زۆر کەس دەپرسی کەمخوێنی زۆر خەوتن دروست دەکات؛ بەڵام ئەم بارودۆخە لەوانەیە ببێتە هۆی بێخەوی و سەختی خەوتن، نەک خەوتنی زیاتر.
ڕاستیی ئەوەی کەمخوێنی زۆر خەوتن دروست دەکات
هەندێک کەس پێیان وایە ماندووبوونی بەردەوام واتە کەمخوێنی زۆر خەوتن دروست دەکات، بەڵام پزیشکی ئەوە دەردەخات کە تووشبووان زۆرجار کەمخەون یان بێخەویان هەیە. ئەم ناکۆکییە لەبەر ئەوەیە کە جەستە هەوڵی زیاتر دەدات بۆ گەیاندنی ئۆکسجین بە ئەندامەکان؛ ئەمەش ماندووبوونی زۆر دروست دەکات و لەوانەیە ڕێگری لە خەوتنی کەسی تووشبوو بکات، تەنانەت ئەگەر ڕۆژەکەی لە جێگا بەسەر بردبێت.
کەمخوێنی و تێکچوونی خەو چۆن پەیوەندییان هەیە؟
چەندین هۆکاری جەستەیی و دەروونی هەن کە دەبنە هۆی سەختی خەوتن لە تووشبوواندا:
- گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان: کەمی ئاسن دەبێتە هۆی زیادبوونی دەرچوونی هۆرمۆنی کۆرتیزۆڵ و کەمبوونەوەی هۆرمۆنی مەلاتۆنین، کە بەرپرسی ڕێکخستنی خەوە؛ ئەمەش ئاستی نیگەرانی بەرز دەکاتەوە.
- ناوەندە عەصەبییەکان: بەرهەمهێنانی ماددە کیمیاییەکانی مێشک، وەک سیرۆتۆنین و دۆپامین، کاریگەری وەردەگرێت؛ ئەمانە بۆ ڕێکخستنی خەو گرنگن.
- نەخۆشیی جووڵەی بێ‌وەستانی لاق: لەوانەیە نەخۆش لە کاتی خەوتندا هەست بە ویستێکی بەهێز بکات بۆ جووڵاندنی لاقەکانی یان هەست بە خوران بکات؛ ئەم دۆخە بە تایبەتی لە ژنانی دووگیاندا باوە.
ئەو گرووپانەی زیاتر مەترسییان هەیە
نیشانەکانی تێکچوونی خەو و لاوازی لە هەندێک گرووپی دیاریکراودا زیاتر دەردەکەون:
- ژنانی: بەهۆی لەدەستدانی خوێن لە ماوەی سووڕی مانگانە یان لەدایکبوون.
- منداڵان: ماوەی خەوی منداڵانی شیرخۆر لە تەمەنی ٦ تا ١٨ مانگدا لەوانەیە کەم ببێتەوە؛ هەروەها منداڵانی تەمەنی ساڵێک تا دوو ساڵیش بەهۆی گەشەی خێرا یان خواردنەوەی زۆری شیری مانگا کاریگەرییان لێ وەردەگرێت، کە ڕێگری لە هەڵمژینی ئاسن دەکات.
- بەساڵاچووان: بەهۆی خواردنی خواردنی کەم‌بەها یان تووشبوون بە نەخۆشییە درێژخایەنەکان.
جۆرەکان و هۆکارەکانی کەمخوێنی
ئەم دۆخە کاتێک ڕوودەدات کە ژمارەی خانە سوورەکانی خوێن کەم بێت یان کێشەیان هەبێت؛ ئەمەش ڕێگری دەکات لە گەیاندنی ئۆکسجین بە جەستە لە ڕێگەی هیمۆگڵۆبینەوە. جۆرەکانی بریتین لە:
١. کەمی ماددە خۆراکییەکان: وەک کەمی ئاسن یان کەمی ڤیتامین B12 و فۆلەیت.
٢. کێشە بۆماوەیی یان پێکهاتەییەکان: وەک کەمخوێنی داسی یان جۆرە دەگمەنەکان، وەک کەمخوێنی فانکۆنی.
٣. زیان‌دیدنی خانەکان: وەک کەمخوێنی هێمۆلایتیک یان لاپلاستیک، کە تێیدا مۆخی ئێسک لە بەرهەمهێنانی خانەکان دەوەستێت.
٤. نەخۆشییە درێژخایەنەکان: وەک کەم‌کاریی غوددەی تیروئید، شەکرە یان نەخۆشییەکانی گورچیلە.
پرسیارە باوەکان
ئایا کەمخوێنی زۆر خەوتن دروست دەکات؟
نەخێر؛ بە پێچەوانەوە، توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە تووشبووان بەهۆی ماندووبوونی بەردەوام و نیگەرانی، زیاتر مەترسیی بێخەوی و کەمخەوییان هەیە.
ئایا کەمخوێنی تێکچوونی خەو دروست دەکات؟
بەڵێ، ئەمە بەهۆی کەمی ناوەندە عەصەبییە ڕێکخەرەکانی خەو و تێکچوونی هاوسەنگیی هۆرمۆنەکانی کۆرتیزۆڵ و مەلاتۆنینەوەیە.
کەمخوێنی چییە؟
دۆخێکی نەخۆشییە کە تێیدا ژمارەی خانە سوورەکانی خوێن کەم دەبێتەوە یان توانایان بۆ گەیاندنی ئۆکسجین بە شێوەیەکی کارا بۆ بەشەکانی جەستە لەدەست دەدەن.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک نیشانەکانی خراپتربوونی دۆخەکە دەردەکەون، پێویستە ڕاوێژی پزیشکی وەربگریت؛ لەوانە:
- پەڵەبوونی بەرچاوی پێست.
- هەستکردن بە سەرگێژی یان گێژبوونی بەردەوام.
- ناریتمیی لێدانی دڵ یان ئازاری سنگ.
- ساردبوونی ئەندامەکان و سەرئێشەی دووبارەبووەوە.
- لاوازیی بەرچاوی ناخن و قژ.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کاریگەرییەکانی کەم‌خەوی لە منداڵان
- گاز لێدان لە خەودا: هۆکار و ڕێگاکان
- منداڵەکەم ئەپنیا هەیە؟ نیشانە و چارەسەر
- قەبارەی چوارچێوەی جێگا و هەڵبژاردنی گونجاو
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team