ئەسمی پیشەیی بەهۆی هەناسەدانی گاز، خۆڵ یان هەڵم لە شوێنی کار دروست دەبێت؛ ئەمە ڕێگاکانی هەوا ئاوساو تەنگ دەکات و هەناسەدان قورس دەبێت.
ئەسمی پیشەیی چییە و هۆکارەکانی چین؟
ئەم نەخۆشییە بە ئەسمی پەیوەست بە کاریش ناسراوە؛ بارودۆخێکە کە سییەکان بەهۆی کاردانەوەی سیستەمی بەرگریی جەستە بەرامبەر ماددەیەکی دیاریکراو هەڵدەچن، و ئەمەش دەبێتە هۆی هەوکردن و تەنگبوونەوەی ڕێگاکانی هەوا. پسپۆڕان زیاتر لە ٤٠٠ ماددەیان دیاریکردووە کە ئەم بارودۆخە هەڵدەچڵێنن، لەوانە:
- پرۆتینی ئاژەڵی: وەک موو، تف و پەڕۆکی پێست.
- ماددە کیمیاییەکان: ئەوانەی لە ڕەنگ، چەسپ و ماددەی عایقکاریی فۆمدا بەکاردێن.
- ماددە ڕووەکییەکان: وەک گەنم، پەمۆ، کەتان و میوەی پاپایا.
- کانزا و گازەکان: وەک نیکڵ، پلاتین، گازی کلۆر و دووکەڵ.
نیشانەکانی ئەسمی پیشەیی و گەشەکردنیان
نیشانەکان بە پێی ماددەی هۆکار و ماوەی بەرکەوتن پێی جیاوازن، بەڵام بە شێوەیەکی سەرەکی ئەمانەن:
- کۆکە و خسخس.
- تەنگیی سنگ و قورسایی لە هەناسەدان.
- نیشانەی دیکە وەک ئاوی لووت یان خورانی چاو.
ئەم نیشانانە ڕاستەوخۆ دوای بەرکەوتن بە ماددەکە یان دواتر لە هەمان ڕۆژدا دەردەکەون. زۆرجار لە پشوودا باشتر دەبن و بە گەڕانەوە بۆ کار دەگەڕێنەوە. لە دۆخی پێشکەوتوودا، نیشانەکان تەنانەت دوای وازهێنان لە کاریش دەمێننەوە.
دەستنیشانکردن و تاقیکردنەوەی ئەسمی پیشەیی
پزیشک هەوڵ دەدات ماددەی هۆکار لە شوێنی کاردا بدۆزێتەوە، بە چەند ڕێکارێک:
- تاقیکردنەوەی کارکردنی سییەکان: ئەمانە پێوانەکردنی هەناسەدان (Spirometry) دەگرنەوە، کە بڕ و خێرایی هەوا دەپێوێت؛ هەروەها پێوەری زۆرترین ڕەوتی هەوا بۆ چاودێریکردنی هەناسەدان لە کاتی کار و دەرەوەی کار.
- تاقیکردنەوە بۆ دیاریکردنی هۆکاری ئەسمی پیشەیی: تاقیکردنەوەی نووکەسوزن لە پێست بۆ ماددە هەستیارییەکان (بۆ ماددە کیمیاییەکان گونجاو نییە)، یان «تاقیکردنەوەی بەربەرەکانێ» بە هەناسەدانی بڕێکی کەم لە ماددەی گومانلێکراو.
- پشکنینی دیکە: لەوانەیە وێنەگرتنی سنگ بە تیشکی X یان تاقیکردنەوەی خوێن بکرێت بۆ دەرخستنی نەخۆشییەکانی دیکەی سییەکان.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری ئەسمی پیشەیی و پێشگیری
ئامانجی سەرەکی دوورکەوتنەوەیە لە ماددەی هۆکار، چونکە هەستیارییەکە دەتوانێت وای لێ بکات تەنانەت بڕێکی کەمی ماددەکەش هێرشێک هەڵبچڵێنێت، هەرچەندە ماسک بپۆشرێت. هەڵبژاردەکانی چارەسەر بریتین لە:
- دەرمانی کۆنترۆڵکردنی درێژخایەن: وەک کۆرتیکۆستێرۆیدی هەناسەدراو، ڕێکخەرەکانی لێکۆترین و دژەکاری بێتای درێژخایەن.
