ڕیتینۆپاتی دیابێتی لە پەیوەندی بە شەکرەوە دروست دەبێت و بەهۆی زیانی خوێنبەرەکانی تۆڕی چاوەوە دەکرێت بینین لاواز بکات.
ڕیتینۆپاتی دیابێتی چییە و چۆن دروست دەبێت؟
ئەم دۆخە کاتێک ڕوودەدات کە بەرزبوونەوەی شەکری خوێن بە تێپەڕبوونی کات دەبێتە هۆی داخستنی خوێنبەرە وردەکانی تۆڕی چاو، کە خوێن و خۆراکی پێ دەگەیەنن؛ بەمەش خوێن گەیاندن بۆ تۆڕی چاو دەوەستێت. لەو کاتەدا چاو هەوڵ دەدات خوێنبەری نوێ دروست بکات، بەڵام ئەوانە ناسک و نائاسایین و دەکرێت شلەیان لێ بچێتەوە.
ئەم نەخۆشییە دوو جۆری سەرەکی هەیە:
- ڕیتینۆپاتی دیابێتیی ناتەکثیری: ئەمە باوترین جۆرە؛ دیوارەکانی خوێنبەرەکان لاواز دەبن و ئاوسانی ورد دروست دەبێت کە دەکرێت خوێن یان شلە بۆ تۆڕی چاو بڕژێنێت. ئەم دۆخە دەکرێت لە قۆناغی سووکەوە بگاتە قۆناغی توند.
- ڕیتینۆپاتی دیابێتیی تەکثیری: ئەمە جۆری پێشکەوتووە؛ خوێنبەری نوێ و نائاسایی گەشە دەکەن و دەکرێت شلە بۆ جەستەی شووشەیی بڕژێنن. هەروەها دەکرێت ببنە هۆی دروستبوونی شانەی برین، کە تۆڕی چاو جیا دەکاتەوە.
نیشانەکانی ڕیتینۆپاتی دیابێتی و نیشانە ئاگادارکەرەوەکان
لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا، ڕەنگە نەخۆش هیچ نیشانەیەک هەست پێ نەکات یان تەنها کێشەیەکی سووک تێبینی بکات. بە پێشکەوتنی دۆخەکە، ئەم نیشانانە دەکرێت دەربکەون:
- بینینی هێڵ یان خاڵی تاریک کە لە مەودای بینین‌دا دەسووڕێنەوە (مۆشەکەی بینین).
- تەم‌گرتن یان گۆڕانی بینین.
- دەرکەوتنی ناوچەی تاریک یان بەتاڵ لە مەودای بینین.
- لە قۆناغە دواکەوتووەکاندا، لەدەستدانی تەواوی توانای بینین.
هۆکارەکانی مەترسی و ئاڵۆزییەکان
هەر کەسێکی تووشی شەکرە دەکرێت بەو دۆخە تووش ببێت، بەڵام ئەگەری تووشبوون لەم حاڵەتانەدا زیاترە:
- ماوەی درێژی تووشبوون بە شەکرە.
- کۆنترۆڵی نەکردنی باشی ئاستی شەکری خوێن.
- بەرزی کۆلیسترۆڵ و پەستانی خوێن.
- جگەرەکێشان یان بەکارهێنانی تووتن.
- دووگیانی یان تووشبوون بە شەکرە پێش دووگیانی.
- ڕەگەز و ڕەچەڵەکی ڕەش، هیسپانیک یان ئەمریکیی ڕەسەن.
ئاڵۆزییەکان دەکرێت خوێنبەربوون لە جەستەی شووشەیی، گلوکۆما (ئاوی شین) بەهۆی زیادبوونی پەستان لە ناو چاو، یان جیاکەوتنەوەی تۆڕی چاو لەخۆ بگرن. ئەگەر نەخۆشییەکە کۆنترۆڵ نەکرێت، لەوانەیە ببێتە هۆی کوێربوون.
دەستنیشانکردن و دەستێوەردانی چارەسەری
دەستنیشانکردن بە پشکنینی تەواوی چاو لەگەڵ فراوانکردنی مردمەکە دەکرێت. پزیشک ڕەنگە وێنەگرتنی خوێنبەرەکان بە فلۆرۆسین یان تۆمۆگرافی بەربەستی تیشکی ئۆپتیکی بەکاربهێنێت، بۆ هەڵسەنگاندنی ئەستووری تۆڕی چاو و بڕی شلە.
