ڕاستییە پزیشکییەکان دەریدەخەن کە کاریگەری کەم‌خەوی لەسەر کێش، بە گۆڕینی هاوسەنگی هۆرمۆنەکانی برسیبوون و تێربوونەوە، دەتوانێت کێشی جەستە زیاد بکات.
چۆن کاریگەری کەم‌خەوی لەسەر کێش و میتابۆلیزمە؟
کێش پەیوەندییەکی نزیکی بە کوالێتی و ماوەی پشووی شەوانەوە هەیە، چونکە چەند هۆرمۆنێک لەم پرۆسەیەدا بەشدارن:
- هۆرمۆنی گرێلین: بە هۆرمۆنی برسیبوون ناسراوە. کاتێک خەو کەم بێت، ئاستی ئەم هۆرمۆنە لە خوێندا زیاد دەبێت و ئارەزووی خواردنی خواردنی زیاتر هاندەدات.
- هۆرمۆنی لیپتین: ئەم هۆرمۆنە هەستی تێربوون بەهێز دەکات. لە دۆخی ئاساییدا، ئاستی لە شەودا بەرز دەبێتەوە بۆ ئەوەی ڕێگری لە برسیبوون بکات؛ بەڵام کاتێک خەو کەم بێت، ئاستەکەی نزم دەمێنێتەوە و مێشک وای دادەنێت کە جەستە پێویستی بە وزەی زیاترە.
- ئینسولین: بێبەشبوون لە خەو وەڵامی خانەکان بۆ ئینسولین کەم دەکاتەوە، کە پێی دەوترێت «بەرگریی ئینسولین». ئەم دۆخە هەڵگرتنی چەوری لە جەستەدا هاندەدات و مەترسی تووشبوون بە شەکرەی جۆری دووەم زیاد دەکات.
ئەنجامەکانی توێژینەوەکان دەربارەی کەمی خەو و چالاکیی جەستەیی
توێژینەوەکان نیشانیان داوە کە کەمبوونەوەی کاتژمێرەکانی خەو تەنها ئیشتیها زیاد ناکات، بەڵکو ڕێژەی سووتاندنی وزە و چالاکیی جەستەییش کەم دەکاتەوە:
- زیادبوونی کالۆری: هەندێک توێژەر دۆزیویانەتەوە کە ئەو کەسانەی بە قەدەر پێویست ناخەون، بە تێکڕا ڕۆژانە ٣٠٠ کالۆری زیاتر دەخۆن، کە زۆربەیان لە چەورییەوە دێت.
- کەمی چالاکیی جەستەیی: کەمی خەو ئارەزووی جووڵەکردن کەم دەکاتەوە؛ توێژینەوەیەک زیادبوونی کاتی بێجووڵەیی ڕۆژانەی بە تێکڕا بە ١٧ خولەک تۆمار کرد، کە لای پیاوان و ژنان دوای وەستانی مانگانە گەیشتە ٣٠ خولەک.
- زیادبوونی خێرای کێش: تاقیکردنەوەیەکی کلینیکی زیادبوونی کێشی بە تێکڕا ٠.٥ کیلۆگرام لە ماوەی تەنها ٦ هەفتەدا تۆمار کرد، کە ئەنجامی کەمکردنەوەی ماوەی خەو بە نزیکەی ٧٨ خولەک لە هەر شەوێک بوو.
مەترسییە تەندروستییەکانی دیکەی کەمی خەو
زیانەکان تەنها بە زیادبوونی کێش سنووردار نابن، بەڵکو ئەمانەشیان دەگرنەوە:
١. سیستەمی بەرگریی جەستە: بەرهەمهێنانی سایتۆکاینە پارێزەرەکان و پادەتەنەکان کەم دەبێتەوە، وادەکات کەسەکە زیاتر مەترسی تووشبوون بە تووشبوونی ڤایرۆسی، وەک سەرماخواردن، هەبێت.
٢. تەندروستی دڵ: مەترسی تووشبوون بە نەخۆشییەکانی خوێنبەرەکان و بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن زیاد دەبێت.
٣. تەندروستی دەروونی: گۆڕانی دۆخی دەروونی، لاوازیی سەرنج و بیرەوەری، و کەمبوونەوەی بەرهەمهێنان ڕوودەدەن.
٤. تەندروستیی پیاوان: ئاستی هۆرمۆنی تێستۆستێرۆن دەتوانێت کەم ببێتەوە و کاریگەری لەسەر ئارەزووی سێکسی و پیتاندن دابنێت. توێژینەوەیەک لە کەسانی خاوەن کوالێتی خەوی نزمدا کەمبوونەوەی ژمارەی سپێرم بە ڕێژەی ٢٥% تۆمار کرد.
پرسیارە باوەکان
مرۆڤ بە شێوەی ئاسایی چەند کاتژمێر دەبێت بخەوێت؟
زۆربەی گەورەساڵان هەموو شەوێک پێویستیان بە ٧ تا ٩ کاتژمێر خەوی باش هەیە. پێداویستیی منداڵان جیاوازە؛ منداڵانی تەمەنی ٦ تا ١٢ ساڵ پێویستیان بە ٩ تا ١٢ کاتژمێر هەیە، لە کاتێکدا هەرزەکاران (١٣-١٨ ساڵ) پێویستیان بە ٨ تا ١٠ کاتژمێرە.
ئایا کەمی خەو دەبێتە هۆی زیادبوونی کێش؟
بەڵێ، چونکە ئاستی هۆرمۆنی برسیبوون (گرێلین) بەرز دەکاتەوە و هۆرمۆنی تێربوون (لیپتین) نزم دەکاتەوە؛ هەروەها کاریگەری لەسەر هەستیاریی ئینسولینیش دادەنێت و جەستە هاندەدات چەوری هەڵبگرێت.
ماوەیەکە بە زەحمەت دەخەوم. ئایا ئەمە ئەگەری تووشبوونم بە نەخۆشی زیاد دەکات؟
بەڵێ، چونکە کەمی خەو سیستەمی بەرگریی جەستە لاواز دەکات و توانای بەرەنگاربوونەوەی تووشبوون کەم دەکاتەوە؛ هەروەها خێرایی چاکبوونەوەی جەستە لە کاتی نەخۆشکەوتندا هێواش دەکاتەوە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەردەکەون، پێشنیار دەکرێت ڕاوێژ بە پسپۆڕان بکەیت:
- بەردەوام هەستکردن بە ماندووبوون و نائاسوودەیی، تەنانەت دوای لەخەستنانیش.
- بە زەحمەت خەوتن یان دووبارە لە شەودا لەخەبەربوونەوە.
- تێبینیی زیادبوونی لەناکاوی کێش، سەرەڕای پابەندبوون بە ڕێژەی خۆراک.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی بەرگریی ئینسولین یان بەرزبوونەوەی ئاستی شەکری خوێن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕان نابێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چۆن خەوتن یارمەتی کەمکردنەوەی چەوری دەدات؟
- جەژنی سوپاسگوزاری بەبێ گۆشتی بوقەلموون
- هۆکاری ئەپنێی خەوی ناوەندی و چارەسەری
- هۆکار و چارەی خەواڵووم بەڵام خەوم نایەت
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team