ڤاکسینی ئەنفلۆنزا چوارجۆری دەتوانێت لە تووشبوون بە نیشانە توندەکانی ڤایرۆسی وەرزی بپارێزێت، چونکە لە چوار جۆری جیاوازی ڤایرۆس پێکهاتووە.
ڤاکسینی ئەنفلۆنزا چوارجۆری چییە؟
ئەم ڤاکسینە لە چوار جۆری ڤایرۆس پێکهاتووە: دوو جۆر لە جۆری (A)، کە H1N1 و H٣N٢ن، لەگەڵ دوو جۆر لە جۆری (B). ئەم جۆرانە هەموو ساڵێک بە پێی پێشبینییەکانی ڤایرۆسەکانی زۆرتر بڵاوبوونەوە نوێ دەکرێنەوە. بە بەراورد لەگەڵ ڤاکسینی سێ‌جۆری، کە تەنها لە دژی یەک جۆر لە جۆری (B) دەپارێزێت، وەشانی چوارجۆری پاراستنی فراوانتری دابین دەکات؛ هەرچەندە ڕاسپاردە پزیشکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بەپێی تەمەنی کەسەکە و دۆخی تەندروستییەکەی، هەر یەک لە دوو جۆرەکە دەکرێت بەکاربهێنرێت.
جۆرەکانی ڤاکسینی ئەنفلۆنزا چوارجۆری
تەکنیکەکانی بەرهەمهێنانی ئەم ڤاکسینانە جۆراوجۆرن بۆ ئەوەی گونجاو بن بۆ گرووپە جیاوازەکان:
- ڤاکسینی ناچالاکی ئەنفلۆنزا: لە وەشانە ناچالاکەکانی ڤایرۆس دروست دەکرێت، بە بەکارهێنانی هێلکەی مریشک یان خانەکانی پستانداران. بۆ کەسانی تەمەنی ٦ مانگ و زیاتر دەدرێت؛ هەروەها وەشانی دۆزی بەرز یان وەشانی تێکەڵکراو بە ماددەی زیادە هەیە بۆ زیادکردنی کاریگەرییەکەی، کە بۆ کەسانی تەمەنی ٦٥ ساڵ و زیاتر تایبەت کراوە.
- ڤاکسینی نوترکیبی ئەنفلۆنزا: لە ڕێگەی خستنەناوەوەی ماددەی وەراثیی ڤایرۆس بۆ ناو ڤایرۆسێکی تری لابۆراتوارەوە کار دەکات بۆ بەرهەمهێنانی پادەتەن؛ بۆ کەسانی تەمەنی ١٨ ساڵ و زیاترە.
- ڤاکسینی زیندووی لاوازکراوی ئەنفلۆنزا: لە وەشانێکی زیندوو و لاوازکراوی ڤایرۆس پێکهاتووە و بە شێوەی پەخشان لە ڕێگەی لووتەوە بۆ کەسانی تەمەنی ٢ تا ٤٩ ساڵ دەدرێت، بە جگە لە ژنانی دووگیان.
کاریگەرییە لاوەکییەکان و دژەبەکارهێنان
ڤاکسینەکە نابێتە هۆی تووشبوون بە ڤایرۆس، چونکە پێکهاتەکانی یاخود ناچالاکن یان لاوازکراون. بەڵام، هەندێک کاریگەریی لاوەکی لەوانەیە دەربکەون:
نیشانەکانی دەرزی لە ماسولکەدا:
- ئاوسان، سووربوونەوە و ئازار لە شوێنی دەرزییەکە.
- سەرئێشە، ماندووبوونی گشتی و ئازاری ماسولکەکان.
نیشانەکانی پەخشانەکەی لووت:
- گیربوون و ئاوی لووت.
- کۆکە و هەوکردنی قوڕگ یان سینوسەکان.
- لەرز و بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی.
دژەبەکارهێنان:
- منداڵانی خوار تەمەنی ٦ مانگ.
- ئەوانەی هەستیاریی زۆریان هەیە (وەک تەنگەنەفەس) بەرامبەر بە جێلاتین یان هەندێک دژەزیندەی بەکارهاتوو لە بەرهەمهێناندا.
- ئەوانەی پێشتر ڕەفتاری هەستیاریی توندیان بەرامبەر ڤاکسینەکە هەبووە.
