لە ماڵەوە هەندێک ڕێگا هەن کە بە شێوەیەکی کاتی ئازار و ئاوسانی ئابسهی ددان کەم دەکەنەوە، بەڵام جێگای سەردانی پزیشکی پسپۆڕ ناگرنەوە.
ئابسهی ددان چییە و هۆکارەکانی چین؟
ئابسهی ددان وەک کیسێکی بچووک دەردەکەوێت کە پڕە لە چرک و خوێن و لە ژێر ددان یان لثەدا دروست دەبێت؛ ئازاری توند و بۆنی ناخۆشی لەگەڵدایە. ئەم هەوکردنە زۆرجار لە کەرم‌خواردوویی ددانی چارەسەرنەکراو، گرنگینەدان بە پاکوخاوێنی دەم، یان نەخۆشییەکانی لثەوە سەرچاوە دەگرێت. لە هەندێک حاڵەتدا، دوای کێشانی ددانیش لەبەر بەکارهێنانی ئامرازی ناپاک ڕوودەدات.
نیشانەکانی ئابسهی ددان
توندیی نیشانەکان بە پێی پێشکەوتنی حاڵەتەکە دەگۆڕێت و ئەمانە دەگرێتەوە:
- ئازاری توند لە ناوچەی دەم، لەگەڵ سەختی لە قووتدان و جوینەوەی خواردن.
- ئاوسانی گۆنا و لثە، کە ڕەنگە بگاتە غوددەکانی مل.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی جەستە و سەرئێشە لە ڕوو و سەر.
- دەرچوونی چرک لە کیسی ئابسه‌کە.
ڕێگاکانی کەمکردنەوەی ئازار لە ماڵەوە
ئەم ڕێگایانە بۆ کەمکردنەوەی هەوکردن و ئازار تا کاتی گەیشتن بە کلینیک بەکاردێن، بەڵام چارەسەری بنەڕەتی نین:
مضمضە و شلەکان
- ئاو و خوێ: یەک کەوچکی چای خوێ لە پەرداخێک ئاوی گەرم بتوێنەوە و بۆ ماوەی دوو خولەک مضمضەی پێ بکە (تا ٣ جار لە ڕۆژێکدا) بۆ کوشتنی بەکتریا و کەمکردنەوەی ئاوسان.
- بیکاربۆناتی سۆدیۆم: یەک کەوچکی گەورە بیکاربۆناتی سۆدیۆم لەگەڵ پەرداخێک ئاو و خوێ تێکەڵ بکە و بۆ ماوەی ٥ خولەک مضمضەی پێ بکە، یان تێکەڵەکە لەسەر پەنبەیەک دابنێ و لەسەر ددانەکەی دابنێ.
- دەم‌شۆر: محلولی پرۆکسایدی هایدرۆجین بە ڕێژەی ٣% لەگەڵ هەمان بڕ ئاو تێکەڵ بکە و بۆ ماوەی ٣٠ خولەک مضمضەی پێ بکە؛ ئاگاداربە نەیخۆیتەوە. ئەم محلولە بۆ منداڵان گونجاو نییە، بەتایبەتی لە حاڵەتی ئابسهی ددان لە منداڵاندا.
کۆمپرێسی سارد و گەرم و دەرمانی کەمکردنەوەی ئازار
- کۆمپرێسی سارد: بەفر (لە ناو دەستماڵێکدا) بۆ ماوەی ١٥ خولەک لە دەرەوەی گۆنا دابنێ بۆ بێهەستکردنی ئازار و کەمکردنەوەی ئاوسان.
- کۆمپرێسی گەرم: ڕەنگە یارمەتی بدات کیسی ئابسه‌کە خۆی بەخۆی بترکێت.
- دەرمان: دەتوانرێت دەرمانی کەمکردنەوەی ئازار وەک ئەسیتامینۆفین، ئیبۆپرۆفین یان ئەسپرین بەکاربهێنرێت؛ پێویستە بە تایبەتی ژنان لە کاتی دووگیانی و شیردان، و نەخۆشانی ئەسمە، ئاگادارییەکانی دەرمانەکە بپشکنن.
ئابسهی ددان بە گیا و ڕۆنی سروشتی
ڕۆنە سروشتییەکان وەک ڕۆنی قەرەنفول، نەعناع، کۆکۆس و زەیتوون بۆ کەمکردنەوەی ئازار و دژایەتیی میکرۆبەکان بەکاردێن. لە نێوان گیاکانیشدا ئەمانە هەن:
- سیر: دانەیەک سیری تازە ورد بکە و لەسەر ددانەکە دایبنێ (بۆ ژنی دووگیان سەلامەتە).
- قەرەنفول: دانەی قەرەنفول یان ڕۆنی رقیقکراوی لەسەر شوێنی تووشبوو دابنێ.
