرما): لەلایەن کۆمەڵێکی فراوان لە ڤایرۆسەکانەوە دروست دەبێت (وەک ڤایرۆسی ڕینۆ)، و تووشی سیستەمی هەناسەدانی سەرەوە و سینووسەکان دەبێت. نیشانەکانی بە هێواشی دەردەکەون و کەمتر توندن؛ وەک ئاوسانی لووت، پشوو، ئازاری قوڕگ، و زۆرجار لە ماوەی یەک بۆ دوو هەفتەدا نامێنن.
- ئەنفلۆنزا: ڤایرۆسەکانی خێزانی ئەنفلۆنزا دەری دەهێنن و تووشی سیستەمی هەناسەدانی خوارەوە دەبێت. نیشانەکانی بەناکاو و خێرا دەست پێدەکەن و توندترن؛ لەوانە تا (کە دەگاتە ٣٨-٤٠ پلەی سیلیزی)، ئازاری بەهێزی ماسولکەکان و ماندووبوونی زۆر.
نیشانەکانی ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن و ئاڵۆزییەکان
هەندێک نیشانە، وەک کۆکە و ئازاری قوڕگ، هاوبەشن؛ بەڵام ئەمانە یارمەتیت دەدەن جیاوازییان بکەیت:
- نیشانەکانی سەرماخۆردن: زۆربەیان پەیوەستن بە گرتنی لووت و ئاوسانی لووتەوە؛ هەندێک جار تاوێکی سووکیش دەردەکەوێت، بە تایبەتی لە منداڵاندا. ئاڵۆزییەکانی لەوانەیە ببنە هۆی هەوکردنی سینووسەکان یان هەوکردنی گوێ.
- نیشانەکانی ئەنفلۆنزا: بە سەرئێشەی توند، ئارەقکردن و کۆکەی وشکی سنگی ناسراوە. مەترسییەکەی لە ئەگەری دروستبوونی ئاڵۆزیی گەورەدایە؛ وەک هەوکردنی سییەکان کە لەوانەیە پێویستی بە مانەوە لە نەخۆشخانە بێت، یان هەوکردنی مێشک. لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا، لەوانەیە ببێتە هۆی مردن.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن
هیچ چارەسەرێک ڤایرۆسەکان لەناو نابات، بۆیە دەرمانی زکام و ئەنفلۆنزا زیاتر بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان بەکاردێت. حەب بۆ زکام و ئەنفلۆنزا لەوانەیە لە نێو چارەسەرە دەرمانییەکاندا بێت:
- چارەسەری دەرمانی: دەرمانەکانی کەمکردنەوەی ئازار، وەک پاراسیتامۆل و ئیبۆپرۆفین، بۆ ئارامکردنی ئازار بەکاردێن؛ هەروەها دژەهیستامینەکان و سپرەی لووت بۆ کەمکردنەوەی گرتنی لووت بەکاردێن.
- ڤاکسینەکان: ڤاکسینی ساڵانەی ئەنفلۆنزا بەردەستە و بەتایبەتی بۆ ئەوانەی تەمەنیان لە ٦٥ ساڵ زیاترە، دووگیانان و ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، وەک شەکرە و ئەسمە، پێویستە.
- چاودێریی خۆت: پشووی تەواو، خواردنەوەی شلەی نائەڵکۆلی و پەیڕەوکردنی خواردنێکی هاوسەنگ کە دەوڵەمەندە بە میوە، سەوزە و دانەوێڵەی تەواو پێشنیار دەکرێت بۆ بەهێزکردنی بەرگریی جەستە.
- دژەزیندەکوشەکان: ڤایرۆس چارەسەر ناکەن؛ بەکارهێنانیان دوا دەخرێت و تەنها ئەگەر هەوکردنی باکتریاییی دووەم ڕووبدات بەکاردەهێنرێن، بۆ ئەوەی ڕێگری لە دەرکەوتنی جۆرە دژبەرەکان بکرێت. دەرمانی دژە ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن ڤایرۆسەکان لەناو نابات.
