ئەم بابەتە ڕێگاکانی دۆزینەوەی کۆرۆنا و نیشانەکانی، هەروەها ڕێگریکردن و هەڵبژاردەکانی چارەسەری کۆرۆنا ڕوون دەکاتەوە.
ڕێگاکانی دۆزینەوەی تووشبوون بە کۆرۆنا
دەستنیشانکردن بە کۆمەڵێک پشکنینی تایبەت ئەنجام دەدرێت کە لە نەخۆشخانە یان تاقیگەکاندا دەکرێن، لە گرنگترینیان:
- پشکنینی PCR: پشت بە شیکردنەوەی مادەی بۆماوەیی (DNA) دەبەستێت کە لە ڕێڕەوە سەرەتاییەکانی هەناسەدان (لووت و قوڕگ) یان ڕێڕەوە خوارەوەکانی هەناسەدان وەردەگیرێت؛ وردییەکی بەرزی هەیە و زۆرجار ئەنجامەکەی هەمان ڕۆژ ئامادە دەبێت.
- شیکردنەوەی دژەتەنەکان: ئەم پشکنینە وەڵامی بەرگریی جەستە بەرامبەر ڤایرۆسەکە دەدۆزێتەوە. زۆرجار ئەم دژەتەنانە نزیکەی ١٠ ڕۆژ دوای تووشبوون دەردەکەون.
ڕێگاکانی وەرگرتنی نموونە جۆراوجۆرن؛ لەوانە بەکارهێنانی سواب لە قوڕگ یان لووت، هەڵمژینی ناو لووت بە بەکارهێنانی ئاوی خوێیی، وەرگرتنی نموونەی بەڵغەم، یان بەکارهێنانی ئاندۆسکۆپی برۆنکۆس بۆ گەیشتن بە سییەکان.
نیشانەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ
نیشانەکان زۆرجار لە ماوەی نێوان ٢ تا ١٤ ڕۆژ دوای تووشبوون دەردەکەون و لەوانەیە لە نیشانەکانی سەرماخۆردن یان ئەنفلۆنزا بچن. ئەم نیشانانە دەگرنەوە:
- کۆکەی وشک و بەردەوام کە دواتر لەوانەیە ببێتە کۆکەی بە بەڵغەم.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی جەستە و لەرز.
- کێشەی هەناسەدان یان تەنگیی سنگ.
- هەوکردنی قوڕگ و سەختی لە قووتدان.
- ماندووبوونی زۆر، سەرئێشە و ئازاری ماسولکەکان.
- لەدەستدانی هەستی بۆنکردن یان تامکردن.
- کێشەی هەرسکردن وەک ڕشانەوە یان سکچوون.
چارەسەری کۆرۆنا و ئەو گرووپانەی مەترسیی ئاڵۆزییان زیاترە
مەترسیی تووشبوون بە دۆخی توند لە هەندێک کەسدا زیاترە و لەوانەیە لە چوارچێوەی پلانی چارەسەری ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێدا پێویستیان بە دەستێوەردانی پزیشکی چڕ هەبێت. ئەوانە بریتین لە:
- بەساڵاچووان.
- ئەو کەسانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، وەک شەکرە، بەرزبوونی پەستانی خوێن، نەخۆشیی گورچیلە، شێرپەنجە و هەوکردنی جەگەر ب.
- نەخۆشانی سییەکان و ڕێڕەوی هەناسەدان، وەک ئەوانەی ئاستەما یان نەخۆشیی درێژخایەنی گیراویی سییەکانیان هەیە.
- ئەو کەسانەی سیستەمی بەرگریی جەستەیان لاوازە.
- جگەرەکێشان.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکرێت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەی خوارەوەدا، دەبێت داوای چاودێریی پزیشکیی فریاکەوتن بکرێت:
- بۆ گەورەساڵان: تەنگیی زۆری هەناسە، شین یان خۆڵەمێشی بوونی لێو، پێست یان ناخنەکان، سەرلێشێواوی لەناکاو، یان ئازاری بەردەوامی سنگ.
- بۆ منداڵان: سەرگێژە، نیشانەکانی وشکبوونەوەی جەستە (وەک کەمبوونەوەی فرمێسک یان میزکردن)، ڕشانەوە و سکچوونی بەردەوام بۆ زیاتر لە ٢٤ کاتژمێر، تا کە دابەزێت، یان بێئارامی و سەرلێشێواوی.
پرسیارە باوەکان
کەی پشکنینی کۆرۆنا بکەم؟
پێشنیار دەکرێت کاتێک نیشانەکانی نەخۆشی دەردەکەون، دوای نزیکبوونەوە لە کەسێکی تووشبوو، یان دوای گەشتکردن بۆ ناوچەیەک کە تووشبوون تێیدا بڵاوە، پشکنین بکرێت.
ناوی پشکنینی دۆزینەوەی تووشبوون بە کۆرۆنا چییە؟
پشکنینە وردترەکە بە ناوی کارلێکی زنجیرەیی پۆلیمەراز (PCR) ناسراوە؛ هەروەها پشکنینی دژەتەنەکانیش هەیە.
پەیوەندیی نێوان ئاستەما و نیشانەکانی نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ چییە؟
لەوانەیە نەخۆشانی ئاستەمای مامناوەند و توند تووشی ئاڵۆزیی زیاتر ببن، چونکە ڤایرۆسەکە هەوکردنی سییەکان دروست دەکات و ئەمەش توانای سنوورداری سییەکان بۆ گواستنەوەی ئۆکسجین بۆ خوێن کەمتر دەکات.
ئایا دەرمانەکانی ئاستەما مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ زیاد دەکەن؟
بەڵگەی بەشی پێویست نییە کە نیشان بدات ستێرۆیدی هەڵمژراو یان مۆنتێلوکاست مەترسیی تووشبوون زیاد دەکەن؛ بەڵام هەندێک جۆری هۆرمۆنی ستێرۆیدی (Glucocorticoids) لەوانەیە وەڵامی سروشتیی جەستە بەرامبەر فشار و تووشبوون لاواز بکات.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- گریپ لە زستاندا: نیشانە و خۆپاراستن
- نیشانەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا و پاراستنی منداڵان
- کۆکەی بلغم‌دار و کاریگەری ئەنتیبیۆتیک
- ڤیتامین سی بۆ زکام؛ پێشگیری و چارەسەر؟
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team