نیشانەکانی زکام لە ماوەی قۆناغە جیاوازەکاندا دەگۆڕێن؛ ئەمە تووشبوونێکی ڤایرۆسییە کە سەرەوەی سیستەمی هەناسەدان دەگرێتەوە و بە ئاسانی دەگوازرێتەوە.
هۆکارەکانی زکام چین و چۆن دەگوازرێتەوە؟
ئەم نەخۆشییە بەهۆی تووشبوون بە جۆرە جیاوازەکانی ڤایرۆسەوە دروست دەبێت؛ یەکێک لە گرنگترینیان «ڕاینۆڤایرۆس»ە. تووشبوونەکە بە دڵۆپەکانی هەناسەدان کە لە کاتی کۆکە یان پژمینەوە دەردەچن، یان بە دەستدان بە ڕووکاری پیس و پاشان دەستدان بە لووت یان چاوەکان دەگوازرێتەوە. لە ڕاستیدا، گواستنەوەی زکام لە چاو ڕوودەدات، چونکە کەناڵێک چاوان بە سینەکانەوە دەبەستێتەوە؛ ئەمەش گەیشتنی ڤایرۆس بۆ لووت و پاشان قوڕگ ئاسان دەکات.
هەندێک هۆکار ئەگەری تووشبوون یان خراپبوونی بارودۆخ زیاد دەکەن، وەک:
- بەرکەوتن بە هەوای وشک.
- جگەرەکێشان، کە بەرگریی پەردەی موکۆزیی لووت لاواز دەکات و لەوانەیە ببێتە هۆی ئاڵۆزییەکانی وەک هەوکردنی بڕۆنشی.
- تێکەڵبوون لەگەڵ منداڵان؛ بۆیە ئەگەری تووشبوون لە ژنان، مامۆستایان و چاودێرانی منداڵاندا زیاترە، چونکە بەردەوام لەگەڵ منداڵان پەیوەندیدارن.
نیشانەکانی زکام: قۆناغەکان و وردەکارییەکانیان
تووشبوونەکە بە شێوەیەکی ئاسایی سێ قۆناغی سەرەکی تێدەپەڕێنێت کە بە گشتی لە نێوان هەفتەیەک تا دوو هەفتە دەخایەنێت:
١. قۆناغی سەرەتایی (ڕۆژی ١-٣): بە خارش و مورموربوونی قوڕگ دەست پێدەکات، لەگەڵ هەستی ماندووبوونی گشتی و ئازاری جەستە.
٢. قۆناغی چالاک: ئەمە لووتکەی چالاکیی ڤایرۆسە؛ تا، هەوکردنی قوڕگ، کۆکە و پڕبوون یان ئاوبوونی لووت لەم قۆناغەدا دەردەکەون.
٣. قۆناغی کۆتایی (ڕۆژی ٨-١٠): لەم ماوەیەدا نیشانەکان زیاتر کۆکەی بەردەوام و پڕبوونی لووت دەگرنەوە، لەگەڵ بەردەوامبوونی هەندێک ماندووبوونی گشتی.
زکام لە منداڵاندا: نیشانەکان و پاراستن
نەخۆشی زکام یەکێکە لە هۆکارە باوەکانی سەردانی پزیشک، و منداڵ لەوانەیە ساڵانە ٧ بۆ ١٠ جار تووشی ببێت.
نیشانە باوەکان لە منداڵاندا:
- سووتان و ئازاری قوڕگ وەک نیشانەیەکی سەرەتایی.
- ئاوبوونی لووت، پژمینەوە و کۆکە.
- بەرزبوونەوەیەکی کەمی پلەی گەرمی و سەرئێشە، لەگەڵ کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن.
ڕێنمایی بۆ پاراستن و کەمکردنەوەی نیشانەکان:
- بەردەوام دەست بشۆ و کاتی پژمینەوە دەمت دابپۆشە.
- بۆ پاککردنەوەی لووت، محلولی خوێیی (بخاخ) بەکاربهێنە و بە بەخار ژوورەکە شێدار بکە.
- لە دانی ئەسپیرین بە منداڵانی خوار ١٢ ساڵ خۆ بپارێزە.
