بێخەوی لە کەسانی بەتەمەن کێشەیەکی باوی خەوە کە تێیدا کەسانی تەمەنبەرز بە زەحمەت دەخەون یان لە خەو بەئاگا دێنەوە؛ بەڵام ئەمە بەشێکی ناچاری پیرەبوون نییە.
هۆکارەکانی بێخەوی لە کەسانی بەتەمەن؟
چەندین هۆکار لە تێکچوونی خەو لەگەڵ تەمەندا ڕۆڵ دەبینن. کاتژمێری ناوخۆیی جەستە و بازنەکانی خەو و بەئاگایی دەگۆڕێن، و زۆرجار تێگەیشتن لە نیشانەکانی بازنەیی ڕۆژانە قورس‌تر دەبێت. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی زووتر چوونە جێخەو و زووتر بەئاگابوونەوە.
پێکهاتەی خەویش دەگۆڕێت. بە گشتی، کەسانی تەمەنبەرز کەمتر خەوی قووڵی هێواش و خەوی REM دەبینن، بۆیە ئەگەری بەئاگابوونەوەیان لە شەودا زیاترە. هەروەها، نەخۆشییە جەستەییەکان، کێشە دەروونییەکان و هەندێک دەرمان کە بۆ چارەسەری کێشە تەندروستییەکانی کەسانی تەمەنبەرز بەکاردێن، دەتوانن کێشەی خەو دروست بکەن. هەندێک داتا پێشنیار دەکات کە لە تەمەنی ناوەڕاستەوە، خەڵک لە هەر دەیەیەکدا بە تێکڕا ٢٧ خولەک لە خەوی شەوانەیان لەدەست دەدەن.
نیشانەکانی بێخەوی لە پیران
تەنانەت کاتێک کەسێک ژینگەیەکی ئارام و کاتی پێویستی بۆ پشوودان هەیە، دیاریکردنی نەخۆشییەکە لەسەر بنەمای پێوەرە دیاریکراوەکانە. نیشانە باوەکان ئەمانەن:
- بە زەحمەت خەوتن یان بە زەحمەت لە خەو مانەوە.
- زووتر لە کاتی مەبەستکراو بەئاگابوونەوە.
- هەستکردن بە بەرگری لە چوونە جێخەو لە کاتێکی ئاساییدا.
- پێویستی بە یارمەتی چاودێر بۆ خەوتن.
ئەم کێشانە دەبێت لەگەڵ کێشەی ڕۆژانەشدا بن، وەک تووڕەیی، گۆڕانی بارودۆخی دەروونی، ماندووبوون یان قورسایی لە سەرنج‌دان. ئەگەر ئەم نیشانانە بۆ لانیکەم سێ مانگ، سێ جار یان زیاتر لە هەفتەیەکدا ڕووبدەن، ئەوا وەک بێخەویی درێژخایەن لە کەسانی بەتەمەن پۆلێن دەکرێت.
پزیشکان جیاوازی دەکەن لە نێوان بێخەویی سەرەتایی، کە بە تەنیا ڕوودەدات، و بێخەویی لاوەکی، کە لە ئەنجامی کێشەیەکی تر لە تەندروستی جەستەیی یان دەروونییەوە دروست دەبێت.
چارەسەری کێشەی خەو لە کەسانی بەتەمەن
زۆرجار یەکەم هەنگاو، فێرکاری دەربارەی خەو و باشترکردنی پاکوخاوێنی خەوە.
شێوازی ژیان و ژینگە
- هەموو ڕۆژێک، تەنانەت لە کۆتایی هەفتەشدا، کاتی جێخەو و بەئاگابوونەوەی جێگیر بپارێزە.
- ژووری خەو تاریک و بێدەنگ بهێڵەوە و پلەی گەرمی لە ٧٥ پلەی فاهەنهایت (٢٣.٩ پلەی سیلسیۆس) کەمتر بێت.
- بەهۆی تیشکی شینی شاشەوە، لە بەکارهێنانی کۆمپیوتەر، مۆبایل یان تەلەڤیزیۆن لە جێخەودا خۆت بپارێزە.
- لە ئێواراندا کافئین کەم بکەرەوە و بۆ خەوتن مەشروب بەکارمەهێنە.
- لە ڕۆژدا وەرزش بکە، بەڵام لانیکەم سێ کاتژمێر پێش خەوتن ڕاهێنانەکە تەواو بکە.
- خەوتنی نیوەڕۆ لە بەیانی یان سەرەتای دوای نیوەڕۆدا سنووردار بکە.
چارەسەرییەکانی بێ دەرمان
- چارەسەری ڕەفتاریی مەعریفی (CBT-I): یارمەتی دەدات باوەڕە نەرێنییەکان دەربارەی خەو بە بیرکردنەوەی ئەرێنی و ئاگادارانە بگۆڕدرێن.
- کۆنترۆڵی هاندەر: نەخۆش تەنها کاتێک دەچێتە جێخەو کە ماندووە. ئەگەر دوای ٢٠ خولەک هێشتا بەئاگا بێت، لە ژوورەکە دەچێتە دەرەوە تا خەواڵوو بێت.