- ئەوانەی تووشی سندرۆمی گیلەن-بارێ (Guillain-Barre) بوون، مەگەر ڕووبەڕووی مەترسییەکی زۆری ئەنفلۆنزا بن.
- سەبارەت بە پەخشانەکەی لووت: بەکارهێنانی بۆ ژنانی دووگیان، کەسانی بەساڵاچوو (تەمەنی ٥٠ ساڵ و زیاتر)، ئەوانەی کەمئەندامی بەرگرییان هەیە، و منداڵانی تووشبوو بە ئەسمە لە تەمەنی ٢ تا ٤ ساڵ قەدەغەیە.
سەبارەت بە هەستیاریی هێلکە، ئەوانەی هەستیاریی سووکیان هەیە دەتوانن ڤاکسینەکە وەربگرن؛ بەڵام ئەوانەی هەستیاریی توندیان هەیە (وەک ڕشانەوەی بەردەوام یان ئاوسانی ئەنجامەکان)، پێویستیان بە چاودێریی پزیشکی لە کلینیک یان نەخۆشخانە هەیە. هەروەها جۆری ڤاکسین کە پرۆتینی هێلکەی تێدا نییە بەردەستە.
ڕێنمایییە زیادەکان دوای واکسینکردن
جەستە نزیکەی دوو هەفتەی پێویستە بۆ دروستکردنی بەرگری، بۆیە لەم ماوەیەدا پێشنیار دەکرێت:
- لە شوێنە قەرەباڵغەکان دوور بکەونەوە.
- پابەندی شۆردنی دەست و پاککردنەوە بن.
- دەست لە لووت و دەم مەدە.
پرسیارە باوەکان
ئایا پێشنیار دەکرێت هەموو ساڵێک ڤاکسینی ئەنفلۆنزا وەربگیرێت؟
بەڵێ، چونکە ئەنفلۆنزا نەخۆشییەکی گوازراوە و بەربڵاوە. واکسینکردنی ساڵانە ئەگەری دروستبوونی ئاڵۆزییە توندەکان یان مردن کەم دەکاتەوە و حاڵەتەکانی چوونە نەخۆشخانەش کەم دەکاتەوە.
کاریگەرییە لاوەکییەکانی ڤاکسینی ئەنفلۆنزا چوارجۆری چین؟
لە ئازار و سووربوونەوەی شوێنی دەرزی، سەرئێشە و ئازاری ماسولکەکان دەگرێتەوە. وەشانی پەخشانەکەی لووتیش لەوانەیە ببێتە هۆی ئاوی لووت، کۆکە و هەوکردنی قوڕگ.
ئایا دەتوانرێت ڤاکسینی ئەنفلۆنزا لەگەڵ ڤاکسینی کۆرۆنا وەربگیرێت؟
پێشنیار دەکرێت وەرگرتنی ڤاکسینی ئەنفلۆنزا بۆ ماوەی لانیکەم ١٤ ڕۆژ دوای وەرگرتنی ڤاکسینی کۆرۆنا دوا بخرێت، بۆ ئەوەی لە ماوەیەکی زۆر کورتدا هەردووکیان وەرنەگیرێن.
کەی پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت؟
لەو حاڵەتانەدا پێویستە پزیشک ببینن یان وەرگرتنی ڤاکسین دوا بخەن:
- ئێستا تاوتان هەیە (ئەگەر نەخۆشییەکی سووکی هەناسەدان هەبێت بەبێ تا، دەتوانرێت ڤاکسین وەربگیرێت).
- لە ٤٨ کاتژمێری پێش وەرگرتنی ڤاکسین، دەرمانی دژەڤایرۆسی وەرگیراوە (بەتایبەتی بۆ پەخشانەکەی لووت).
- دوای وەرگرتنی ڤاکسین نیشانەی هەستیاریی توند، وەک تەنگەنەفەس، دەرکەوێت.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نیگەرانی لە جۆری نوێی ئەنفلۆنزا H7N9
- کۆکەی شەوانە: هۆکار و چارەسەر
- ئەنفلۆنزای بەراز و مەترسییەکانی
- چۆنیەتی سترێلکردنی دەستکێشی لاستیکی و ماسک
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team