ئەم وتارە پەیوەندی نێوان بەکارهێنانی کڕیمی دژە خۆر و توانای جەستە بۆ بەرهەمهێنانی ڤیتامینی D، و هاوسەنگی پاراستنی پێست و وەرگرتنی ڤیتامین ڕوون دەکاتەوە.
چۆن لە خۆرەوە ڤیتامینی D بەدەست دەهێنین؟
کۆمپاوەندی دیهیدرۆکۆلەستیرۆل لە پێستدا بەهۆی بەرکەوتن بە تیشکی سەرووی مۆر لە جۆری B دەگۆڕێت بۆ کۆمپاوەندی پێشەکی ڤیتامینی D؛ پاشان لە ناو جەستەدا دەگۆڕێت بۆ شێوەی چالاکی. چەندین هۆکار کاریگەرییان لەسەر ئەم پرۆسەیە هەیە، لەوانە:
- کاتی بەرکەوتن و وەرز: توندی تیشک بە پێی وەرز دەگۆڕێت، هەروەها هەور و تەم کاریگەرییان لەسەر بڕی ڤیتامینی هەڵمژراو هەیە. پێشنیار دەکرێت لە نێوان ١٠ی بەیانی تا ٣ی دوای نیوەڕۆ، بۆ ماوەی ٥ تا ٣٠ خولەک و لانیکەم دوو جار لە هەفتەدا، لە خۆر بەرکەوتن؛ بەوەی ڕووخسار، پشت، دەست و قاچەکان بکرێنەوە.
- تایبەتمەندییەکانی پێست: توانای هەڵمژینی ڤیتامین لە پێستی تۆخدا کەمترە، چونکە ڕێژەی مێلانینی تێیدا بەرزە.
- جۆری کڕیمی دژە خۆر: جۆری بەرهەمەکە کاریگەری لەسەر ئەوە هەیە کە جەستە تا چەند ڤیتامینەکە هەڵدەمژێت.
کاریگەری کڕیمی دژە خۆر لەسەر ئاستی ڤیتامینی D
بۆچوون و بەڵگەکان دەربارەی ئەوەی ئەم بەرهەمانە تا چەند کاریگەرییان لەسەر ڤیتامینەکە هەیە جیاوازن:
- هەندێک زانیاری ئاماژە بەوە دەکەن کە بەکارهێنانی کڕیمەکە لەوانەیە ڕێگری لە وەرگرتنی ڤیتامین لەلایەن جەستەوە بکات؛ ئەمەش بە تایبەتی لەوانەیە کاریگەری لەسەر ئێسکەکانی کەسانی بەساڵاچووبکات. وەک چارەسەرێک بۆ ئەمە، پێشنیار دەکرێت ڕۆژانە ١٥ خولەک بەبێ کڕیم لە خۆر بەرکەوتن.
- بە پێچەوانەوە، توێژینەوەیەک لە ساڵی ٢٠١٦دا نیشانی دا بەکارهێنانی بڕێکی کەم (٠.٨-١ میلیگرام بۆ هەر سانتیمەتری چوارگۆشە) لە کڕیمێکی بە پلەی پاراستنی ٣٠، ڕێگری لە هەڵمژینی ڤیتامین ناکات.
- هەروەها توێژینەوەیەک لە ساڵی ٢٠١٧دا دەرخستی کڕیمێکی بە پلەی پاراستنی ٥٠ دوای بەرکەوتن بە تیشکی سەرووی مۆری B، هەڵمژینی ڤیتامین کەم دەکاتەوە؛ بەڵام ئاستی گشتی ڤیتامینەکە لە جەستەدا بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەریی وەرنەگرت.
- سەرچاوە پزیشکییەکانی دیکەش دەڵێن بەکارهێنانی مامناوەند و دروستی کڕیمەکە کاریگەرییەکی گەورە لەسەر هەڵمژینی ڤیتامین نییە.
گرنگی کڕیمی دژە خۆر و سوودەکانی بۆ پێست
سوودی ئەم کڕیمە لە پاراستنی پێست لە زیان و نەخۆشییەکاندا دەردەکەوێت. لە دیارترین سوودەکانی:
- پاراستن لە شێرپەنجەی پێست و سووتانی خۆر.
- دواخستنی دەرکەوتنی نیشانەکانی پیربوون، وەک چین‌وچرووک و لکەی ڕەنگ.
