نەخۆشی خانە ماستەکان دۆخێکی دەگمەنە کە خانە ماستەکان بە زۆری لە شانەکانی جەستەدا کۆدەکاتەوە و نیشانەی هاوشێوەی ئەلێرژی دروست دەکات.
نەخۆشی خانە ماستەکان چییە؟
ئەم دۆخە کە بە ماستۆسایتۆزی سیستەمی ناسراوە، کاتێک ڕوودەدات کە جەستە ژمارەیەکی زۆر لە خانە ماستەکان دروست دەکات؛ ئەم خانانە لە پێست و مەغزی ئێسک کۆدەبنەوە و لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا لە جگەر، تڵە یان سیستەمی هەرسکردندا کۆدەبنەوە. کاتێک ئەم خانانە چالاک دەبن، مادەی کیمیایی وەک هیستامین و لێکۆتریین دەردەدەن و دەبنە هۆی هەوکردن لە جەستەدا.
زۆرجار هۆکاری نەخۆشییەکە گۆڕانێکی ڕێکەوتی لە جینی KIT ـدایە؛ ئەم گۆڕانە بە شێوەی ئاسایی بە میرات لە خێزانەوە ناگوازرێتەوە.
جۆرەکانی نەخۆشی خانە ماستەکان
جۆری دۆخەکە بە پێی ئەو ئەندامانەی تووش دەبن و توندی نەخۆشییەکە جیاوازە:
- جۆری نەرم: باوترین جۆرە؛ زۆرجار نیشانەی پێستی هەیە، بە شێوەی ئاسایی کاریگەری لەسەر کارایی ئەندامە ناوەکییەکان دانانێت و بە هێواشی پەرە دەسێنێت.
- جۆری خەوتوو: نیشانەکانی توندترە و کارکردی ئەندامەکان بە هێواشی خراپتر دەبێت.
- تووشبوونی مەغزی ئێسک: کاریگەرییەکە تەنها مەغزی ئێسک دەگرێتەوە و پێست ناگرێتەوە؛ کاردانەوەی ئەلێرژیی توند و ناسکی ئێسک دروست دەکات.
- جۆرە پێشکەوتووەکان (دەگمەن): جۆری هێرشبەر، ئەو جۆرەی لەگەڵ تومۆری خوێنی/مەغزی ئێسکەوەیە، یان لێوکیمیای خانە ماستەکان لەخۆدەگرن؛ ئەم دۆخانە دەبنە هۆی زیانی خێرا بە ئەندامە گرنگەکان.
- جۆری پێستی: زۆرجار منداڵان تووشی دەبن و تەنها پێست دەگرێتەوە؛ نیشانەکانی زۆرجار لە تەمەنی هەرزەکارییەوە ون دەبن.
نیشانەکان و هۆکارە هەڵگیرسێنەرەکان
نیشانەکان بە پێی شوێنی کۆبوونەوەی خانەکان جیاوازن و ئەمانە دەگرنەوە:
- پێست: خوران، سووربوونەوە یان دەرکەوتنی ڕەشەڵەک.
- سیستەمی هەناسەدان و دڵ: هەناسەتەنگی، قژەقژ لە کاتی هەناسەدەرکردندا، لێدانی خێرا یان نائاسایی دڵ.
- سیستەمی هەرسکردن: ئازاری سک، ڕشانەوە یان سکچوون.
- نیشانەکانی دیکە: سەرئێشە، سەرگێژە، ماندووبوونی زۆر، ئازاری ئێسک، یان گەورەبوونی جگەر و تڵ.
ئەم نیشانانە لە کاتی بەرکەوتن بە هۆکارە هەڵگیرسێنەرەکانی وەک خواردنەوەی کحولی، گەزینی مێروو، سترێسی هەستی، ماندووبوونی جەستەیی، هەندێک دەرمان، یان گۆڕانی لەناکاوی پلەی گەرما توندتر دەبن.
دەستنیشانکردن و چارەسەر
دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە پشت بە مێژووی نەخۆشی و پشکنینەکان دەبەستێت، لەوانە:
- تاقیکردنەوەی خوێن و میز.
- نموونەوەرگرتن لە پێست یان مەغزی ئێسک.
- وێنەگرتنی پزیشکی (تیشکی ئێکس، سی‌تی، یان ئەلتراساوند).
- تاقیکردنەوەی جینی.
چارەسەرەکە ئامانجی کۆنترۆڵکردنی هۆکارە هەڵگیرسێنەرەکان و کەمکردنەوەی ژمارەی خانەکانە و ئەمانە لەخۆدەگرێت:
١. دەرمانەکان: دژەهیستامین بۆ ئەلێرژی، کۆرتیکۆستیرۆید بۆ کەمکردنەوەی مادە کیمیاییە دەرچووەکان، و دەرمانی کۆنترۆڵکردنی جینی KIT.
٢. دەستێوەردانە پێشکەوتووەکان: چارەسەری کیمیایی بۆ حاڵەتە هێرشبەرەکان، یان چاندنی خانە بنەڕەتییەکان لە حاڵەتی لێوکیمیا.
٣. چاودێری: پشکنینی بەردەوامی چڕی ئێسک و تاقیکردنەوەی خوێن و میز.
ئاڵۆزییە ئەگەرییەکان
نەخۆشی خانە ماستەکان دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی تەندروستیی توند، لەوانە:
- ئانافیلەکسی: کاردانەوەیەکی زۆر توندی ئەلێرژییە کە ئەگەر دەستبەجێ بە دەرزیی ئێپینێفرین چارەسەر نەکرێت، دەتوانێت ببێتە هۆی شۆک یان مردن.
- کێشەکانی خوێن: وەک کەمخوێنی یان لاوازیی لە خۆبەستنەوەی خوێن.
- زیانی ئەندامەکان: لەکارکەوتنی ئەندامەکان بەهۆی هەوکردنی درێژخایەنەوە، یان دروستبوونی برین و خوێنبەربوون لە سیستەمی هەرسکردندا.
پرسیارە باوەکان
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەم؟
ئەگەر ڕەشەڵەک یان سووربوونەوەی بێ‌هۆ ببینیت، یان هەر نیشانەیەکت هەبێت کە گومان لە تووشبوون بە ئەم دۆخە دروست بکات، پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت.
لە پزیشک چیت چاوەڕێ دەکات؟
پزیشک پرسیارت لێ دەکات دەربارەی مێژووی ئەلێرژییەکانت، ئەو هۆکارانەی نیشانەکانت توندتر دەکەن و دەرمانەکانت. پاشان بە پێی ئەم زانیارییانە پشکنینە پێویستەکان دیاری دەکات.
چۆن دەتوانم لەگەڵ نەخۆشییەکە بژیم؟
پێشنیار دەکرێت هۆکارە هەڵگیرسێنەرەکان دیاری بکەیت و لێیان دوور بکەویتەوە، هەمیشە دەرزیی ئێپینێفرین لەگەڵ خۆت هەڵبگریت و لە حاڵەتە فریاکەوتنەکاندا پەتاڵێکی ئاگادارکەرەوەی پزیشکی لەبەر بکەیت کە دۆخی تەندروستیت ڕوون بکاتەوە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خواردنە هەستیارییەکان و نیشانەکانیان
- چارەسەری تاوی دێنگی و ڕێنمایی ماڵەوە
- قانقاریا: نیشانە و چارەسەر
- ڤاکسینی ئەنفلۆنزا بۆ پاراستنی ساڵانە
- زیاتر دەربارەی هەستیاری و کۆئەندامی بەرگری
Photo: Phillip Pessar, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team