- زەنجەفیل: لە زەنجەفیلی وردکراو و ئاو خمیرێک دروست بکە و بە پەنبە لەسەر ددانەکە دایبنێ.
- نەعناع: بە ئاوی پەڕەکانی نەعناع مضمضە بکە یان ڕۆنەکەی بەکاربهێنە.
- هەڵبژاردەکانی تر: دەتوانرێت پەڕە وردکراوەکانی زەیتوون، دانەی شونیز (هەرچەندە کاریگەرییەکەی لە ڕووی زانستییەوە نەسەلمێنراوە)، یان ئەلۆڤێرا و پیاز بەکاربهێنرێن.
دەستێوەردانی پزیشکی بۆ چارەسەری ئابسهی ناو دەم
پزیشک بەپێی جۆری ئابسه‌کە ڕێکاری گونجاو دیاری دەکات. هەڵبژاردەکان ئەمانەن:
١. دەرکردنی چرک: بڕینێکی بچووک دروست دەکرێت بۆ بەتاڵکردنەوەی چرک و پاککردنەوەی ناوچەکە.
٢. چارەسەری کەناڵی ڕەگ: مۆخی ددانی تووشبوو لادەبرێت و کەناڵەکە پاک دەکرێتەوە، پاشان پڕکردنەوە و تاجی ددان لەسەری دادەنرێت.
٣. پاککردنەوەی لثە: پاشماوەی خواردن یان شتی بێگانە کە هەوکردنەکەی دروست کردووە لادەبرێت.
٤. کێشانی ددان: لە حاڵەتە توندەکاندا کە ددانەکە بە تەواوی زیانی پێگەیشتووە.
٥. نەشتەرگەری: لابردنی شانە نەخۆشەکان لە حاڵەتە درێژخایەنەکاندا، یان ئەگەر هەوکردنەکە بڵاو بێتەوە بۆ مل.
٦. دژەزیندەکان: وەک ئەمۆکسیسیلین یان پێنیسیلین، کە بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی تووشبوون بەکاردێن، نەک بۆ چارەسەرکردنی خودی ئابسه‌کە.
پرسیارە باوەکان
باشترین چارەسەر بۆ ئابسهی ددان چییە؟
چارەسەرێکی یەکسان بۆ هەمووان نییە؛ باشترین هەڵبژاردە بە شوێن و توندیی ئابسه‌کەوە پەیوەستە و پزیشک دیاریی دەکات، جا بە دەرکردنی چرک بێت، چارەسەری ڕەگی ددان بێت یان کێشانی ددان.
ئابسهی ددان مەترسی بۆ تەندروستی هەیە؟
بەڵێ، پشتگوێخستنی ڕەنگە ببێتە هۆی زیانگەیشتن بە ئێسکی چەناگە، یان بڵاوبوونەوەی تووشبوونی بەکتریایی بۆ ئەندامەکانی جەستە؛ لە حاڵەتێکی دەگمەنیشدا ڕەنگە ببێتە هۆی تووشبوونی خوێن کە مەترسیی ژیانە.
ئایا دەتوانرێت لە ماڵەوە شوێنی ئابسه‌کە بکۆڵرێتەوە؟
هەرگیز هەوڵی کۆڵینەوەی ئابسه‌کە بە دەستی خۆت مەدە، چونکە دڵنیایی لە پاکیی ئامرازەکان نییە و ئەمە ڕەنگە تووشبوونەکە خراپتر بکات.
ئەگەر ئابسه‌کە خۆی بەخۆی بتەقێتەوە چی بکەم؟
دەبێت چرکەکە دەستبەجێ تف بکەیت و نەیخۆیتەوە؛ پاشان دەمت بە ئاو و خوێ یان دەم‌شۆر بشۆیتەوە و بە زووترین کات پزیشک ببینیت.
کەی دەبێت دەستبەجێ پزیشک ببینیت؟
کاتێک ئەم نیشانانە دەردەکەون، دەبێت بە خێرایی چاودێریی پزیشکی وەربگریت:
- سەختیی توند لە هەناسەدان یان قووتدان.
- ئاوسانی گەورەی ڕوو یان مل.
- بەرزبوونەوەی زۆری پلەی گەرمی.
- وەستانی لەناکاوی هەستکردن بە ئازار (ڕەنگە نیشانەی زیانگەیشتن بە عەسەب و خراپتربوونی حاڵەتەکە بێت).
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگای ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕەچەتەی هەنگوین بۆ تەندروستی لە ماڵەوە
- ڕۆنە چارەسەرییەکان و بەکارهێنانیان | ڕێنمایی
- شێوازی شیاتسو: سوود و ئاگادارییەکان
- گیای مولین: سوود و بەکارهێنان
- زیاتر دەربارەی چارەسەرە تەواوکەرەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team