ئەم وتارە باوەڕە هەڵەکان دەربارەی چارەسەری ئەیدز و ڕێگاکانی گواستنەوەی تووشبوون ڕوون دەکاتەوە و زانیاریی تەندروستیی دروست بڵاو دەکاتەوە.
ڕاستکردنەوەی باوەڕە هەڵە و گومڕاکەرەکان دەربارەی گواستنەوەی تووشبوون
زۆر نیگەرانیی بێ‌هۆکار لەبارەی شێوازی گواستنەوەی ڤایرۆس هەیە، بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە کە بوونی لەگەڵ کەسی تووشبوو نابێتە هۆی گواستنەوەی تووشبوون. ڤایرۆسەکە لەم ڕێگایانەوە ناگوازرێتەوە:
- دەستلێدان، ئارەق، فرمێسک یان تف.
- بەکارهێنانی کەلوپەلی خواردن یان هاوبەشکردنی ئامێرەکانی یانەی وەرزشی.
- دەستلێدان بە دەستگێرەی دەرگا یان کورسیی ئاودەست.
- دەست‌تەکاندن، ماچکردن یان هەناسەدانی هەوای دەوروبەری نەخۆش.
سەبارەت بە ئاو و ئاژەڵان، ڤایرۆسەکە لە دەرەوەی جەستە بۆ ماوەیەکی درێژ نامێنێتەوە؛ بۆیە لە ڕێگەی مەلەکردن، خۆشۆردن یان خواردنەوەی ئاوەوە ناگوازرێتەوە. هەروەها پەشە و مێرووەکان تووشبوون ناگوازنەوە، چونکە تف دەخەنە ناو جەستە، نەک خوێنی مرۆڤێکی تر.
ڕێگاکانی گواستنەوەی ڤایرۆس و پاراستن
ڤایرۆسەکە کاتێک دەگوازرێتەوە کە شلەی دیاریکراوی کەسی تووشبوو بگاتە پەردە موخاتییەکان (وەک واژن، ڕوودە، دەم و ئەندامی زاوزێی پیاو). ئەم شلانە بریتین لە:
- خوێن و شلەی مەنوی.
- شلەکانی واژن و ڕوودە.
- شیری مەمک و ئەو شلەیەی پێش دەرچوونی مەنوی دێت.
بۆیە، گواستنەوەی تووشبوون لە ڕێگەی سێکسی دەمییەوە ڕوودەدات، بە تایبەتی ئەگەر برین یان شقی پێست هەبێت؛ هەروەها لە ڕێگەی ماچکردنی فەڕەنسییەوە ئەگەر برینی دەم یان خوێنبەربوونی پووک هەبێت. سەبارەت بە پێشگیری، ڕێگاکانی ڕێگری لە دووگیانی وەک لوولەی ناو منداڵدان یان کەپسولی ناو واژن ڕێگری لە گواستنەوەی نەخۆشییە سێکسییەکان ناکەن؛ لە جیاتی ئەوانە، بەکارهێنانی کۆندۆمی پیاوانە یان ژنانە پێشنیار دەکرێت، تەنانەت ئەگەر هەردوو هاوسەر تووشبووبن، بۆ ئەوەی ڕێگری لە گواستنەوەی جۆرەکانی تری ڤایرۆس کە بە دەرمان بەرگرییان هەیە بکرێت.
ڕاستی و باوەڕە هەڵەکان دەربارەی چارەسەری ئەیدز
باوەڕێک هەیە کە چارەسەری تەواو بۆ نەخۆشییەکە هەیە، بەڵام لە ڕاستیدا هیچ دەرمانێک نییە کە بە تەواوی لەناوی ببات. دەرمانە دژەڤایرۆسییەکان ئامانجیان کەمکردنەوەی ئاستی ڤایرۆس لە خوێندایە تا ئەو ئاستەی لە تاقیگەدا نەدۆزرێتەوە؛ ئەمەش یارمەتی نەخۆش دەدات ژیانێکی ئاسایی بژی.
هەروەها دواخستنی چارەسەری تا دەرکەوتنی نیشانەکان هەڵەیەکی باوە؛ ڤایرۆسەکە تەنانەت لە نەبوونی نیشانەکانیشدا زۆر دەبێت، و دەرکەوتنی نیشانەکان واتە سیستەمی بەرگریی جەستە زیانی پێگەیشتووە؛ بۆیە باشترە چارەسەری زوو دەست پێ بکرێت. هەروەها بەکارهێنانی دەرمانە دژەڤایرۆسییەکان بڕی ڤایرۆس لە خوێن کەم دەکاتەوە، بەڵام گواستنەوەی بە تەواوی لە ڕێگەی شلەکانی جەستەوە ڕاناگرێت.
