لەوە بزانە سوودی ڤیتامین E وەک دژە ئۆکسیدان چییە، و ئایا کەسانی تەندروست پێویستیان بە خواردنی وەک تەواوکەر هەیە، یان خواردن بەسە؟
ڤیتامین E چییە و ڕۆڵی لە جەستەدا چییە؟
ڤیتامین E لە ماددە ئۆرگانیکییەکانە کە لە چەوری دەتوێنەوە، و ئەمە ڕێگە بە جەستە دەدات لە شانەکاندا هەڵیبگرێت. ئەم ڤیتامینە وەک دژە ئۆکسیدان کار دەکات؛ بۆیە بۆ هێواشکردنەوەی کاریگەریی پیربوون لەسەر خانەکان و ئەنزایمەکان پێویستە، هەروەها خانەکانی خوێن و شانەکان لە زیانی ئەو پیسبووانە و ماددە ژەهراوییانە دەپارێزێت.
ئایا سوودی ڤیتامین E بۆ هەمووانە؟
بۆچوونی زانستی لەبارەی سوودی خواردنی ئەم ڤیتامینە وەک تەواوکەری خۆراکی بۆ کەسانی تەندروست جیاوازە. هەرچەندە ڕۆڵی گرنگی هەیە، هەندێک توێژینەوەی ئەمریکی ئاماژە بەوە دەکەن کە شێوازی خۆراکیی ناوەندیی ڕۆژئاوایی پێداویستیی ڕۆژانەی کەسانی تەندروست دابین دەکات؛ بۆیە بۆ ئەوان زیادکردنی لە دەرەوە پێویست نییە.
توێژینەوەیەک لەسەر ٣٠ بەشداربووی تەندروست (لە تەمەنی ١٨ تا ٦٠ ساڵ) ئەنجام درا بۆ هەڵسەنگاندنی کاریگەریی دۆزە جیاوازەکانی «Alpha Tocopherol» کە لە ٢٠٠ تا ٢٠٠٠ یەکەی نێودەوڵەتی دەبوون، لەگەڵ گرووپێک کە ڤیتامینەکەیان وەرنەگرت. ئەنجامەکان ئەمانەیان پیشان دا:
- ئاستی ڤیتامینەکە لە خوێندا، بە زیادبوونی دۆزەکەوە، بەرز بووەوە.
- هیچ بەڵگەیەک نەبوو کە ئەم دۆزانە زیانی ئۆکسیدان کەم بکەنەوە یان هەستی گشتیی بەشداربووان باشتر بکەن.
- سوودی سەرەکیی تەواوکەرە دەرەکییەکان تەنها کاتێک دەردەکەوێت کە کەموکوڕیی ڤیتامین لە جەستەدا هەبێت.
تێڕوانینێکی گشتی لەبارەی ڤیتامینەکانی تر
١٣ جۆر ڤیتامین هەن کە بۆ گەشەکردن و دروستبوونی شانەکان پێویستن، لەوانە:
- ڤیتامین A: لە ڕێگەی «بێتا کارۆتین»ەوە بەردەستە؛ ئەم ماددەیە لە سەوزەی بەرگەدار و میوە زەرد و پرتەقاڵییەکاندا هەیە.
- ڤیتامین B: کۆمەڵەیەکە لە ٨ جۆر پێک دێت، وەک B12 و ئەسیدی فۆلیک. کەموکوڕیی ئەمانە دەتوانێت ببێتە هۆی کەمخوێنی، کە بە دۆزی زیادە یان دەرزی چارەسەر دەکرێت.
- ڤیتامین D: پەیوەندی بە تەندروستیی ئێسک و بەرگریی جەستەوە هەیە. توێژینەوەیەک ئاماژەی بەوە کرد کە ئاستی بەرزی ئەم ڤیتامینە لە ناوەڕاستی تەمەندا لەوانەیە پەیوەندی بە کەمبوونەوەی پرۆتینی «تاو»ەوە هەبێت کە پەیوەندی بە خەرفانەوە هەیە؛ بەڵام نەیسەلماند کە ڤیتامینەکە بە ڕاستەوخۆ ڕێگری لە ئەلزایمەر دەکات یان کاریگەری لەسەر پرۆتینی «ئامیلوید بێتا» هەیە.
کەی دەبێت سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو حاڵەتانەدا پێشنیار دەکرێت ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت و تاقیکردنەوە ئەنجام بدەیت:
١. ئەگەر نیشانەکانی کەموکوڕیی شاراوەی ڤیتامینت هەیە، وەک ماندووبوونی بەردەوام، هەڵوەشانی وزە یان لەدەستدانی ئارەزووی خواردن.
٢. ئەگەر لە تەمەنی پیریدا بیت (٥٠ ساڵ یان زیاتر) یان بە ئەندازەی پێویست بەرکەوتەی تیشکی خۆر نەبیت.
٣. ئەگەر دەتەوێت تەواوکەری خۆراکی بخۆیت، بۆ ڕێگریکردن لە خواردنی بێ ڕێنمایی و دیاریکردنی دۆزی گونجاو بە پشتبەستن بە ئەنجامی شیکردنەوەی خوێن.
پرسیارە باوەکان
ئایا ڤیتامین E بۆ هەمووانە؟
وەک دژە ئۆکسیدان کار دەکات، شانەکان و خانەکانی خوێن لە ماددە ژەهراوییەکان دەپارێزێت و کاریگەریی تەمەنداربوون لەسەر خانەکان کەم دەکاتەوە.
ئایا کەسی تەندروست پێویستی بە تەواوکەری ڤیتامین ئەی هەیە؟
هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە خۆراکی هاوسەنگ پێداویستیی ڕۆژانەی کەسانی تەندروست دابین دەکات و بەڵگەی بەس نییە کە تەواوکەرەکان سوودی زیاتر بۆیان دابین بکەن.
ئایا کاریگەرییەکە هەموو نیشانەکانی ئەلزایمەر دەگرێتەوە؟
سەبارەت بە ڤیتامین D، توێژینەوەکان پەیوەندییان بە کەمبوونەوەی پرۆتینی «تاو»ەوە دۆزیوەتەوە، بەڵام پەیوەندییەکی ڕوونیان لەگەڵ پرۆتینی «ئامیلوید بێتا» نەدۆزیوەتەوە؛ ئەمەش واتە کاریگەرییەکە لەوانەیە تەنها بە ڕێڕەوە بایۆلۆژییە دیاریکراوەکان سنووردار بێت.
بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ یان دەستنیشانکردنی پزیشکی نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڤیتامینەکان و گرنگییان بۆ تەندروستی
- ئۆمێگا ٣ بۆ دڵ: سوود و سەرچاوەکان
- کەمی ڤیتامینی D لە سعودیەکان: هۆکار و چارەسەر
- ڤیتامین و کانزاکان: ڕێنمایی تەواو
- زیاتر دەربارەی ڤیتامین و کانزاکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team