کۆرۆنا و ئەسم چۆن کاریگەرییان لەسەر یەکتر هەیە؟ فێربە چۆن نیشانەکان جیا بکەیتەوە و بە سەلامەتی دەرمانەکانی ئەسم بەڕێوە ببەیت.
پەیوەندیی نێوان کۆرۆنا و ئەسم چییە؟
کۆڤید-١٩ نەخۆشییەکی هەناسەییە کە لووت، قوڕگ و سییەکان کاریگەری لەسەر دەکات. هەرچەندە توێژینەوەیەکی بچووک پێشنیار دەکات کە ئەسم مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆسەکە زیاد ناکات، بەڵام ئەوانەی تووش دەبن لەوانەیە بەهۆی کێشەکانی پێشووی هەناسەدانەوە نیشانەی توندترییان هەبێت. تووشبوون دەتوانێت ببێتە هۆی پەنیومۆنیا، هێرشی ئەسم یان کێشەی تری مەترسیداری سییەکان.
جیاکردنەوەی نیشانەکانی کۆرۆنا و نیشانەکانی ئەسم
لەبەر ئەوەی هەردوو دۆخەکە کاریگەری لەسەر سیستەمی هەناسەدان دەکەن، هەندێک نیشانەی ئاگادارکەرەوەیان هاوبەشە.
نیشانە باوەکانی کۆڤید-١٩ ئەمانەن:
- تا (لە ٨٣% تا ٩٩%ی حاڵەتەکاندا هەیە، هەرچەندە لەوانەیە سووک بێت)
- کۆکەی وشک و ئازاری قوڕگ
- کورتەهەناسە
- ماندووبوون و ئازاری جەستە
- لەدەستدانی تام یان بۆن
- پڕبوونی لووت، ئاوسانی لووت، دڵتێکچوون، ڕشانەوە یان سکچوون
- سەرئێشە و لەدەستدانی ئارەزووی خواردن
نیشانە باوەکانی ئەسم ئەمانەن:
- ویزەویز یان دەنگی صفیر لە کاتی هەناسەدانەوە
- کۆکە
- تەنگیی سنگ
- کورتەهەناسە
بۆ جیاکردنەوەی ئەم دوو دۆخە، بە وردی سەرنجی نیشانە هاوڕێکانیان بدە، وەک بوونی تا.
بەڕێوەبردنی دەرمانەکانی ئەسم و چاودێری
کۆنترۆڵکردنی دۆخەکەت لە پێشینەدایە. بەردەوام بە لە بەکارهێنانی هەموو دەرمانەکانی ئەسم و بەبێ ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشک یان پێشەنگێکی تەندروستی، دۆزەکەت مەگۆڕە و چارەسەرەکە مەوەستێنە.
- کۆرتیکۆستیرۆیدەکان: هەرچەندە ئەمانە دەتوانن سیستەمی بەرگریی جەستە لاواز بکەن، پسپۆڕان دەڵێن سوودی بەکارهێنانیان بۆ ئەسم لە مەترسییەکانیان زیاترە.
- فراوانکەرەکانی ڕێگای هەناسەدان: ئەم دەرمانانەی بۆ کاتی پێویست بەکاردێن، کاریگەری لەسەر سیستەمی بەرگریی جەستە ناکەن.
- شێوازی گەیاندنی دەرمان: لە کاتی خراپبوونی نیشانەکاندا، سپری ئەسم هەڵبژاردەی پەسەندکراوە. لەبەر ئەوەی نێبولایزەرەکان لەوانەیە ڤایرۆسەکە بە هەوا بڵاو بکەنەوە، ئەگەر پێویست بوو بە تەنها و لە ژوورێکی جیاواز بەکاریان بهێنە.
ڕێگرتن لە ئەنجامەکانی کۆرۆنا و ئەسم
کەمکردنەوەی مەترسی پێویستی بە تێکەڵەیەک لە پاکوخاوێنی و دوورکەوتنەوەی کۆمەڵایەتی هەیە:
- پاکوخاوێنیی دەست: دەستەکانت بە ئاو و سابون بۆ لانیکەم ٢٠ چرکە بشۆ، لەگەڵ مەچەک، پەنجەی گەورە و ناخنەکان. ئەگەر ئەمانە بەردەست نەبوون، پاککەرەوەی دەستێک بەکاربهێنە کە لانیکەم ٦٠% ئەلکۆلی تێدا بێت. پێش دەستدان بە ڕووخسارت و دوای دەستدان بە ڕوویە گشتییەکان دەستەکانت بشۆ.
