چارەسەری تاوی دێنگی تەنها بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان و یارمەتیدانی جەستەیە بۆ چاکبوونەوە، چونکە هیچ دەرمانێکی تایبەت بۆ لەناوبردنی ڤایرۆسەکە نییە.
چۆن تاوی دێنگی لە ماڵەوە چارەسەر بکرێت
لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، نەخۆشی دێنگی سووکە و نەخۆش لە ماوەی یەک تا دوو هەفتەدا بەخۆکار چاک دەبێتەوە. بۆ کەمکردنەوەی توندی نیشانەکان، دەتوانرێت ئەم ڕێکارانە جێبەجێ بکرێن:
- جێگرتنەوەی شلەکان: بۆ خۆپاراستن لە وشکبوونەوەی جەستە، ئاوی زۆر، شەربەتی سروشتی (وەک پرتەقاڵ)، ئاوی نارگیل و شۆربای سووک بخۆرەوە. دەتوانرێت محلولی ئاودارکردنەوەی دەمەکی (ORS) بەکاربهێنرێت؛ پاکەتێک لە یەک لیتر ئاو بتوێنەرەوە و بۆ گەورەکان هەر کاتژمێرێک ١٠٠-٢٠٠ مل بخۆرەوە، بۆ منداڵانیش هەر ١٠-١٥ خولەک جارێک بڕێکی کەم بدە.
- پشوودانی جەستەیی: بە قەدەر پێویست بخەوە و خۆت لە ماندووبوونی جەستەییی زۆر بپارێزە، بۆ ئەوەی بەرگریی جەستە بتوانێت دژ بە ڤایرۆسەکە بجەنگێت.
- دەرمانی سەلامەت: پاراسیتامۆڵ (یان ئەسیتامینۆفین) بۆ کەمکردنەوەی تا و ئارامکردنەوەی ئازار بەکاربهێنە.
- خۆراکی پشتیوان: سەرنج بخەرە سەر میوە دەوڵەمەندەکان بە ڤیتامین C، خۆراکی دەوڵەمەند بە ئاسن و فۆلەیت وەک سپیناخ و نیسک، و پرۆتینی ئاسان‌هەرس وەک مریشکی کوڵاو. لە خۆراکی چەور و خواردنەوە کافئین‌دارەکان دوور بکەوە.
پێداچوونەوە پزیشکییەکان و چارەسەری تاوی دێنگی
حاڵەتە توندەکان، وەک تاوی دێنگیی خوێنڕێژ یان سندرۆمی شۆکی دێنگی، پێویستیان بە مانەوە لە نەخۆشخانە هەیە بۆ وەرگرتنی ئەم چاودێرییانە:
١. دانانی شلە و ئەلیکترۆلایت لە ڕێگەی دەمارییەوە بۆ ڕێکخستنی هاوسەنگیی جەستە.
٢. گواستنەوەی خوێن یان پڵاکێت لە حاڵەتی خوێنڕێژیی تونددا.
٣. چاودێریکردنی وردی فشاری خوێن، لێدانی دڵ و ئاستی هۆشیاری.
ئاگاداریی گرنگ: بە هیچ شێوەیەک ئەسپیرین، ئیبۆپرۆفین یان ناپرۆکسین بەکارمەهێنە، چونکە ئەم دەرمانەکانی کەمکردنەوەی ئازار مەترسیی خوێنڕێژیی ناوخۆیی زیاد دەکەن و کاریگەریی نەرێنییان لەسەر پڵاکێتەکان هەیە.
دەرمانی گیاھی بۆ تاوی دێنگی لە ماڵەوە
هیچ توێژینەوەیەکی زانستی پشتڕاستی نەکردووەتەوە کە گیا بتوانێت ڤایرۆسەکە لەناوببات، بەڵام ڕەنگە وەک یارمەتیدەر بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان بەکاربهێنرێت:
- گەڵای پاپایا: ڕەنگە یارمەتی زیادکردنی ژمارەی پڵاکێتەکان بدات.
