ڕۆژی جیهانی سینه‌په‌لو هۆشیاری دەدات؛ ئەم تووشبوونە خانە هەواییەکانی سییەکان دەگرێتەوە و ساڵانە نزیکەی ١.٢ ملیۆن منداڵی خوار پێنج ساڵ دەکوژێت.
هۆکاری هەوکردنی سییەکان
ئەم دۆخە بەهۆی تووشبوونێکەوە دروست دەبێت کە سییەکان دەگرێتەوە. هۆکارەکانی ئەم تووشبوونە جۆراوجۆرن:
- بەکتریا: هۆکاری سەرەکییە؛ لەوانەش «ستریپتۆکۆکۆس پەنۆمۆنیە» کە لە منداڵاندا باوە، و «هیمۆفیلۆس ئینفلۆنزا جۆری ب».
- ڤایرۆسەکان: وەک ڤایرۆسی ئینفلۆنزا و ڤایرۆسی هاوبەشی هەناسەدان (RSV)، کە دەبێتە هۆی ١٥٪ی حاڵەتەکان لە منداڵاندا و ٣٠٪ لە گەورەساڵاندا.
- قارچەکان: ئەم حاڵەتانە زۆر دەگمەنن.
دەستنیشانکردنی سینه‌په‌لو چۆن دەکرێت؟
پزیشکان پشت بە مێژووی نەخۆشی و پشکنینی جەستەیی دەبەستن و گوێ لە سییەکان بە گوێگرەوە دەگرن. ڕەنگە ئەم کارانەش بکرێن:
- وێنەگرتنی پزیشکی: وەک تیشکی ئێکسەڕەی سنگ یان وێنەگرتنی تۆمۆگرافیی کۆمپیوتەری (CT)، بۆ دیاریکردنی شوێن و ئاستی توندی هەوکردنەکە.
- تاقیکردنەوەی تاقیگەیی: تاقیکردنەوەی خوێن بۆ دۆزینەوەی تووشبوون و کەشتکردنی بەڵغەم بۆ دیاریکردنی جۆری بەکتریا.
- تاقیکردنەوەی کارکردنی سییەکان: پێوانەکردنی ئۆکسجینی خوێن بە ئۆکسیمتریی لێدان، تاقیکردنەوەی توانای بڵاوبوونەوەی سییەکان و پێوانەکردنی هەناسەدان.
- ڕێکارە پێشکەوتووەکان: وەک ئەندۆسکۆپیی برۆنکۆس بۆ کۆکردنەوەی نموونە لە سییەکان، یان ئەنجامدانی نموونەبرداریی نەشتەرگەری لە هەندێک حاڵەتی دیاریکراودا.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری سینه‌په‌لو
پلانی چارەسەر بە پێی هۆکارەکە و تەندروستیی کەسەکە دەگۆڕێت؛ هەندێک حاڵەت لە ماڵەوە چارەسەر دەکرێن، بەڵام هەندێکی تر پێویستیان بە مانەوە لە نەخۆشخانەیە. هەڵبژاردەکان ئەمانەن:
- دەرمان: دژەبەکتریاکان بۆ تووشبوونی بەکتریایی، دژەڤایرۆسەکان (وەک تامیفلۆ) بۆ تووشبوونی ڤایرۆسی، لەگەڵ دەرمانی کەمکردنەوەی تا و ئازار و دەرمانی کۆکە.
- پاڵپشتیی هەناسەدان: دابینکردنی ئۆکسجین بۆ نەخۆش لە کاتی پێویستدا.
- ئامۆژگاریی گشتی: خواردنەوەی شلەی زیاتر، پشووی پێویست و پابەندبوون بە ڕێنماییەکانی پزیشک تا نیشانەکان لابچن.
ڕێگریکردن لە سینه‌په‌لو
بە ئەنجامدانی ئەم ڕێکارانە دەتوانرێت مەترسیی تووشبوون کەم بکرێتەوە:
- ڤاکسینەکان: دڵنیابوون لەوەی منداڵان دژی بەکتریاکانی دروستکەری نەخۆشییەکە واکسین دەکرێن و وەرگرتنی ڤاکسینی ئینفلۆنزا.
- پاکوخاوێنیی کەسی: شۆردنی باشی دەستەکان بە ئاو و سابون و خۆپاراستن لە پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ کەسانی تووشبوو.
- شێوازی ژیان: وەرزشکردن و خواردنی هاوسەنگ بۆ بەهێزکردنی بەرگریی جەستە.
- ژینگەی دەوروبەر: کەمکردنەوەی پیسبوونی هەوا لەناو بیناکان، دوورکەوتنەوە لە دووکەڵی جگەرە و پاکوخاوێن ڕاگرتنی ماڵ.
پرسیارە باوەکان
ئایا سینه‌په‌لو گوازراوەیە؟
ئەمە بە هۆکارەکەوە پەیوەستە؛ تووشبوونی بەکتریایی و ڤایرۆسی دەتوانێت لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر بگوازرێتەوە. بەڵام تووشبوونی قارچی لە ژینگەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە و لەنێوان کەساندا گوازراوە نییە.
سینه‌په‌لو چۆن بڵاو دەبێتەوە و دەگوازرێتەوە؟
لە ڕێگەی وردەئاوی کۆکە یان پژمین، بەکارهێنانی هاوبەشی کەرەستەی خواردن و پەرداخ، دەستدان لەسەر ڕووی شتەکان و دەستماڵی پیس، یان بەردەوام نەبوون لە شۆردنی دەستەکان بڵاو دەبێتەوە.
کام کەسان زیاتر لە مەترسیی تووشبوون بە سینه‌په‌لوند؟
مەترسی لە منداڵی شیرخۆر و منداڵانی خوار تەمەنی دوو ساڵ، گەورەساڵانی سەرووی ٦٥ ساڵ، دووگیانان، جگەرەکێشان، ئەوانەی بە ئەسم یان فیبرۆزی کیسەیی تووشن، و ئەوانەی سیستەمی بەرگرییان لاوازە (وەک نەخۆشانی ئایدز یان ئەوانەی چارەسەری کیمیایی وەردەگرن) زیاترە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی وەربگیرێت:
- قورساییی توند لە هەناسەدان یان خێرابوونی ڕێژەی هەناسەدان.
- تابی بەرز لەگەڵ لەرز و ئازاری سنگ.
- دەرکەوتنی دەنگی خرخر یان فیشەفیش لە کاتی هەناسەدان.
- ڕشانەوەی بەردەوام و لەدەستدانی زۆری وزە و ئارەزووی خواردن، بە تایبەتی لە منداڵاندا.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- دەستنیشانکردنی ئەسم و چارەسەری
- نەخۆشی فیبرۆزی سییەکان؛ هۆکار و چارەسەر
- ڕێنمایی چاودێریی سییەکان
- ڕێگریکردن لە نۆبەکانی ئەسم بەهۆی سەرماخۆردنەوە
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team