پێویستیی جەستە بە پشوودان بە پێی تەمەن دەگۆڕێت؛ ئەم بابەتە ژمارەی کاتژمێری خەوی پێشنیارکراو بۆ تەندروستیی جەستەیی و دەروونی ڕوون دەکاتەوە.
ژمارەی کاتژمێری خەو بە پێی تەمەن
ئەو ماوەیەی مرۆڤ ڕۆژانە پێویستی پێیەتی بۆ خەوتن بە پێی تەمەنی دەگۆڕێت، و ڕێنمایییە گشتییەکان بە شێوەی خوارەوە کورت دەکرێنەوە:
- تازە لەدایکبووان (٠-٣ مانگ): لە ١٤ تا ١٧ کاتژمێر.
- ساواکان (٤-١٢ مانگ): ڕاسپاردەکان لە نێوان ١٢ و ١٦ کاتژمێردان؛ لە سەرچاوەکاندا جیاوازی هەیە، چونکە هەندێکیان ماوەی ١٢ تا ١٥ کاتژمێر دەستنیشان دەکەن.
- منداڵانی بچووک (١-٢ ساڵ): لە ١١ تا ١٤ کاتژمێر.
- قۆناغی پێش قوتابخانە (٣-٥ ساڵ): لە ١٠ تا ١٣ کاتژمێر.
- قوتابیانی قوتابخانە (٦-١٢ ساڵ): لە ٩ تا ١٢ کاتژمێر، لە کاتێکدا سەرچاوەی تر ٩ تا ١١ کاتژمێر دەڵێن.
- هەرزەکاران (١٣-١٨ ساڵ): لە ٨ تا ١٠ کاتژمێر.
- گەورەساڵان (١٨ ساڵ و زیاتر): ٧ کاتژمێر یان زیاتر؛ هەندێک کەس لەوانەیە پێویستیان بە ٧ تا ٩ کاتژمێر بێت.
- بەساڵاچووان (٦٥ ساڵ و زیاتر): لە ٧ تا ٨ کاتژمێر.
ئەو هۆکارانەی کاریگەرییان لە کاتژمێری خەوی گونجاودا هەیە
بابەتەکە تەنها بە تەمەنەوە پەیوەست نییە، بەڵکو هۆکاری تریش پێویستیی تاک بە پشوودان دیاری دەکەن:
- جینەکان: میراتی جینی ڕۆڵی هەیە لە دیاریکردنی ماوەی خەوی پەسەندکراو؛ هەروەها گۆڕانکارییەکی جینیی دەگمەن هەیە کە کەمتر لە ٣%ی خەڵک دەیگرێتەوە و وایان لێ دەکات تەنها بە ٦ کاتژمێر خەوتن بتوانن بە کارامەیی کار بکەن.
- کوالێتی خەو: خەوی پچڕپچڕ یان قووڵ نەبوو دەتوانێت ببێتە هۆی ماندووبوون، تەنانەت ئەگەر ماوەکە بەس بێت؛ لە بەرامبەردا خەوی قووڵ یارمەتی دەدات بە کاتژمێری کەمتر پشووی پێویست وەربگریت.
- بارودۆخی تەندروستی و دووگیانی: هەڵامەت و ئەنفلۆنزا پێویستیی جەستە بە خەو زیاد دەکەن بۆ بەهێزکردنی بەرگریی جەستە؛ هەروەها گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان و ماندووبوونی جەستەیی لە ماوەی دووگیانیدا کاریگەری لە کوالێتی و ماوەی خەو دەکەن.
- شێوازی ژیان و ژینگە: وەرزشکاران و ئەوانەی کاری قورس دەکەن، بە بەراورد بە کەسانی کەم‌جووڵە، پێویستیان بە کاتژمێری زیاترە؛ هەروەها ژینگەی پڕدەنگ یان ڕووناک لەوانەیە ناچار بە خەوتنی ماوەی زیاتر بکات بۆ قەرەبووکردنەوەی کەمی کوالێتی.
- ناڕێکییە پزیشکییەکان: دۆخەکانی وەک بێخەوی و وەستانی هەناسە لە کاتی خەودا کاریگەری لە توانای بەردەوام خەوتن دەکەن.
مەترسییەکانی کەمی خەو و نیشانەکانی
بەدەستنەهێنانی پشووی پێویست دەبێتە هۆی دەرکەوتنی نیشانەکانی وەک خەواڵوویی لە ڕۆژدا، قورسایی هەستان لە بەیانیان، گۆڕانی بارودۆخی دەروونی، لەبیرچوون و پێویستی بە ئاگادارکەرەوەی ڕۆژانە.
