کۆرۆنای نوێ دەتوانێت هەموو کەسێک تووش بکات، بەڵام تەمەنی بەرز، نەخۆشییە درێژخایەنەکان و لاوازی بەرگریی جەستە مەترسیی تووشبوون و ئاڵۆزییەکان زیاد دەکەن.
هۆکارەکانی زیادبوونی مەترسیی کۆرۆنای نوێ
چەند حاڵەتێکی تەندروستی و عادەتێک هەن کە دەتوانن مەترسیی تووشبوون زیاد بکەن یان نەخۆشییەکە توندتر بکەن، لەوانە:
- لاوازیی سیستەمی بەرگریی جەستە: کاتێک بەرگریی جەستە لاوازە، مەترسیی گواستنەوەی تووشبوون و سەختیی بەرەنگاربوونەوەی زیاد دەبێت. خراپیی خۆراک و کەمبوونی میوە و سەوزە دەتوانێت ببێتە هۆی ئەمە.
- تەمەنی بەرز: بەتەمەنەکان زیاتر لەوانی دیکە مەترسیی تووشبوونیان هەیە، و ئەگەر تەمەنیان لەگەڵ نەخۆشییە درێژخایەنەکاندا بێت، مەترسیی ژیانیان زیاتر دەبێت.
- نەخۆشییە درێژخایەنەکان: ئەوانەی تووشی ئەم نەخۆشییانەن، بێ گوێدانە تەمەنیان، زیاتر لە مەترسیدان:
- شەکرە و بەرزیی پەستانی خوێن.
- نەخۆشیی دڵ و خوێنبەرەکان.
- شێرپەنجە و نەخۆشیی درێژخایەنی گورچیلە.
- هەوکردنی جەگەر B و نەخۆشیی درێژخایەنی گیربوونی ڕێگاکانی هەناسەدان.
- جگەرەکێشان: جگەرەکێشان کێشە بۆ سیستەمی هەناسەدان و دڵ دروست دەکات، و مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆسەکان بە گشتی زیاد دەکات.
کۆرۆنای نوێ و دووگیانی و منداڵان
هەڵسەنگاندنەکان سەبارەت بە کاریگەریی تووشبوون بە کۆرۆنای نوێ لەسەر ژنانی دووگیان و منداڵان جیاوازن:
- ژنانى دووگیان: هەندێک زانیاری ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەگەری تووشبوونیان لە خەڵکی دیکە زیاتر نییە، لە کاتێکدا سەرچاوەکانی دیکە دەڵێن ئەوان زیاتر لە مەترسیدان بۆ تووشبوون بە هەوکردنی ڤایرۆسیی سیستەمی هەناسەدان و ڕەنگە نیشانەی توندیان دەربکەوێت. بە گشتی، سیستەمی بەرگریی جەستەیان لاوازە. سەبارەت بە گواستنەوەی تووشبوون بۆ کۆرپە، زانیاریی دڵنیابەخش بەردەست نییە، بەڵام لە هەندێک حاڵەتی هاوشێوەدا گواستنەوەی ڤایرۆس لە ڕێگەی ئاوی دەوری کۆرپە یان شیری مەمکەوە نەبینراوە.
- منداڵان: هیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە کە بسەلمێنێت منداڵان زیاتر لە مەترسیدان بۆ تووشبوون؛ بەڵکو زۆربەی حاڵەتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە مەترسییان بە بەراورد بە گەورەساڵان کەمترە، هەرچەندە هەندێک حاڵەتی تووشبوون لە نوزادان تۆمار کراوە.
ڕێگاکانی خۆپاراستن لە تووشبوون بە کۆرۆنای نوێ
دەتوانرێت ئەگەری تووشبوون بە ڕێگای ئەم هەنگاوانە کەم بکرێتەوە:
١. بەهێزکردنی تەندروستیی گشتی: بەردەوام وەرزش بکە و ڕێژەیەکی تەندروستیی خۆراک پەیڕەو بکە کە پشتیوانی لە کارکردنی سیستەمی بەرگریی جەستە دەکات.
