ڤیتامین و کانزاکان، بە تایبەتی کەموکوڕی ڤیتامین D، تەندروستی ئێسک و بەرگریی جەستە کاریگەردەکات و پەیوەندی بە مەترسیی نەخۆشییە درێژخایەنەکانەوە هەیە.
ڤیتامین و کانزاکان و هۆکار و مەترسییەکانی کەموکوڕی ڤیتامین D
چەندین هۆکار دەبنە هۆی کەمبوونەوەی ئاستی ئەم ڤیتامینە لە جەستەدا، لە گرنگترینیان:
- لەبەرکردنی جل یان پۆشینی ماسک کە ڕێگە لە گەیشتنی تیشکی خۆر بە پێست دەگرن.
- قەڵەویی زۆر.
- کێشەکانی سیستەمی هەرس کە ڕێگری لە هەڵمژین دەکەن، یان تێکچوونی کارکردی جگەر و گورچیلەکان.
- تووشبوون بە نەخۆشیی فایبڕۆزی کیستی.
- پشت نەبەستن بە شیردانیی سروشتی بۆ منداڵان، چونکە شیری دایک ئەو بڕە سروشتییەی تێدایە کە منداڵی شیرخۆر پێویستی پێیەتی.
کاریگەریی کەموکوڕی ڤیتامین D لەسەر تەندروستی
کەمبوونەوەی ئاستی ئەم ڤیتامینە پەیوەندی بە چەندین دۆخی تەندروستییەوە هەیە، لەوانە:
- تەندروستیی ئێسک و ددان: دەبێتە هۆی لاوازی و ناسکیی ئێسک و نەخۆشیی ڕیکێتس لە منداڵان (کە دەبێتە هۆی چەماوەیی ئێسک). لە گەورەساڵانیشدا دەبێتە هۆی زەخمی ئێسک، کێشەی ددان و ڕژانی قژ.
- نەخۆشییە درێژخایەنەکان: پەیوەندییەک هەیە لەنێوان کەموکوڕیی ئەم ڤیتامینە و زیادبوونی مەترسیی تووشبوون بە شەکری جۆری دوو، بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن و نەخۆشیی دڵ، کە بەهۆی زیادبوونی بەرگریی ئینسولینەوەیە.
- تەندروستیی دەروونی و دەمار: لەوانەیە پەیوەندی بە خەمۆکی، شێتبوون و سکڵێرۆزی فرەگۆڕاوەوە هەبێت.
- سیستەمی هەناسەدان و بەرگریی جەستە: کاریگەری لە نوێبوونەوەی خانەکانی سییەکان و پاراستنیان لە نەخۆشییەکان دەکات، هەروەها پەیوەندی بە هەندێک نەخۆشیی خۆبەرگری و پزۆرییەوە هەیە.
- شێرپەنجە: هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە کەمبوونەوەی بەرکەوتن بە خۆر لەوانەیە ڕێژەی تووشبوون بە هەندێک جۆری شێرپەنجە، وەک شێرپەنجەی مەمک، کۆلۆن، هێلکەدان و پرۆستات، زیاد بکات.
ڕێگاکانی جێگرتنەوەی ڤیتامین و پێشگیری لە کەموکوڕییەکەی
جەستە دەتوانێت پێداویستییەکانی لە سێ سەرچاوەی سەرەکییەوە دابین بکات:
١. تیشکی خۆر: ڕۆژانە بۆ ماوەی ١٠ تا ١٥ خولەک بەرکەوتن بە خۆر (لە سەرەتای بەیانی یان پێش ئاوابوونی خۆر) لە باشترین دۆخدا ٩٠%ی پێداویستیی ڕۆژانە دابین دەکات.
٢. خۆراک: خواردنی ئەو خۆراکە دەوڵەمەندانەی ئەم ڤیتامینەیان تێدایە، وەک ڕۆنی جگەرەماسی، سەلمۆن، سەردین، تونا، ماکەرێل و زەردەی هێلکە. بە بڕی کەمتر لە جگەرەی مانگا، پەنیر، بەرهەمەکانی شیر و دانەوێڵەی دەوڵەمەندکراودا هەیە.
٣. پاشکۆی خۆراکی: بە شێوەی حەب یان کەپسول بەردەستن (وەک ڤیتامین D٣ی ئاژەڵی)، و کاتێک خۆراک بەس نییە یان بەرکەوتن بە خۆر کەمە، پێویستن.
دۆزی پێشنیارکراو
ڕاسپاردەکان سەبارەت بە دۆزی ڕۆژانەی گەورەساڵان جیاوازن:
- کەمترین دۆز ٤٠٠ یەکەی نێودەوڵەتییە.
- هەندێک توێژینەوە دۆزەکە بۆ ٨٠٠ یەکەی نێودەوڵەتی بەرز دەکەنەوە.
- ناوەندەکانی توێژینەوە و لایەنەکانی دیکە پێشنیار دەکەن دۆزەکە بۆ ١٠٠٠ یەکەی نێودەوڵەتی (٢٥ مایکرۆگرام) بەرز بکرێتەوە، بە تایبەتی لە ناوچە هەمیشە هەوراوەکاندا.
پرسیارە باوەکان
ئایا خۆر کەموکوڕیی ڤیتامین D جێدەگرێتەوە؟
بەڵێ، تیشکی UV پێستی جەستە هان دەدات ئەم ڤیتامینە بەرهەم بهێنێت و بەرکەوتنی مامناوەند بە خۆر بە شێوەی ڕۆژانە بەشێکی زۆری پێداویستیی ڕۆژانە دابین دەکات.
ئایا خۆر کەموکوڕیی ڤیتامین D چارەسەر دەکات؟
خۆر یارمەتی پێشگیری و دابینکردنی پێداویستیی ڕۆژانە دەدات؛ بەڵام لە حاڵەتە توندەکانی کەموکوڕیدا، چارەسەر بە کەپسولی دۆزی بەرز و بە چاودێریی پزیشکی دەکرێت و دۆزەکە بە هێواشی زیاد دەکرێت، بۆ ئەوەی بەهۆی بەرزبوونەوەی کەلسیۆم لە خوێندا زیان بە گورچیلەکان نەگات.
جیاوازیی نێوان D2 و D3 چییە؟
ڤیتامین D2 (ئێرگۆکەلیسیفێرۆڵ) لە سەرچاوەی ڕووەکییەوە بەدەست دێت، لە کاتێکدا ڤیتامین D3 (کۆلیکەلیسیفێرۆڵ) لە سەرچاوەی ئاژەڵییەوە بەدەست دێت و سەرچاوەی سەرەکیی کۆگاکردنی ڤیتامینە لە جەستەدا.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
پێشنیار دەکرێت ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن، ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت:
- هەستکردن بە گرژبوونی ماسولکە یان مورمورەی بەردەوام.
- تێبینیی چەماوەیی لە ئێسکی منداڵان.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی ناسکیی ئێسک یان لاوازیی زۆری ماسولکە.
- ئەگەر نەخۆشییەکی درێژخایەنت هەیە، وەک شەکرە یان تێکچوونی جگەر و گورچیلەکان.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڤیتامینی E بۆ نینۆک: سوود و ڕێگاکانی بەکارهێنان
- هەڵبژاردنی پاشکۆی خۆراکی بە دروستی
- ڕێنمایی ڤیتامینە پێویستەکانی جەستە و سەرچاوەیان
- کەمی ڤیتامین D: زیانەکان و نیشانەکان
- زیاتر دەربارەی ڤیتامین و کانزاکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team