بۆ ئەوانەی دەیانەوێت بزانن یائسەگی چییە، زانینی کاریگەرییەکانی وەرزش، خۆراکی هاوسەنگ و خەوی باش دەتوانێت پشتگیری تەندروستی و بەرگری جەستە بکات.
یائسەگی چییە؟ چۆن بەرگری جەستە دوای وەستانی مانگانە باشتر بکرێت؟
گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکانی یائسەگی کاریگەری لەسەر کارایی سیستەمی بەرگری دەکەن. بەهێزکردنی بەرگری دوای یائسەگی بە ڕێگەی ئەم ڕەفتارە تەندروستی و خۆراکییانە دەتوانرێت پشتگیری بکرێت:
- چالاکی جەستەیی: وەرزش وەک مەلەکردن، ڕۆیشتن یان یۆگا بۆ لانیکەم ٣٠ خولەک، سێ ڕۆژ لە هەفتەدا ئەنجام بدە؛ ئەمە یارمەتی باشترکردنی سووڕی خوێن و کەمکردنەوەی هەوکردن دەدات.
- کوالێتی خەو: هەوڵ بدە بۆ ماوەی ٧ تا ٩ کاتژمێر بخەویت، خەوی نیوەڕۆ کەم بکەوە بۆ ئەوەی لە ٤٥ خولەک زیاتر نەبێت و لە کاتی درەنگدا کافایین مەخۆ.
- بەڕێوەبردنی فشار: بۆ کەمکردنەوەی دەرچوونی هۆرمۆنی کۆرتیزۆڵ، کە لەگەڵ فشاری درێژخایەندا وەڵامی بەرگری لاواز دەکات، مەشقەکانی مێدیتەیشن و ئارامبوونەوە ئەنجام بدە.
- خووی تەندروست: گرنگی بە پاکوخاوێنی دەستەکان بدە بۆ ڕێگریکردن لە گواستنەوەی میکرۆبەکان، و ڕۆژانە لانیکەم ٧ پەرداخ ئاو بخۆرەوە بۆ پشتگیریکردنی کارکردنی جەستە و کەمکردنەوەی گەرماوەشەکان.
خۆراک و کێش و ڕۆڵیان لە پشتگیریکردنی بەرگری
پاراستنی کێشێکی تەندروست مەترسی نەخۆشییەکانی دڵ و شەکرە کەم دەکات؛ ئەم نەخۆشییانە کاریگەریی نەرێنییان لەسەر بەرگری هەیە. ئەمانە پێشنیار دەکرێن:
- پرۆتین و چەوری: ماسیی چەور وەک سالمۆن و تونا هەڵبژێرە، لەگەڵ پرۆتینی ڕووەکی وەک فۆڵی سۆیا؛ هەروەها چەورییە سوودبەخشەکانی ناو ڕۆنی زەیتوون، ئەڤۆکادۆ و گوێز بخۆ.
- کەمکردنەوەی خواردنە زیانبەخشەکان: لە شیرینی، خواردنەوەی شیرین، چەورییە گۆڕاوەکان و چەورییە تێرەکان دوور بکەوە، و خواردنی خوێ کۆنترۆڵ بکە بە جۆرێک ڕۆژانە لە ٢٣٠٠ mg زیاتر نەبێت.
ڤیتامینە پێویستەکان لە قۆناغی یائسەگیدا
ژنان پێویستیان بە هەندێک ماددەی خۆراکیی دیاریکراوە بۆ پشتگیریکردنی کارکردنی جەستە:
١. ڤیتامینی C و A: بۆ پشتگیریکردنی چڕی ئێسک، تەندروستی چاو و بەرهەمهێنانی کۆلاجین بۆ پێست.
٢. ڤیتامینی E: دژەئۆکسیدانێکی بەهێزە کە لە فشاری ئۆکسیداتیڤ دەپارێزێت و ئەگەری نیگەرانی و خەمۆکی کەم دەکاتەوە.
٣. کۆمەڵە ڤیتامینەکانی B: ڤیتامینەکانی B-6 و B-12 یارمەتی پشتگیریکردنی کارکردنی مەعریفەیی و بیرەوەری دەدەن، لە کاتێکدا فۆلات (B-9) گەرماوەشەکان کەم دەکاتەوە.
٤. کەلسیۆم و ڤیتامین D: بۆ ڕێگریکردن لە پووکانەوەی ئێسک، ڕۆژانە ٣ تا ٤ بەش لە بەرهەمە شیرییە کەم‌چەورییەکان بخۆ.
پرسیارە باوەکان دەربارەی یائسەگی
یائسەگی چییە؟
قۆناغێکی سروشتییە کە سووڕی مانگانەی تێدا دەوەستێت، و زۆرجار لە تەمەنی نێوان ٤٥ و ٥٢ ساڵیدا بەهۆی گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان ڕوودەدات.
سووڕی مانگانە چییە و یائسەگی کەی ڕوودەدات؟
یائسەگی کاتێک ڕوودەدات کە سووڕی مانگانە دەوەستێت؛ ئەمە زۆرجار لە تەمەنی نێوان ٤٥ و ٥٢ ساڵیدا بەهۆی گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکانەوەیە.
هۆکارەکانی یائسەگیی زوو چییە؟
لەوانەیە بەهۆی فاکتەری میراتی، کێشەی غودەی تیروئید یان غودەی نخامە، چارەسەری کیمیایی و تیشکی، یان تووشبوون بە نەخۆشییە ئۆتۆئیمیوونەکان بێت کە هێرش دەکەنە سەر هێلکەدان.
کەی دەبێت سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەی خوارەوەدا پێویستە ڕاوێژ بە پسپۆڕ بکەیت:
- ناڕێکی سووڕی مانگانە پێش تەمەنی باو.
- هەستکردن بە ئازاری توند و بەردەوامی سەر و سەرئێشەیەکی بەهێز.
- خوێنبەربوون یان دەرکەوتنی خاڵە خوێن دوای پەیوەندیی سێکسی.
- سەختی و ئازاری توند لە کاتی میزکردندا، لەگەڵ زیادبوونی پێویستی بە میزکردن.
بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خوێنڕژانی زۆری مانگانە و کەمخوێنی
- وەرزش بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکانی یائسەگی
- نەشتەرگەری ئێندۆمێتریۆز: جۆر و چاکبوونەوە
- حەبی مینی و چۆنیەتی بەکارهێنانی
- زیاتر دەربارەی سووڕی مانگانە و وەستانی سووڕ
Photo: CC0 1.0, via rawpixel.com
approved by: Medica Health team