- دەرمانی خێراکاریگەر: دژەکاری بێتای کورتخایەن بۆ هێرشە توندەکان، یان کۆرتیکۆستێرۆیدی دەمەکی و وەریدی بۆ دۆخە توندەکان.
- ڕێکارەکانی پێشگیری: وازهێنان لە جگەرەکێشان، کەمکردنەوەی کێش و وەرگرتنی ڤاکسینی ئەنفلوەنزا.
سەبارەت بە پزیشکی جێگرەوە، وەک دەرمانکردن بە دەرزی یان ڕاهێنانی هەناسەدان و یۆگا، لەوانەیە یارمەتی باشترکردنی کوالێتیی ژیان بدەن؛ بەڵام بەڵگەی بەس نییە بۆ سەلماندنی کاریگەرییان لە چارەسەرکردنی خودی نەخۆشییەکەدا.
پیشەکانی زیاتر لە مەترسیدا
ئەگەری تووشبوون لە هەندێک پیشەدا زیاترە، وەک:
- نانەوا و کرێکارانی ئاردکەرەکان: بەهۆی ئارد و ئەنزایمەکان.
- قژڕازێنەکان: بەهۆی ڕەنگەکان.
- پزیشکانی ئاژەڵان: بەهۆی پرۆتینی ئاژەڵی.
- کرێکارانی ئاسن و ڕەنگکاران: بەهۆی کانزا و ماددە کیمیاییەکان.
پرسیارە باوەکان
ئەسمی پیشەیی چییە؟
جۆرێکە لە ئەسم کە بەهۆی هەناسەدانی ماددەی هەڵچڵێنەر لە شوێنی کار دروست دەبێت؛ ئەمە ڕێگاکانی هەوا تەنگ دەکات و ترشەی زیادە دروست دەکات.
ئایا ئەم نەخۆشییە چارەسەر دەبێت؟
دوورکەوتنەوە لە هەڵچڵێنەرەکان پێویستە؛ بەڵام ئەگەر بەرکەوتن بە ماددە هەڵچڵێنەرەکان بەبێ چارەسەر بەردەوام بێت، لەوانەیە گۆڕانکاریی هەمیشەیی لە سییەکاندا ڕووبدات.
چۆن خۆم بۆ چاوپێکەوتن لەگەڵ پزیشک ئامادە بکەم؟
باشترە نیشانەکان و کاتی دەرکەوتنیان تۆمار بکەیت، لیستێک لە ماددە هەڵچڵێنەرەکانی شوێنی کار ئامادە بکەیت و پێداچوونەوە بە پەڕەی زانیاریی سەلامەتیی ماددەکان (MSDS)ی شوێنەکەدا بکەیت.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیشانەکانی هێرشێکی توند دەرکەون، پێویستە داوای یارمەتیی فریاکەوتن بکرێت، وەک:
- خراپبوونی خێرای تەنگەنەفەسی یان زیادبوونی خسخس.
- وەڵام نەدانەوەی نیشانەکان بە دەرمانی خێراکاریگەر.
- هەستکردن بە تەنگەنەفەس تەنانەت لە کاتی ئەنجامدانی چالاکییەکی زۆر سادەدا.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پسپۆڕی پزیشکی نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نەبوونی پەیوەندی ڤاکسین و هەستیاری لە منداڵاندا
- خوێندکاری سعودی کاتژمێری ئەسمای داهێنا بۆ ئەسمە
- هەڵەکانی کۆنترۆڵکردنی ئەسمە و کاریگەرییان
- ترشەڵۆکی مزمن و ئەسمە: پەیوەندییەکەیان
- زیاتر دەربارەی ڕەبۆ
Photo: nenadstojkovicart, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team