پرۆلاکتینی بەرز لە پیاوان و ژنان بە شێوەی جیاواز دەردەکەوێت و دەتوانێت کاریگەری لەسەر کارکردی سێکسی و توانای زاوزێی هەردوو ڕەگەز هەبێت.
نیشانەکانی پرۆلاکتینی بەرز چین؟
پیاوان و ژنان هەندێک نیشانەی هاوبەشیان هەیە کاتێک ئاستی پرۆلاکتین زیاد دەبێت؛ لە گرنگترینیان کەمبوونەوەی ئارەزووی سێکسی، نەزۆکی و کەمبوونەوەی چڕی ئێسکە. هەروەها هەر ڕەگەزێک نیشانەی تایبەتی خۆی هەیە:
نیشانەکانی پرۆلاکتینی بەرز لە ژنان:
- تێکچوونی سووڕی مانگانە، وەک ناهەمواری یان وەستانی.
- دەرچوونی شیر لە مەمک لە کاتی نەبوونی دووگیانی یان شیردان.
- وشکی لە ناوچەی زێدا، لەگەڵ هەستکردن بە ئازار لە کاتی سێکس.
- هەستیاری مەمک بە ئازار کاتێک پەستانی لەسەر دەکرێت.
نیشانەکانی پرۆلاکتینی بەرز لە پیاوان:
- لاوازیی ڕەقبوون و قورسایی لە پاراستنی.
- گەورەبوونی شانەکانی مەمک (ژنێنەبوونی مەمک) یان دەرچوونی شلە لێی.
- کەمبوونەوەی قەبارەی ماسولکەکان و کەمبوونەوەی مووی لەش و ڕووخسار.
- هەستکردن بە ماندووبوون و بێهێزیی گشتی.
ئاستی پرۆلاکتین لە خوێن
بەها سروشتییەکانی ئەم هۆرمۆنە بە پێی تەندروستی و ڕەگەز دەگۆڕێن و بە نانۆگرام/میلیلێتر پێوانە دەکرێن:
- پیاوان: سەرچاوەکان لە دیاریکردنی زۆرترین ئاستی سروشتیدا جیاوازن؛ هەندێکیان دەڵێن کەمترە لە ١٨ نانۆگرام/مل، و هەندێکی دیکە ئاماژە بە کەمتر لە ٢٠ نانۆگرام/مل دەکەن.
- ژنان کە دووگیان نین: پێوانەکان لە نێوان کەمتر لە ٢٥ نانۆگرام/مل و کەمتر لە ٢٩ نانۆگرام/ملدا دەگۆڕێن.
- ژنان کە دووگیانن یان شیردەدەن: ئاستەکان لە نێوان ١٠ و ٢٠٩ نانۆگرام/ملدا دەگۆڕێن.
هۆکارەکانی بەرزبوونەوەی پرۆلاکتین لە پیاوان
هۆکارەکان جۆراوجۆرن و هۆکاری سروشتی و نەخۆشیخواز لەخۆدەگرن:
- هۆکارە سروشتییەکان: وەرزشکردن، سێکس، خواردن، یان بەرکەوتن بە فشاری دەروونی و ماندووبوونی جەستەیی.
- هۆکارە نەخۆشیخوازەکان: بوونی گرێی پرۆلاکتینی (خاوێن) لە غودەی نخامەیی، یان کەمکاری غودەی تیروئید، نەخۆشییە درێژخایەنەکانی گورچیلە و جگەر، سندرۆمی کوشینگ، و هەوکردنی لیمفۆسایتی غودەی نخامەیی.
- دەرمانەکان: هەندێک دژەدەروون‌پەرتێنەر (وەک ڕیسپێریدۆن)، دژەخەمۆکییە سێ‌ئەڵقەییەکان، دەرمانی فشاری خوێن (وەک ڤێراپامیل)، و دەرمانە ئازارشکێنە ئۆپیۆیدییەکان.
- هۆکاری دیکە: هاندانی نووکی مەمک، یان بەکارهێنانی گیا وەک ڕازیانە، شەمبەلیلە و جۆری سووری جاگەرە.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری پرۆلاکتینی بەرز لە پیاوان و ژنان
ڕێگای چارەسەر بە هۆکاری سەرەکیی دۆخەکەوە پەیوەستە:
١. دەرمان: بەکارهێنانی ئاگۆنیستەکانی دۆپامین وەک کابیەرگۆلین و برۆمۆکریپتین بۆ کەمکردنەوەی ئاستی هۆرمۆنەکە.
٢. چارەسەرکردنی هۆکار: وەک چارەسەرکردنی کەمکاری غودەی تیروئید، یان گۆڕینی ئەو دەرمانەی کە بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستەکە.
٣. دەستێوەردانی نەشتەرگەری: لابردنی گرێکە لە غودەی نخامەیی ئەگەر دەرمانەکان کاریگەر نەبن یان قەبارەی گرێکە گەورە بێت.
٤. چارەسەری تیشکی: وەک دوا هەڵبژاردە بۆ بچووککردنەوەی قەبارەی گرێ غودەییە گەورەکان بەکاردێت.
پرسیارە باوەکان
ئایا پرۆلاکتینی بەرز لە پیاوان دەبێتە هۆی نەزۆکی؟
بەڵێ، چونکە بەرهەمهێنانی تێستۆستیرۆن کەم دەکاتەوە و هۆرمۆنە هاندەرەکانی گونەکان دەخەوێنێت؛ ئەمەش کوالێتی و جووڵەی سپێرم لاواز دەکات و ژمارەکەی کەم دەکاتەوە. ئەم دۆخە هۆکاری نزیکەی ١١%ی حاڵەتەکانی نەزۆکی پیاوانە.
چارەسەری پرۆلاکتینی بەرز لە پیاوان چەندە دەخایەنێت؟
ماوەکە بە پێی هۆکار و دۆزی دەرمان دەگۆڕێت، بەڵام ڕەنگە ئاگۆنیستەکانی دۆپامین لە ماوەی ٢ تا ٣ هەفتەی یەکەمدا دەست بکەن بە کەمکردنەوەی ئاستەکان.
کەس چەند ماوە پێویستییە بۆ وەستاندنی دەرمانەکان؟
ئەگەر ئاستەکان هەروا سروشتی بمێننەوە و بۆ ماوەی دوو ساڵ لە وێنەی ڕەزونانسی مەغناتیسی (MRI)دا گرێک دەرنەکەوێت، ڕەنگە پزیشک ماوەیەکی تاقیکردنەوەیی بێ دەرمان پێشنیار بکات؛ بەڵام چاودێریی بەردەوام پێویستە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیشانەکانی خوارەوە دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ داوای ڕاوێژی پزیشکی بکەیت:
- سەرئێشەی توند و بێ هۆ.
- تێکچوونی لەناکاوی بینین.
- دەرچوونی شلەی شیری لە مەمک لای پیاوان یان ژنانی کە شیردەدەنەوە.
- لاوازیی سێکسی لەناکاو یان لەدەستدانی تەواوی ئارەزوو.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنیا بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆرمۆن‌تراپیی ژنانەساز: ڕێنمایی تەندروستی
- نەشتەرگەری تیروئید و غددی جێی تیروئید
- چوار پشکنین بۆ گرێی تیروئید: ڕێنمایی
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی و مەترسییەکانی
- زیاتر دەربارەی هۆرمۆنەکان و میتابۆلیزم
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team