ئێستا دەرمانی نوێی HIV بۆ ڤایرۆسی کەمی بەرگریی مرۆڤ، ڕۆژانە جارێک دەخورێت؛ هەروەها چەند ڕێگای دەرمانی بۆ پێشگیری لە تووشبوون هەن.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری ڤایرۆسی کەمی بەرگریی مرۆڤ
دەرمانی Complera هەڵبژاردەیەکی چارەسەرییە کە ڕۆژانە جارێک بەکاردێت بۆ ئەو نەخۆشانەی پێشتر بۆ ئەم ڤایرۆسە چارەسەریان وەرنەگرتووە. ئەم دەرمانی نوێی ڤایرۆسە لە سێ پێکهاتەی دژەڤایرۆسی پێکدێت کە لە یەک حەبدا کۆکراونەتەوە:
- ئیدورانت (rilpivirine).
- تێکەڵەی تروڤادا، کە لە (emtricitabine) و (tenofovir disoproxil fumarate) پێکهاتووە.
ڕێگاکانی پێشگیریی دەرمانی لە ڤایرۆسی کەمی بەرگریی مرۆڤ
دوو ڕێگای سەرەکی هەن بۆ بەکارهێنانی دژەڤایرۆسەکان بۆ ڕێگریکردن لە تووشبوون لە کەسانی تووشنەبوو:
چارەسەری پێشگیری پێش بەرکەوتن (PrEP)
ئەم جۆرە چارەسەرییە بۆ ئەو کەسانە بەکاردێت کە مەترسیی تووشبوونیان زیاترە؛ وەک ئەوانەی هاوبەشێکی تووشبوویان هەیە، ئەوانەی بێ پارێزەر پەیوەندیی سێکسییان لەگەڵ چەند کەسێک هەیە، یان بەکارهێنەرانی دەرزییەکانی دەرزی‌دان کە ئامێرەکانیان هاوبەش دەکەن.
- دەرمانە بەکارهاتووەکان: تێکەڵەیەک لە (Tenofovir) و (Emtricitabine) بەکاردێت.
- کاریگەری: ڕێژەی پێشگیری لە تووشبوونی سێکسی دەکرێت بگاتە ٩٩%، لە کاتێکدا لە حاڵەتەکانی دەرزیی پیسدا دەگاتە ٧٤%. هەندێک خەمڵاندنی تر ئاماژە بە کەمبوونەوەی ڕێژەی تووشبوون لە پیاواندا بە ڕێژەی ٩٢% دەکەن.
- کاریگەرییە لاوەکییەکان: لەوانەیە ببێتە هۆی سەرئێشە، کەمبوونەوەی کێش، ئازاری جومگەکان و ڕشانەوە.
چارەسەری پێشگیری دوای بەرکەوتن (PEP)
ئەم چارەسەرییە تەنها بۆ بارودۆخی فریاکەوتنە، وەک تووشبوون بە دەستدرێژیی سێکسی، چوونەژوورەوەی دەرزیی پیس لە شوێنی کار، یان پەیوەندیی سێکسی لەگەڵ کەسێکی تووشبوو.
- کاتی دەستپێکردن و ماوە: دەبێت لە ماوەی ٧٢ کاتژمێر لە بەرکەوتندا دەست بە خواردنی دەرمانەکان بکرێت، و چارەسەرییەکە ٢٨ ڕۆژ بەردەوام دەبێت.
- تێبینی: هەرچەندە چارەسەرییەکە زووتر دەست پێبکرێت کاریگەرییەکەی زیاتر دەبێت، بەڵام بە تەواوی دڵنیایی بە ڕێگریکردن لە تووشبوون نادات.
نیشانەکانی سەرەتایی نەخۆشی HIV
نیشانە سەرەتاییەکان بە شێوەیەکی ئاسایی دوای دوو تا چوار هەفتە لە تووشبوون دەردەکەون و زۆرجار لە نێوان هەفتەیەک تا مانگێک بەردەوام دەبن. لەوانەیە هاوشێوەی ئەنفلۆەنزای توند بن و ئەمانە بگرنەوە:
- تا، لەرز و سەرئێشە.
- ئاوسانی گرێ لیمفاویەکان و پەڵەی پێست.
- هەوکردنی قوڕگ و ئازاری ماسولکە یان جومگەکان.
- هەستکردن بە ماندووبوون و کەمبوونەوەی کێش.
پرسیارە باوەکان
بۆ پێشگیری پێش بەرکەوتن چ دەرمانێک بەکاردێت؟
پێشگیری پێش بەرکەوتن پشت بە تێکەڵەی دەرمانی ئەمتریسیتابین و تێنۆفۆڤیر دیسپرۆکسیل فوماریت دەبەستێت بۆ هەموو ئەو گرووپانەی مەترسییان هەیە؛ یان تێکەڵەی ئەمتریسیتابین و تێنۆفۆڤیر ئەلافیناماید بۆ ئەوانەی مەترسییان لە پەیوەندیی سێکسییەوەیە (بەجگە لە هاوبەشە وەرگرەکان لە پەیوەندیی سێکسیی مێهبەلی).
نیشانەکانی ڤایرۆسی کەمی بەرگریی مرۆڤ یەکەم جار کەی دەردەکەون؟
زۆرجار لە ماوەی دوو تا چوار هەفتە لە تووشبووندا دەردەکەون؛ ئەم قۆناغە بە سندرۆمی حادیی ڤایرۆسە ڕێڤێرسەکان ناسراوە.
چارەسەری پێشگیری پێش بەرکەوتن چۆن دەخورێت؟
دەرمانەکە ڕۆژانە لە هەمان کاتدا و بەپێی ڕێنماییەکانی پزیشک دەخورێت؛ خواردنی تەنها لە کاتەکانی پێش پەیوەندیی سێکسی سنووردار ناکرێت.
کەی پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت؟
لە بارەکانی خوارەوە دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پێشکەشکاری چاودێریی تەندروستی بکرێت:
- گومان لە بەرکەوتن بە ڤایرۆس لە ٧٢ کاتژمێری ڕابردوودا، بۆ وەرگرتنی چارەسەریی پێشگیریی فریاکەوتن.
- دەرکەوتنی نیشانەی هاوشێوەی ئەنفلۆەنزا دوای بەرکەوتنی ئەگەری بە ڤایرۆس.
- ئارەزووی دووگیانبوون، کاتێک یەکێک لە هاوبەشەکان تووشبووە، بۆ دڵنیابوون لە پاراستنی هاوبەشەکەی تر و منداڵەکە.
بەرپرسیاریەتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە. تکایە بۆ دیاریکردنی دۆخەکە و هەڵبژاردنی چارەسەری گونجاو ڕاوێژ بە پزیشک بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- توێژینەوە لە چارەسەری ئایدز بە خوێنی تمساح
- نیشانەکانی سەرەتایی ئەیدز و ناسینەوەیان
- باوەڕە هەڵەکان دەربارەی چارەسەری ئەیدز
- حەبی پێشگیری لە ڤایرۆسی HIV چۆن بەکاربهێنین؟
- زیاتر دەربارەی HIV و ئایدز
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team