- چارەسەرکردنی لکە ڕەنگەکانی پێست کە بەهۆی هەندێک دەرمانەوە دروست دەبن، وەک سەلفا، تێتراسایکلین و فێنۆتیازین.
ڕێنمایی بەکارهێنان و ئاگادارکردنەوەکان
پلەی پاراستن (SPF) توانای بەرهەمەکە بۆ پاراستنی پێست لە تیشکی سەرووی مۆری جۆری B دیاری دەکات؛ بۆ نموونە، پلەی ١٥ لەوانەیە بۆ نزیکەی پێنج کاتژمێر پێست بپارێزێت. باشترە نیم کاتژمێر پێش دەرچوون لە ماڵ بەکاربهێنرێت و هەر دوو کاتژمێر جارێک، یان دوای مەلەکردن و ئارەقکردن، دووبارە بەکاربهێنرێت.
ئاگادارکردنەوە لە کاتی بەکارهێنان:
- هەستیاری: هەندێک پێکهاتە لەوانەیە ببنە هۆی سووربوونەوە یان پەڵەی پێست.
- نەخۆشییەکانی پێست: هەندێک جۆری کڕیم لەوانەیە نەخۆشییەکانی وەک ئێگزیما خراپتر بکەن.
- کاردانەوەکان: کڕیمەکە لەوانەیە لەگەڵ هەندێک خواردنی زیادکەری هەستیاریی پێست، یان لەگەڵ کڕیمی چارەسەری و نەم‌بەخش کارلێک بکات و ببێتە هۆی پوست‌پوستبوون یان هەڵچوونی پێست.
- پێستی چەور: هەندێک لەم کڕیمانە لەوانەیە دەردانی چەوری زیاد بکەن؛ بۆیە بۆ کۆنترۆڵکردنی چەوری، باشترە جۆرێک هەڵبژێردرێت کە کحوولی تێدابێت.
پرسیارە باوەکان
ئایا هەموو جۆرەکانی کڕیمی دژە خۆر تا ڕادەیەک سەلامەتن؟
هەموو جۆرەکان بە تەواوی سەلامەت نین؛ هەندێک کۆمپاوەند هەن کە لەوانەیە بە تێپەڕبوونی کات کاریگەریی نەرێنییان لەسەر پێست هەبێت، وەک ئۆکسی‌بنزۆن، ئەڤۆبنزۆن، ئۆکتۆکرایلین، ئۆکتی‌سالەت، تۆلامین سالیسیلات و ئاسیدی ئەمینۆبنزۆیک (PABA).
کڕیمی دژە خۆر چ سوودێکی بۆ پێست هەیە؟
یارمەتی ڕێگریکردن لە سووتانی خۆر دەدات، مەترسی تووشبوون بە شێرپەنجەی پێست کەم دەکاتەوە و دەرکەوتنی چین‌وچرووک و لکەکانی پێست دوا دەخات.
چۆن لە کەمی ڤیتامینی D لە کاتی بەکارهێنانی کڕیمەکەدا خۆم بپارێزم؟
دەتوانیت کڕیمێکی گونجاو هەڵبژێریت کە هاوسەنگی لەنێوان پاراستن و هەڵمژینی ڤیتامیندا دروست بکات، یان ڕۆژانە کاتێکی کورت بۆ بەرکەوتن بە خۆر بەبێ کڕیم دابنێیت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو حاڵەتانەدا پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت:
- ئەگەر دوای بەکارهێنانی بەرهەمەکە پەڵەی پێست یان سووربوونەوەی توندت هەبوو.
- ئەگەر نەخۆشییەکی درێژخایەنی پێستت وەک ئێگزیما هەیە، بۆ هەڵبژاردنی جۆری گونجاو.
- ئەگەر دەتەوێت کاتی خواردنی ئەو خواردنانەی هەستیاری دروست دەکەن لەگەڵ کاتی بەکارهێنانی کڕیمەکە ڕێکبخەیت.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگای ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خۆر نەبینین و کەمی ڤیتامین D
- ئۆمێگا ٣ لەگەڵ ڤیتامین C: سوود و سەرچاوەکان
- ڤیتامین و کانزاکان: ڕێنمایی تەواو
- دابەشکردنی حەب بە سەلامەتی
- زیاتر دەربارەی ڤیتامین و کانزاکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team