سەبارەت بە چارەسەری ئەم دۆخە، چارەسەرەکە بە پێی توندی دۆخەکە دەگۆڕێت:
١. دۆخی سووک تا مامناوەند: لەوانەیە پێویستی بە چارەسەری دەستبەجێ نەبێت؛ سەرنج دەخرێتە سەر باشترکردنی کۆنترۆڵی شەکری خوێن.
٢. دۆخی پێشکەوتوو و ئاوسانی ناوەندی تۆڕی چاو: هەڵبژاردەکانی چارەسەر بریتین لە:
* دەرزی بۆ ناو چاو: بەکارهێنانی دژەکانی فاکتەری گەشەی ئەندۆتێلیالی خوێنبەر، بۆ کەمکردنەوەی شلە و ڕێگریکردن لە گەشەی خوێنبەری نوێ.
* کۆئاگولەیشنی نوری: بەکارهێنانی لەیزەر بۆ وەستاندنی دەرچوونی شلە یان بچووککردنەوەی خوێنبەرە نائاساییەکان.
* لەبردنی جەستەی شووشەیی: نەشتەرگەرییەک بۆ لابردنی خوێن و شانەی برین لە ناوەڕاستی چاو.
ڕێگاکانی پێشگیری و پاراستنی چۆنیەتی بینین
بۆ کەمکردنەوەی مەترسی لەدەستدانی بینین، پێشنیار دەکرێت ئەمانە جێبەجێ بکرێن:
- پابەندبوون بە شێوازی خۆراکی تەندروست و ئەنجامدانی چالاکییە هەناسەییەکان، وەک ڕۆیشتن بۆ ماوەی ١٥٠ خولەک لە هەفتەیەکدا.
- چاودێریکردنی بەردەوامی ئاستی شەکری خوێن و ئامانجگرتن بۆ ڕێژەی هیمۆگڵۆبینی شەکری کەمتر لە ٧%.
- کۆنترۆڵکردنی پەستانی خوێن و ئاستی کۆلیسترۆڵ.
- وازهێنان لە جگەرەکێشان.
- ئەنجامدانی پشکنینی ساڵانەی چاو بە فراوانکردنی مردمەکە، تەنانەت ئەگەر بینین باش بێت.
پرسیارە باوەکان
ئایا ڕیتینۆپاتی دیابێتی مەترسیدارە؟
بەڵێ، دەکرێت مەترسیدار بێت، چونکە لەوانەیە ببێتە هۆی ئاڵۆزییەکانی وەک جیاکەوتنەوەی تۆڕی چاو یان گلوکۆما؛ ئەگەر چارەسەر نەکرێت، لەوانەیە کۆتایی بە لەدەستدانی هەمیشەیی بینین یان کوێربوون بێت.
ئایا چارەسەر بۆ ڕیتینۆپاتی دیابێتی هەیە؟
بەڵێ، هەڵبژاردەی چارەسەری وەک دەرزی دەرمان بۆ ناو چاو، چارەسەری بە لەیزەر و نەشتەرگەری بەردەستن. ئامانجی ئەم چارەسەرانە خاوکردنەوە یان وەستاندنی پێشکەوتنی نەخۆشییەکەیە، بەڵام چارەسەری تەواو نییە، چونکە شەکرە نەخۆشییەکی درێژخایەنە.
ڕیتینۆپاتی دیابێتی لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا چۆن چارەسەر دەکرێت؟
لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا (جۆری ناتەکثیری)، بنەمای چارەسەر کۆنترۆڵکردنی وردی ئاستی شەکری خوێن و پەستانی خوێنە، لەگەڵ بەدواداچوونی بەردەوام لەلایەن پزیشکی چاوەوە.
کەی پێویستە دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر هەر یەکێک لەم نیشانانە تێبینی کرا، پێویستە بێ دواخستن پەیوەندی بە پزیشکی چاوەوە بکرێت:
- گۆڕانی لەناکاوی بینین.
- دەرکەوتنی تەم یان تێکچوونی بینین.
- بینینی خاڵی تاریک یان بریسکەی ڕووناکی بە لەناکاوی.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پسپۆڕی پزیشکی نابێت.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- تاقیکردنەوەی کوێری ڕەنگ: ناسین و مامەڵەکردن
- باوترین نەخۆشییەکانی چاو و نیشانەکانیان
- وشکی چاو؛ هۆکار و چارەسەر
- ڕاهێنانی چاو و شێوازەکانی
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی چاو
Photo: The National Guard, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team