- پاککردنەوەی ڕووەکان: بەردەوام ئەو شتانە پاک و دژەعەفونی بکە کە زۆر دەستیان لێدەدرێت، وەک مۆبایل، تەختەکلیل، دەستگێڕی دەرگا و کۆنتەرەکان. ڤایرۆسەکە دەتوانێت تا ٣ ڕۆژ لەسەر پۆڵای بێ‌زەنگ و پلاستیک بمێنێتەوە. ئەو دژەعەفونیانە بەکاربهێنە کە کێشەکانی هەناسەدانت هەڵناستێنن.
- پاراستنی کەسی: لە شوێنە گشتییەکاندا ماسک بپۆشە و لە کۆبوونەوەی خەڵک، فڕینی ناپێویست یان نزیکبوونەوە لە کەسانی تر خۆ بپارێزە.
- چاودێری: پێک‌فڵۆمێتەر بەکاربهێنە بۆ پێوانەکردنی خێرایی دەرچوونی هەوا لە سییەکانت. ئەم پێوانانە و چۆنیەتی بەکارهێنانی دەرمانەکانی کاتی پێویست لە تۆمارێکدا بنووسە، بۆ ئەوەی تیمی تەندروستیت بتوانێت خراپبوونی دۆخەکەت بناسێتەوە.
کۆرۆنا و ئەسم لە منداڵاندا
منداڵانی تووشبوو بە ئەم دۆخە لەوانەیە لە کاتی هەر تووشبوونێکی هەناسەییدا نیشانەی توندترییان هەبێت. بۆ پاراستنیان:
- منداڵەکان لە ماڵەوە بهێڵەوە و پەیوەندییان لەگەڵ کەسانی تر سنووردار بکە.
- منداڵانی سەرووی تەمەنی ٢ ساڵ لە شوێنە گشتییەکاندا ماسک بپۆشن.
- دڵنیابە کە بەردەوام دەستەکانیان دەشۆن و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان و یارییەکانیان پاک دەکەنەوە.
پرسیارە باوەکان
پەیوەندیی نێوان کۆرۆنا و ئەسم چییە؟
ڤایرۆسەکە نەخۆشییەکی هەناسەیی دروست دەکات کە لەوانەیە لە کەسانی خاوەن کێشەی پێشووی هەناسەداندا ببێتە هۆی کێشەی توندتری سییەکان، وەک پەنیومۆنیا یان هێرشی ئەسم.
چۆن بزانم کورتەهەناسەکەم بەهۆی ئەسمە یان کۆڤید-١٩؟
بەدوای نیشانەکانی تردا بگەڕێ؛ بۆ نموونە، تا لە ٨٣% تا ٩٩%ی کەسانی تووشبوو بە کۆڤید-١٩دا هەیە، کە دەتوانێت یارمەتیت بدات لە خراپبوونی ئاسایی ئەسم جیاوازیی بکەیتەوە.
ئەگەر نەخۆش بووم، پێویستە دەرمانەکانی ئەسم بوەستێنم؟
نەخێر. پێویستە بەردەوام بیت لە بەکارهێنانی دەرمانەکەت و تەنها دوای قسەکردن لەگەڵ پزیشکت گۆڕانکاری تێدا بکەیت.
کەی پزیشک ببینم؟
ئەگەر تا، کۆکە یان کورتەهەناسەت هەبوو، پەیوەندی بە پزیشک یان پێشەنگێکی تەندروستییەوە بکە.
ئەگەر ئەم نیشانانەت هەبوو، دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکیی فریاکەوتن بکە:
- شینبوونی ڕووخسار یان لێوەکان.
- سەرلێشێواوی لەناکاو.
- کێشەی توندی هەناسەدان یان نەتوانینی قسەکردن.
- فشار یان ئازاری سنگ.
- دەرمانەکانی ئەسم هیچ سوودێک نادەن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە، دەستنیشانکردنی نەخۆشی یان چارەسەر نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆکارەکانی هەڵچوونی ئەسم و چارەسەرەکان
- ئەسمای منداڵان: هۆکار و ڕێگاکانی کۆنترۆڵ
- خراپترین هەفتەی ئەیلوول بۆ ئەسمە و هەستیاری
- ئەسمی پیشەیی؛ هۆکار و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی ڕەبۆ
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team