ڕێگاکانی خۆپاراستن و ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی تووشبوون
ڤایرۆسەکان بە وردەئاوی کۆکە یان پشوو، یان بە دەستدان لە ڕووی پیسبووەکانەوە دەگوازنەوە. بۆ خۆپاراستن ئەم ڕێنماییانە پەیڕەو بکە:
- دەستەکانت بە ئاو و سابوون بۆ ماوەی ٢٠ چرکە بشۆ، یان پاککەرەوەی دەستی ئەلکۆلی بە ڕێژەی لانیکەم ٦٠% بەکاربهێنە.
- کاتێک پشوو دەدەیت، دەم و لووتت بە دەستمالێکی کاغەزی دابپۆشە و دەستمالەکە دەستبەجێ فڕێ بدە.
- لە شوێنە گشتییەکاندا دەست لە ڕوو و چاوت مەدە.
- ئەو ڕووخانە پاک بکەرەوە کە زۆر دەستیان لێدەدرێت، وەک دەستەی دەرگا.
پرسیارە باوەکان
جیاوازی نێوان ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن چییە؟
سەرماخۆردن نەخۆشییەکی سووکترە کە سیستەمی هەناسەدانی سەرەوە تووش دەکات و نیشانەکانی بە هێواشی دەردەکەون؛ بەڵام ئەنفلۆنزا توندترە، سیستەمی هەناسەدانی خوارەوە تووش دەکات و نیشانەکانی بەناکاو، لەگەڵ تاوی بەرز و ئازاری ماسولکەکان دەردەکەون.
بۆچی گرنگە ئەم نەخۆشییانە لە یەکتر جیا بکەینەوە؟
چونکە ئاڵۆزییەکانی ئەنفلۆنزا زۆر لە سەرماخۆردن مەترسیدارترن؛ لەوانەیە ببێتە هۆی هەوکردنی توندی سییەکان کە پێویستی بە چاودێریی پزیشکیی دەستبەجێ لە نەخۆشخانە هەیە، لە کاتێکدا سەرماخۆردن زۆرجار بەبێ کێشەی تەندروستیی مەترسیدار کۆتایی دێت.
ڤایرۆسەکانی سەرماخۆردن و ئەنفلۆنزا دوای پشوو یان کۆکە ماوەی چەندێک زیندوو دەمێننەوە؟
ڤایرۆسەکان لەوانەیە بۆ چەندین کاتژمێر یان ڕۆژ توانا‌ی گواستنەوەیان بمێنێتەوە. ئەم ماوەیە بە جۆری ڤایرۆس، بارودۆخی کەشوهەوا (شێ و گەرمی) و جۆری ئەو ڕووەی کە لەسەری نیشتووە، پەیوەستە.
کەی پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکەین؟
کاتێک نیشانەکانی مەترسی دەردەکەون، وەک ئەمانە، دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت:
- هەناسەدانی زۆر قورس یان ئازاری سنگ.
- بەرزبوونەوەی بەردەوامی پلەی گەرمی بۆ زیاتر لە ٣ ڕۆژ.
- کۆکەی دەرکردنی بەڵغەمی سەوز.
- ماندووبوونی زۆر یان قورسایی لە خواردن و خواردنەوەدا.
- بۆ بەساڵاچووان، منداڵان و ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، پێشنیار دەکرێت لە سەرەتای دەرکەوتنی هەر نیشانەیەکدا پزیشک ببینن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری زکام و ڕێنماییە ماڵەوەکان
- زکام یان ئەنفلۆنزا: ڕێگاکانی پێشگیری
- تاقیکردنەوەی کۆڤید: ڕێنمایی تەواو
- جۆرەکانی ئەنفلۆنزا و نیشانەکانیان
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team