جۆرەکانی ئەنفلۆنزا لە نیشانە و توندییەوە جیاوازن؛ ناسینیان یارمەتیدەرە بۆ تێگەیشتن لە ڕێگای گونجاوی مامەڵەکردن و پاراستن.
جۆرە جیاوازەکانی ئەنفلۆنزا چین؟
چەندین جۆری ڤایرۆس ئەم نەخۆشییەی ڕێگای هەناسەدان دروست دەکەن:
- ئەنفلۆنزای جۆری A: ئەم جۆرە بەهۆی خێرایی گۆڕانی جۆرەکانی، توانای زیاتر هەیە بۆ دروستکردنی باڵوبوونەوەی فراوان. مرۆڤ و ئاژەڵانی دیکە وەک ئەسپ، بەراز و باڵندە تووش دەکات. لە جۆرە ناسراوەکانی H1N1 (ئەنفلۆنزای بەراز) و H3N2 (ئەنفلۆنزای باڵندە) هەن.
- ئەنفلۆنزای جۆری B: بە شێوەیەکی سەرەکی مرۆڤ تووش دەکات و دەتوانێت باڵوبوونەوەی وەرزی دروست بکات. زۆرجار لە جۆری A کەمتر مەترسیدارە، بەڵام لە هەندێک حاڵەتدا دەتوانێت توند بێت؛ دوو جۆری «ڤیکتۆریا» و «یاماگاتا»ی هەیە.
- ئەنفلۆنزای جۆری C: نیشانەی سووک دروست دەکات و تەنها مرۆڤ تووش دەکات؛ تا ئێستا هیچ باڵوبوونەوەیەکی دروست نەکردووە. لەگەڵ ئەوەشدا، دەتوانێت بۆ ساوا، بەساڵاچووان و ئەوانەی بەرگریی جەستەیان لاوازە مەترسیدار بێت.
- ئەنفلۆنزای جۆری D: تەنها ئاژەڵانی ماڵی و ئاژەڵان تووش دەکات و تا ئێستا هیچ تووشبوونێکی مرۆڤی تۆمار نەکراوە، هەرچەندە زاناکان ئەگەری ئەوە لە داهاتوودا ڕەت ناکەنەوە.
نیشانەکانی تووشبوون و جیاوازی ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن
لە سەرەتادا ئەم دوو نەخۆشییە لەوانەیە لێک بچن، بەڵام لە توندی و ماوەی نیشانەکاندا جیاوازیی بنەڕەتییان هەیە. ئەنفلۆنزا زۆر توندترە و دەتوانێت ببێتە هۆی ئاڵۆزیی مەترسیدار وەک مردن یان هەوکردنی سییەکان؛ بەڵام سەرماخۆردن سووکترە و زۆرجار تەنها لە پڕبوون و ئاوسانی لووت و ڕژانی لووتدا کورت دەبێتەوە.
نیشانەکانی ئەنفلۆنزا بە شێوەیەکی لەناکاو و توند دەردەکەون، لەوانە:
- تا (زۆرجار ٣٨ پلەی سیلیزی یان زیاتر).
- کۆکەی وشک و ماندووبوونی زۆر کە لە بەساڵاچوواندا دەتوانێت چەند هەفتە بەردەوام بێت.
- ئازاری ماسولکەکان، سەرئێشە و هەوکردنی قوڕگ.
- نیشانەکانی ئەنفلۆنزای خوکی لە سیستەمی هەرسکردندا، وەک ڕشانەوە و سکچوون، باون؛ ئەم نیشانانە بە گشتی لە جۆرەکانی ئەنفلۆنزا لە منداڵانداش دەردەکەون.
دەستنیشانکردن و چارەسەر
دەستنیشانکردن بە پشکنینی جەستەیی یان تاقیکردنەوەی نمونەی قوڕگ ئەنجام دەدرێت. تاقیکردنەوەکان ئەمانە دەگرنەوە:
١. تاقیکردنەوەی مۆلیکولی: وەک PCR، کە مادەی بۆماوەیی ڤایرۆس دەدۆزێتەوە.