- سنووردارکردنی خەو: بە بەکارهێنانی تۆماری خەو، پزیشک دەتوانێت کاتی مانەوە لە جێخەو سنووردار بکات تا کارایی خەو بگاتە ٩٠%.
- چارەسەری بە ڕووناکیی توند: بەرکەوتن بە ڕووناکیی توند لە ئێواراندا دەتوانێت یارمەتی ئەو کەسانە بدات کە زوو بەئاگا دەبنەوە تا ماوەیەکی زیاتر بەئاگا بمێننەوە.
دەرمانەکان
ئەگەر ڕێگاکانی تر کاریگەر نەبن، پزیشکان دەتوانن دەرمان بنووسن. هەندێک هەڵبژاردە بریتین لە ڕامێلتێۆن، کە گیرەوەرەکانی مێلاتۆنین دەکاتە ئامانج، یان سوڤۆرێکسانت، کە نیوڕۆپێپتایدە هۆکارەکانی بەئاگایی ڕادەگرێت. دەرمانە دژەهەستییەکانی بێ پێویستی بە ڕەچەتەش هەڵبژاردەیەکی ترن. بەڵام پزیشکان لە بەکارهێنانی بێنزۆدایازەپین و دەرمانەکانی Z وریادەبن، چونکە دەتوانن مەترسی کەوتن و وابەستەبوون لە نەخۆشانی تەمەنبەرزدا زیاد بکەن.
کێشەکانی خەو لە کەسانی بەتەمەن
جگە لە بێخەوی، کێشەکانی تری خەو لە کەسانی تەمەنبەرزدا باون و دەتوانن چارەسەرکردن ئاڵۆزتر بکەن.
- کێشەکانی بازنەیی ڕۆژانە: ئەمانە کاتێک ڕوودەدەن کە کاتژمێری ناوخۆیی لەگەڵ کات ناگونجێت. بۆ نموونە، کێشەی پێشکەوتووی قۆناغی خەو و بەئاگایی وای لە کەس دەکات لە نێوان ٧ی ئێوارە و ٩ی شەو خەواڵوو بێت و لە نێوان ٣ی بەیانی و ٥ی بەیانی بەئاگا ببێتەوە.
- کێشەکانی هەناسەدان: وەستانی هەناسەی خەوی جۆری گیراو و ناوەندی باون و زۆرجار دەبنە هۆی خڕەی قورس و خەواڵوویی لە ڕۆژدا. چارەسەری CPAP ڕێگایەکی باوی چارەسەرە.
- کێشەکانی جووڵە: سندرۆمی پێی بێئارام و جووڵەکانی دووبارەی ئەندام (زیاتر لە ١٥ جووڵەی خۆبەخۆ لە هەر کاتژمێرێکدا) دەتوانن خەو تێکبدەن.
- کێشەی ڕەفتاری خەوی REM: ئەمە بریتییە لە ئەنجامدانی خەونەکان بە جووڵەی جەستەیی، کە دەتوانێت مەترسیدار بێت. زۆرجار لە پیاوانی تەمەنبەرزدا دەبینرێت و پەیوەندی بە نەخۆشییەکانی وەک دیمێنشیا بەهۆی جەستەی لێوی هەیە.
پرسیارە باوەکان
کەسانی بەتەمەن چەند کاتژمێر خەویان پێویستە؟
بە گشتی، کەسانی تەمەنبەرز پێویستیان بە لانیکەم حەوت کاتژمێر خەوی شەوانە هەیە تا ئاگادار بن و هەست بە پشوودان بکەن.
بێخەوی لە پیراندا چەندە باوە؟
هەڵسەنگاندنەکان پێشنیار دەکەن کە لە نێوان ١٠% و ٣٠%ی گەورەساڵان بێخەوییان هەیە؛ ئەوانەی تەمەنیان ٦٠ ساڵ یان زیاترە زیاتر تووشی دەبن.
بۆچی کەسانی بەتەمەن کێشەیان لە خەوتندا هەیە؟
زۆرجار کێشەی خەوتن لە گۆڕانی کاتژمێری ناوخۆییی بازنەیی ڕۆژانە، کەمبوونەوەی قۆناغەکانی خەوی قووڵ، و باوبوونی زیاترینی نەخۆشییە جەستەییەکان یان دەرمانەکانی تێکدەری پشوودانەوە سەرچاوە دەگرێت.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئەمانە بەسەرتدا هات، ڕاوێژ بە دابینکەری خزمەتگوزاریی تەندروستی بکە:
- بەردەوامیی قورسایی لە خەوتن یان لە خەو مانەوە.
- خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە کە کاریگەری لەسەر سەلامەتی یان ژیانی کۆمەڵایەتی دادەنێت.
- بەئاگابوونەوەی دووبارە لە شەودا.
- جووڵەی توندوتیژ لە کاتی خەودا کە تۆ یان هاوبەشەکەت دەخاتە مەترسییەوە.
ئاگاداریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە سەبارەت بە دۆخی پزیشکی یان چارەسەرەکەت ڕاوێژ بە پزیشکەکەت بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەوی کەم و مەترسیی جەڵتەی مێشک
- خەوتنی باشتر لە شەودا: ڕێنماییەکان
- قەیلولە دوای وەرزش: باشە یان خراپ؟
- میرتازاپین بۆ خەو: دۆز و کاریگەری
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team