- زەردەچەوە: نیو کەوچکی بچووک لەگەڵ شیری گەرم تێکەڵ بکە بۆ کەمکردنەوەی هەوکردن.
- شەنبەلیله: خیساندنی تۆوەکان و خواردنەوەی ئاویەکەی ڕەنگە یارمەتی باشترخەوتن و کەمکردنەوەی ئازار بدات.
- گەڵای نیم: ئەنجامی سەرەتایی تاقیکردنەوەی تاقیگەیی ئاماژە بەوە دەکەن کە ڕەنگە گەشەی ڤایرۆسەکە ڕابگرێت، بەڵام پێویستی بە توێژینەوەی زیاتر لەسەر مرۆڤ هەیە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی تاوی دێنگی
تاوی دێنگی گوازراوەیە؟
تووشبوون بە ڕاستەوخۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کەسێکی تووشبووەوە ناگوازرێتەوە؛ بەڵکوو لە ڕێگەی پێشەی پەشەی ئەیدێس کە تووشبووە، یان لە دایکی دووگیانەوە بۆ کۆرپەکەی دەگوازرێتەوە.
تاوی دێنگی چۆن دەگوازرێتەوە؟
پەشەیەک کە کەسێکی تووشبوو دەگات، ڤایرۆسەکە هەڵدەگرێت و پاشان کاتێک جارێکی تر کەسێکی تەندروست دەگات، ڤایرۆسەکەی پێ دەگوازێتەوە.
نیشانەکانی تاوی دێنگی کەی نامێنن؟
نیشانەکان بە گشتی لە ماوەی ٢ تا ٧ ڕۆژدا ون دەبن، بەڵام چاکبوونەوەی تەواو لە هەندێک کەسدا ڕەنگە تا دوو هەفتە بخایەنێت.
ئایا مرۆڤ دەتوانێت زیاتر لە جارێک تووشی نەخۆشییەکە ببێت؟
بەڵێ، مرۆڤ دەتوانێت تا ٤ جار تووشی تووشبوونەکە ببێت، چونکە ٤ جۆری جیاوازی ڤایرۆسەکە هەن.
تاوی دێنگی بە ئینگلیزی چییە؟
بە ئینگلیزی پێی دەوترێت Dengue fever.
ئایا تاوی دێنگی مەترسیدارە؟
زۆربەی جار سووکە، بەڵام ڕەنگە بگۆڕێت بۆ حاڵەتی توندی مەترسیدار بۆ ژیان و ببێتە هۆی شۆک یان خوێنڕێژیی توند.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر ئەم نیشانە مەترسیدارانە دەرکەوتن، دەبێت بچیتە نەخۆشخانە:
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بۆ ٤٠ پلەی سەدی یان زیاتر.
- خوێنچوون لە لووت یان پووکی ددان، یان دەرکەوتنی شینبوونەوە لەژێر پێست.
- ڕشانەوەی بەردەوام، یان بوونی خوێن لە ڕشانەوە، پیسایی یان میزدا.
- ئازاری توند لە ناوچەی سکدا.
- هەناسەدانی قورس، یان بێهێزیی زۆر و سەرلێشێواوی.
- نیشانەکانی وشکبوونەوەی جەستە، وەک کەمبوونەوەی میزکردن، وشکیی دەم و چاوە قوڵکەوتووەکان.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی پەروەردەییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- تاوی خوێنبەربوونی ڤایرۆسی: نیشانە و خۆپاراستن
- مۆنۆنوکلێۆسیسی عەفونی: نیشانە و چارەسەری
- قانقاریا: نیشانە و چارەسەر
- تووشبوون بە HPV؛ نیشانە و پێشگیری
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییە درمەکان
Photo: Direct Media, CC0 1.0, via stocksnap.io
approved by: Medica Health team