زیانە جەستەیی و دەروونییەکانیش ئەمانەن:
- لاوازیی بەرگریی جەستە و زیادبوونی ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییە گوازراوەکان.
- بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن و زیادبوونی ئەگەری تووشبوون بە شەکرە و نەخۆشییەکانی دڵ.
- زیادبوونی ئارەزوو بۆ شیرینی و کاربۆهایدرەت، کە دەبێتە هۆی زیادبوونی کێش.
- کاریگەرییە مەعریفییەکان وەک لاوازیی سەرنج، هێواشی وەڵامدانەوە و قورسایی بڕیاردان.
- کێشە دەروونییەکان وەک نیگەرانی و خەمۆکی.
- زیادبوونی مەترسیی ڕووداوی هاتوچۆ؛ ئەوانەی کەمتر لە ٥ کاتژمێر دەخەون، ئەگەری خەواڵووبوونیان لە کاتی شۆفێریکردندا چوار هێندە زیاترە بە بەراورد بەوانەی ٧ کاتژمێر دەخەون.
ڕێنمایی بۆ باشترکردنی کوالێتی خەو
بۆ دڵنیابوون لە بەدەستهێنانی کاتژمێری خەوی پێویست، دەتوانرێت ئەمانە جێبەجێ بکرێن:
- هەموو ڕۆژێک کاتی خەوتن و هەستان جێگیر بکرێت بۆ ڕێکخستنی کاتژمێری زیندەوەریی جەستە.
- ژوورێکی تاریک و بێدەنگ، بە پلەی گەرمیی نێوان ١٨ و ٢٤ پلەی سیلیزی، بۆ خەو ئامادە بکرێت.
- لانیکەم یەک کاتژمێر پێش خەوتن، لە بەکارهێنانی ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان دوور بکەونەوە.
- زۆربەی ڕۆژەکانی هەفتە بۆ ماوەی ٣٠ خولەک چالاکیی جەستەیی بکەن، بەڵام لە وەرزشکردن کەمێک پێش خەوتن خۆ بپارێزن.
- ئێواران لە کافایین، شیرینی و خواردنی قورس دوور بکەونەوە.
- ڕۆتینێکی ئارامکەرەوە وەک خوێندنەوە یان وەرگرتنی حەمامێکی گەرم جێبەجێ بکەن.
پرسیارە باوەکان
بۆ تەندروستیی باش چەند کاتژمێر خەو پێویستە؟
ماوەکە بە تەمەن دەگۆڕێت؛ گەورەساڵان پێویستیان بە ٧ کاتژمێر یان زیاترە، لە کاتێکدا منداڵان و هەرزەکاران بۆ پشتگیریکردنی گەشەیان پێویستیان بە ماوەی زیاترە، و پێویستیی ساواکان لە نێوان ١٢ و ١٧ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا دەبێت.
کاتژمێری خەوی ئاسایی بۆ گەورەساڵان چەندە؟
زۆربەی گەورەساڵان پێویستیان بە ٧ تا ٩ کاتژمێرە، هەرچەندە هەندێک کەس لەوانەیە بە ٦ کاتژمێر ڕازی بێت یان بە پێی هۆکاری جینی یان تەندروستی پێویستی بە ١٠ کاتژمێر هەبێت.
ئایا خەوی زۆر کاریگەری لەسەر بەساڵاچووان هەیە؟
هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە خەوتن بۆ زیاتر لە ٨ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا لای بەساڵاچووان، لەوانەیە پەیوەندی بە خراپبوونی بیرەوەری و زیادبوونی مەترسیی تووشبوون بە خەرفی هەبێت؛ زۆرجار ئەمە ئەنجامی کەمی کوالێتی خەو یان کاریگەریی دەرمانەکانە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو دۆخانەی خوارەوەدا پێشنیار دەکرێت ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت:
- بەردەوامبوونی کێشەکانی خەو سەرەڕای جێبەجێکردنی ڕێنماییەکانی باشترکردنی کوالێتی خەو.
- هەستکردن بە بێهێزیی زۆر یان خەواڵوویی بەردەوام لە ڕۆژدا.
- هەبوونی ناڕێکییەکی دیار وەک بێخەوی یان وەستانی هەناسە لە کاتی خەودا.
- ئەگەر نیگەرانی لەبارەی بڕی خەوی منداڵ یان هەرزەکار و کاریگەرییەکەی لەسەر بەدەستهێنانی دەرس یان ڕەفتاری هەبێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نویزی سپی و خەوتنی باش
- کەمخەوی لە سێ مانگی دووەمی دووگیانیدا
- خەوتن باڵا زیاد دەکات؟ ڕاستییەکە چییە؟
- وەرزش بۆ کەمەر بۆ سەختیی بەیانی
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team