زانیاریی زیاتر دەربارەی تووشبوون و پشکنین
- جیاوازیی نێوان HIV و ئەیدز: ڤایرۆسی (HIV) هۆکاری نەخۆشییەکەیە، بەڵام ئەیدز ئەو دۆخەیە کە ئاستی خانە لیمفاوییە T ـەکان (CD4) تێیدا دادەبەزێت. کەسێک دەتوانێت هەڵگری ڤایرۆس بێت، بەبێ ئەوەی بگاتە قۆناغی ئەیدز.
- پشکنینەکان: ئەنجامی نەرێنیی یەکەمی پشکنینی دژەتەنەکان بە پێویستی مانای ئەوە نییە کە کەسەکە تووش نەبووە؛ چونکە جەستە ماوەیەکی پێویستە بۆ دروستکردنی ئەم دژەتەنانە. بۆیە دەبێت دوای لانیکەم ٣ مانگ پشکنینەکە دووبارە بکرێتەوە.
- نیشانەکان: هاوبەشەکە دەتوانێت بۆ ساڵانێک، کە ڕەنگە بگەنە ٢٠ ساڵ، هەڵگری ڤایرۆس بێت بەبێ ئەوەی هیچ نیشانەیەکی هەبێت.
- منداڵبوون: ژنی تووشبوو دەتوانێت منداڵی ببێت، هەرچەندە لە قۆناغە کۆتاییەکاندا ئەگەری لەبارچوون زیاتر دەبێت. ڕێژەی گواستنەوەی ڤایرۆس بۆ کۆرپە لە نێوان ١٥-٣٠% ـدایە، و بە پەیڕەوکردنی ڕێنماییە پزیشکییەکان دەتوانرێت بۆ ٢-٣% دابەزێت.
- نەخۆشییەکانی تر: ئەگەری تووشبوون بە ڤایرۆسەکە کاتێک نەخۆشییە سێکسییەکانی تر هەبن، ٦ تا ١٠ جار زیاد دەبێت؛ ئەگەر برینی ئەندامی زاوزێ وەک سیفلیس یان هێرپێس هەبێت، ئەم ئەگەرە ١٠ تا ٣٠٠ جار زیاد دەبێت.
پرسیارە باوەکان
ئایا ژنی تووشبوو بە ڤایرۆسەکە دەتوانێت منداڵی ببێت؟
بەڵێ، ژن توانای منداڵبوونی دەپارێزێت، بەڵام لە قۆناغە دواکاندا ئەگەری لەبارچوون زیاترە. بە پەیڕەوکردنی ڕێنماییە پزیشکییەکان دەتوانرێت ڕێژەی گواستنەوەی تووشبوون بۆ کۆرپە کەم بکرێتەوە.
ئایا ڤایرۆسەکە لە ڕێگەی سێکسی دەمییەوە دەگوازرێتەوە؟
بەڵێ، ئەمە ئەگەری هەیە، بە تایبەتی ئەگەر برین یان شقی پێست یان پەردە موخاتییەکان هەبێت.
ئایا ئەنجامی نەرێنیی پشکنین واتە بە تەواوی ساغم؟
لە یەکەم جاردا بە پێویستی نا؛ چونکە دژەتەنەکان ڕەنگە پێویستیان بە ماوە هەبێت بۆ دەرکەوتن. بۆیە پێشنیار دەکرێت دوای تێپەڕبوونی ٣ مانگ پشکنینەکە دووبارە بکرێتەوە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەمانەدا دەبێت دەستبەجێ سەردانی پسپۆڕان بکرێت:
- گومان لە بەرکەوتن بە شلەکانی جەستەی کەسێکی تووشبوو.
- دەرکەوتنی برینی ئەندامی زاوزێ یان نیشانەکانی نەخۆشییە گوازراوە سێکسییەکان.
- ویستنی ئەنجامدانی پشکنینێکی ورد بۆ دڵنیابوون لە دۆخی تەندروستی دوای ماوەی چاندانی ڤایرۆسەکە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- توێژینەوە لە چارەسەری ئایدز بە خوێنی تمساح
- ژیان لەگەڵ HIV: ڤیتامینی D بۆ منداڵان
- چارەسەری ڤایرۆسی کەمی بەرگریی مرۆڤ
- نیشانەکانی ئایدز لە ژناندا و پشکنین
- زیاتر دەربارەی HIV و ئایدز
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team