٢. پاکوخاوێنیی کەسی: بەردەوام دەستەکانت بە ئاو و سابون یان ماددەی پاککەرەوەی ئەلکۆلی بشۆ، و خۆت لە دەستدان لە ڕووخسارت بپارێزە.
٣. دووریی جەستەیی: لە کۆبوونەوە و شوێنە قەرەباڵغەکان دوور بکەوە و لە کەسانی تووشبوو دوور بمێنەوە.
٤. ڕێکارە زیادەکان: لە شوێنی گونجاودا ماسک بەکاربهێنە و دڵنیابە لەوەی ژوورە داخراوەکان هەوای باشیان تێدا دەگۆڕێت.
پرسیارە باوەکان
نیشانەکانی کۆرۆنا چین؟
نیشانەکان زۆرجار دوای ٢ تا ١٤ ڕۆژ لە بەرکەوتن لەگەڵ ڤایرۆسەکەدا دەردەکەون و کۆکەی وشک، تا، هەناسەتەنگی، ماندووبوونی زۆر، لەدەستدانی هەستی بۆنکردن یان تامکردن و ئازاری قوڕگ دەگرنەوە. هەروەها ڕەنگە نیشانەی گەدە و ڕیخۆڵە، وەک ڕشانەوە یان سکچوون، دەربکەون.
ڤایرۆسی کۆرۆنا چۆن دەگوازرێتەوە؟
ڤایرۆسەکە لە نێوان کەساندا بەهۆی هەڵم و وردە تۆزەکانی دەرچوون لە کۆکە یان پژمین، لە کاتی بەرکەوتنی نزیکدا، دەگوازرێتەوە.
ئایا ژنانی دووگیان مەترسییان هەیە کە کاریگەری لەسەر دووگیانییان هەبێت؟
لە ئێستادا زانیاریی بەس نییە، بەڵام لە ڤایرۆسە هاوشێوەکاندا تێبینی کراوە کە لەدایکبوونی پێشوەخت یان لەبارچوون ڕوودەدات؛ هەروەها بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی جەستەی ژنی دووگیان لە سێیەکی یەکەمی دووگیانیدا ڕەنگە مەترسیی کەموکوڕیی لەدایکبوون زیاد بکات.
چارەسەری کۆرۆنای نوێ چییە؟
دەرمانەکان دەتوانن یارمەتی بدەن بۆ کەمکردنەوەی توندیی تووشبوونی ڤایرۆسی، و وەرگرتنی دوا دۆزەکانی ڤاکسین یارمەتیدەرە بۆ خۆپاراستن لە حاڵەتە توندەکان و کەمکردنەوەی پێویستی بە مانەوە لە نەخۆشخانە.
کەی پزیشک ببینیت؟
ئەگەر یەکێک لەم نیشانانەی خوارەوە دەرکەوت، دەبێت دەستبەجێ یارمەتیی پزیشکیی فریاکەوتن بخوازیت:
بۆ گەورەساڵان:
- سەختیی زۆر لە هەناسەدان یان هەناسەتەنگی.
- ئازار یان پەستانی بەردەوام لە سنگدا.
- شین یان خۆڵەمێشیبوونی ڕەنگی لێوەکان، پێست یان نینۆکەکان.
- تێکچوونی لەناکاوی هۆش یان سەختی لە خەبەربوونەوە.
بۆ منداڵان:
- تاێکی بەردەوام کە نامرێتەوە.
- نیشانەکانی وشکبوونی جەستە، وەک وشکبوونی دەم یان کەمبوونی میز و فرمێسک.
- ڕشانەوە و سکچوونی دووبارەبووەوە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٤ کاتژمێر.
- سەرگێژە، بێئارامی یان سەرلێشێواوی.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- باشبوونی کۆکە دوای وازهێنانی جگەرە
- وەرگرتنی ڤاکسینی ئەنفلوەنزا لە دووگیانیدا
- نیشانەکانی ئەنفلۆنزا و چارەسەرەکەی
- جیاوازی نێوان ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن؛ نیشانە و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team