- پێش دانی دەرمانی کۆکە یان دەرمانی دژەگرفتنی لووت کە بە دەم دەخورێت، بە تایبەتی بۆ منداڵانی خوار دوو ساڵ، ڕاوێژ بە پزیشک بکە.
ڕاستییە پزیشکییەکان دەربارەی نیشانەکانی نەخۆشی
- هۆکاری هەستی نەخۆشی: خودی ڤایرۆسەکان نیشانەکان دروست ناکەن؛ بەڵکوو ئەوە وەڵامی بەرگریی جەستەیە کە گلبوولە سپییەکانی خوێن و ماددە کیمیاییە گواستەرەکان دەنێرێت بۆ بەرەنگاربوونەوەی تووشبوونەکە، و ئەمەش سەرئێشە و گرفتنی لووت دروست دەکات.
- گرفتنی لووت: گرفتنی لووت بەهۆی کۆبوونەوەی موکۆزەوە نییە؛ بەڵکوو بەهۆی ئاوسانی خوێنبەرەکانی ناو ئەو بافتەیە کە ناوەوەی لووت دادەپۆشێت.
- ڕەنگی موکۆز: گۆڕانی ڕەنگی دەرهاویشتەکان بۆ زەرد یان سەوز مانای بوونی بەکتریا نییە؛ بەڵکوو بەهۆی بوونی ملیارها گلبوولی سپییە کە سیستەمی بەرگری دەیانردەدەرەوە.
جیاوازی نێوان زکام و ئەنفلۆنزا و هەستیاری
ئەم بارودۆخانە لە هەندێک خاڵدا هاوشێوەن، بەڵام جیاوازیی گرنگیان هەیە:
- ئەنفلۆنزا: نیشانەکانی لەناکاو و توندتر دەردەکەون، و بە تاێکی بەرز (٣٨ پلەی سیلیزی یان زیاتر)، ماندووبوونی زۆر کە لەوانەیە چەند هەفتە بخایەنێت، و کۆکەی وشک جیادەکرێتەوە.
- هەستیاری: واگیردار نییە، خارش لە چاو و لووت دروست دەکات، موکۆزەکەی زۆرجار ڕوونە و لەوانەیە شەش هەفتە یان زیاتر بخایەنێت.
- زکام: نیشانەکانی بە هێواشی پەرەدەسێنن، تا لەوەدا سووکە یان هەر نییە، و بە شێوەیەکی ئاسایی لە ماوەی دوو هەفتەدا نامێنێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
پێشنیار دەکرێت لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەدا دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت:
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بۆ سەر ٣٨.٨ پلەی سیلیزی لەگەڵ لەرز.
- سەختی یان تەنگی هەناسەدان.
- کۆکەی بەردەوام یان کۆکە لەگەڵ بەڵغەمی ئەستوور.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی سیستەمی هەرسکردن، وەک ڕشانەوە یان سکچوون (بە تایبەتی لە کاتی گومانبردن بە ئەنفلۆنزای بەراز).
پرسیارە باوەکان
نیشانەکانی زکام چین؟
زۆرجار بە هەوکردنی قوڕگ و ماندووبوونی گشتی دەست پێدەکات، پاشان دەگۆڕێت بۆ ئاوبوون یان گرفتنی لووت، پژمینەوە، کۆکە و بەرزبوونەوەیەکی کەمی پلەی گەرمی.
نیشانەکانی زکام لە منداڵاندا چین؟
ئازاری قوڕگ، ئاوبوونی لووت (کە لەوانەیە بگۆڕێت بۆ زەرد یان سەوز)، سەرئێشە، ماندووبوون و کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن دەگرێتەوە.
چۆن جیاوازی نێوان زکام و هەستیاری بزانین؟
هەستیاری بە خارش لە چاو و موکۆزی ڕوون جیادەکرێتەوە؛ بەڵام بوونی تا، ئازاری جەستە و هەوکردنی قوڕگ زۆرجار ئاماژەیە بۆ زکام.
بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ یان دەرمانساز نییە، پێش خواردنی هەر دەرمانێک.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نەخۆشییەکانی گوازراوە بە هەوا و پاراستن لێیان
- ڕێنمایی بۆ ئەنفلۆنزای خوکی
- دەستنیشانکردنی ئەسم و چارەسەری
- ڕۆژی جیهانی سینه‌په‌لو و ڕێگاکانی پاراستن
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team