٢. تاقیکردنەوەی ئەنتیجەن: پرۆتینە ڤایرۆسییەکان شیدەکەنەوە (دەستنیشانکردنی خێرا).
چارەسەرەکەش بە پێی دۆخی نەخۆش دەگۆڕێت:
- دەرمانی دژەڤایرۆسی: وەک ئۆسێلتامیڤیر یان بالۆکسەڤیر (بە دەمەوە)، زانامیڤیر (بە هەناسەدان) و پێرامیڤیر (بە ڕێگای خوێن لە نەخۆشخانە). چارەسەرکردن لە ٤٨ کاتژمێری یەکەمدا ماوەی نەخۆشی نزیکەی یەک ڕۆژ کەم دەکاتەوە و ڕێگری لە ئاڵۆزییەکان دەکات.
- چارەسەری ماڵەوە: خواردنەوەی زۆری شلە، پشووی تەواو و بەکارهێنانی دەرمانی کەمکەرەوەی ئازار، وەک ئەسیتامینۆفین یان ئیبۆپرۆفین.
ڕێنمایی بۆ پێشگیری و مامەڵەکردن لە ماڵەوە
- دەستەکان بەردەوام بە ئاو و سابون یان مادەی پاککەرەوەی ئەلکۆلی بشۆن.
- لە شوێنەکانی باڵوبوونەوەی نەخۆشی ماسک بەکاربهێنن و کاتی پژمین دەم بپۆشن.
- گۆشت و هێلکە بە باشی بپەژن بۆ خۆپاراستن لە جۆرەکانی ئەنفلۆنزای باڵندە.
- نەخۆشان تا ٢٤ کاتژمێر دوای نەمانەوەی تا، بەبێ بەکارهێنانی دەرمان، لە ماڵەوە جیا بمێننەوە.
- پێشنیار دەکرێت ئەوانەی چەوریی جەستەیان زۆرە، ڤاکسینی ساڵانە وەربگرن، چونکە مەترسی مردن بەهۆی ڤایرۆسی H1N1 زیاترە.
کەی پێویستە دەستبەجێ پزیشک ببینن؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن، داوای چاودێری پزیشکی بکەن:
- کۆکەی بەردەوام یان کۆکەی هاوڕێی بلغم.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی جەستە بۆ سەرووی ٣٨.٨ پلەی سیلیزی، لەگەڵ لەرز.
- قورسایی یان تەنگیی هەناسەدان.
پرسیارە باوەکان
جۆرەکانی ئەنفلۆنزا چین؟
بە چوار جۆری سەرەکی دابەش دەبن (A، B، C، D). جۆرەکانی A و B زیاتر لە هەموو جۆرەکان باڵوبوونەوەی وەرزی لە مرۆڤدا دروست دەکەن.
ئایا دەکرێت کەسێک لە هەمان کاتدا تووشی ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩ ببێت؟
بەڵێ، ئەگەری ئەوە هەیە کە کەسێک لە هەمان کاتدا تووشی هەردوو نەخۆشییەکە ببێت.
ئایا ئاسپرین بۆ منداڵان کاتی تووشبوون بە ئەنفلۆنزا سەلامەتە؟
نەخێر، منداڵان و هەرزەکاران نابێت لە کاتی چاکبوونەوە لە نیشانەکانی هاوشێوەی ئەنفلۆنزا ئاسپرین بخۆن، بۆ خۆپاراستن لە مەترسیی تووشبوون بە سێندرۆمی ڕای کە دەتوانێت ببێتە هۆی مردن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هەڵە باوەکانی کاتی سەرماخۆردن و ڕێگای خۆپاراستن
- پێناسەی کۆرۆناڤایرۆسی نوێ بۆ پاراستنی منداڵان
- ڕاستییەکان دەربارەی باوەڕە هەڵەکانی ئەنفلۆەنزا
- پرسیارە باوەکان دەربارەی کۆرۆنا و خێزان
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team