بزانە ڤایرۆس چییە، چۆن دەگوازرێتەوە و ڤایرۆسی ئەنفلۆنزا چ جۆرەکانێکی هەیە؛ هەروەها ڕێگاکانی خۆپاراستن و مامەڵەکردن لەگەڵ نیشانەکان.
ڤایرۆس چییە و چۆن کار دەکات؟
ڤایرۆسەکان وردەجەستەیەکی زۆر بچوکی تووشکەرن کە لە مادەیەکی وەڕاثی پێکدێن و پەردەیەکی پرۆتینی دەیانپۆشێت. ئەم بوونەوانە ناتوانن بە تەنیا وزە بەرهەم بهێنن یان زادەبوون بکەن، بۆیە مرۆڤ، ئاژەڵ و ڕووەک تووش دەکەن.
سەبارەت بە شێوازی کارکردنی، ڤایرۆس ناتوانێت لە دەرەوەی جەستەی بوونەوەرێکی زیندوو گەشە بکات یان زادەبوون بکات؛ چونکە پێویستی بە خانەی زیندووە کە میوانداریی بکات تاکو کارە زیندووییەکان لەناویدا ئەنجام بدات. ڤایرۆس بە خانەکەوە دەبەسترێت و پاشان دەست بە گەشەکردن و پەرەسەندن دەکات.
پێکهاتەی ڤایرۆس و پێکهاتەی پارتیکلەکانی
پارتیکلی ڤایرۆس لە سێ چینە سەرەکی پێکدێت:
- ئاسیدی نوکلێیک: ناوەندی ڤایرۆس و مادەی وەڕاثییە کە بەرپرسی گەشەکردن و زادەبوونیەتی.
- پەردەی پرۆتینی: چینێکە کە ئاسیدی نوکلێیک دەپارێزێت.
- پەردەی چەوری: چینێکی دەرەوەییە کە پەردەی پرۆتینی دەپارێزێت؛ لە هەندێک جۆردا ئەم چینە نییە و بە ڤایرۆسی بێ‌پەردە ناسراون.
ڤایرۆسی ئەنفلۆنزا و جۆرەکانی
ڤایرۆسی ئەنفلۆنزا
ئەم جۆرە سەرئێشە، کۆکە، گرتن یان وشکبوونی قوڕگ، بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی و ماندووبوونی گشتی دروست دەکات. سێ جۆری هەیە:
- جۆری A و جۆری B: پەیوەندییان بە گۆڕانی وەرزەکان و جیاوازی پلەی گەرمییەوە هەیە.
- جۆری C: کەمتر بڵاوە و نیشانەکانی سووکترن لە نیشانەکانی ئەو دوو جۆرەی دیکە.
ڤایرۆسی هەڵامەت
ئەمە باوترین جۆرە و ماوەی ژیانی لە یەک هەفتە تا دوو هەفتەیە. دەبێتە هۆی ئاوسانی لووت، گرتنی قوڕگ، پژمین و سووربوونەوە یان سووتانی چاو.
ڤایرۆسی گەدە و ڕوودەکان
ئەم ڤایرۆسە ناوچەی سک و ڕوودە گەورەکان دەگرێتەوە و دەبێتە هۆی گرژبوون و ئازاری توندی سک، لەگەڵ هەست بە دڵتێکچوون، ویستی ڕشانەوە و سکچوون. «نۆرۆڤایرۆس» نموونەیەکە کە بە تووشکەری زۆری ناسراوە و بە نیشانەکان یان شیکردنەوەی پاشماوەی پێخۆر دەستنیشان دەکرێت.
ڤایرۆسی هەپاتایت
سێ جۆری سەرەکیی هەیە:
- هەپاتایتی A: سووکترین جۆرە و لە ڕێگەی خواردن یان ئاوی پیس، یان پەیوەندیی سێکسییەوە دەگوازرێتەوە.
- هەپاتایتی B: لە ڕێگەی خوێن، دەرزیی پیس، پەیوەندیی سێکسی، یان لە دایکەوە بۆ منداڵ دەگوازرێتەوە.
- هەپاتایتی C: لە ڕێگەی خوێنی پیس یان لە دایکەوە بۆ منداڵ دەگوازرێتەوە و چارەسەر دەبێت.
ڤاکسین و بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسەکان
بنەمای کارکردنی ڤاکسین ئەوەیە کە سیستەمی بەرگریی جەستە هان دەدات جەستەی نامۆ بناسێتەوە و دواتر بەرەنگاری ببێتەوە. ئەمە بە دەرزی‌کردنی دۆزێکی لاوازی ڤایرۆسی زیندوو، یان بە بەکارهێنانی ئەو پادەتەنە ئەنجام دەدرێت کە لە ئەنجامی بەرەنگاربوونەوە لەگەڵ ڤایرۆس دروست بوون.
پرسیارە باوەکان
ڤایرۆس چییە؟
کۆمەڵێک پارتیکلی تووشکەری زۆر وردە کە لە مادەیەکی وەڕاثی و پەردەیەکی پرۆتینی پێکدێت و دەبێتە هۆی نەخۆشی لە مرۆڤ، ئاژەڵ و ڕووەک.
پێکهاتەی ڤایرۆس چییە؟
لە ئاسیدی نوکلێیک (مادەی وەڕاثی)، پەردەیەکی پرۆتینی بۆ پاراستن و لە هەندێک جۆردا پەردەیەکی چەوریی دەرەوەیی پێکدێت.
دژەزیندەکان کۆرۆناڤایرۆس چارەسەر دەکەن؟
دژەزیندەکان بۆ ڕێگریکردن لە تووشبوون بە کۆرۆناڤایرۆسی نوێ یان چارەسەرکردنی کارا نین.
ئایا کەسێک کە نیشانەی نییە دەتوانێت تووشبوونی کۆرۆنا بگوازێتەوە؟
بەڵێ، ئەو کەسانەی نیشانەیان نییە دەتوانن نەخۆشییەکە بۆ کەسانی دیکە بگوازنەوە، هەرچەندە کاتێک نەخۆش کۆکە و پژمین دەکات گواستنەوە ئاسانترە.
ئایا ڕۆنی کەنجد یان دەم‌شۆر لە کۆرۆنا دەپارێزێت؟
هیچ بەڵگەیەک نییە کە ڕۆنی کەنجد یان دەم‌شۆر لە تووشبوون بە کۆرۆناڤایرۆسی نوێ بپارێزێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک نیشانە ئاگادارکەرەوەکان دەردەکەون، پێویستە چاودێریی پزیشکی وەربگریت؛ لەوانە:
- دەرکەوتنی خوێن، لەغم یان شلەیەکی سەوزی تۆخی زۆر لە ڕشانەوە یان سکچووندا.
- وشکبوونەوەی توند کە نەخۆش نەتوانێت شلە بخواتەوە.
- زەردبوونەوەی دیاری پێست و چاوەکان (ژەیران).
- ئاوسانی پێ، یان سەرلێشێواوی و تێکچوونی قسەکردن.
- کەمبوونەوەی کێشی بێ‌هۆکار یان بە ئاسانی شینبوون.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگای ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نەخۆشی X چییە و بۆچی گرنگە؟
- جلبکە شینەکان و کاریگەرییان لەسەر مرۆڤ
- نەخۆشی لە پشیلەوە بۆ مرۆڤ: نیشانە و پاراستن
- چارەسەری ئەنفلۆنزای بەراز و پاراستن
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییە درمەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team