پێشنیارکردنی واکسن ئەنفلوەنزا بۆ کەسانی مەترسیدار هەنگاوێکی پێویستە بۆ پاراستن لە ئاڵۆزییە توندەکانی هەناسەدان، وەک هەوکردنی سییەکان.
گرنگیی پێشنیارکردنی واکسن ئەنفلوەنزا بۆ کەسانی مەترسیدار
نیشانەکانی ئەنفلوەنزا بەناکاو دەردەکەون و بریتین لە تا، کۆکە، سەرئێشە، ئازاری ماسولکەکان و ماندووبوون. هەرچەندە لە هەندێک کەسدا سووک بن، بەڵام بۆ هەندێک گرووپی دیاریکراو مەترسییەکی گەورە دروست دەکەن؛ چونکە تووشبوون لەواندا دەکرێت ببێتە هۆی مردن یان پێویستی بە مانەوە لە نەخۆشخانە.
ئەو گرووپانەی پێشنیار دەکرێت واکسین بکرێن بریتین لە:
- کەسانی تەمەنی ٦٥ ساڵ و زیاتر.
- ژنانی دووگیان.
- ئەو کەسانەی نەخۆشیی جەگەر، گورچیلە یان دڵیان هەیە.
- ئەو کەسانەی تووشی جەڵتەی مێشک، شەکرە یان نەخۆشییە دەمارەکانن، وەک شەلەی مێشک و سکلێرۆزی چەندەگانه.
- ئەو کەسانەی بەهۆی نەخۆشی یان چارەسەرەکانەوە، وەک چارەسەری شێرپەنجە و ستیرۆید، کەمئەندامیی بەرگریی جەستەیان هەیە.
- ئەو کەسانەی کێشەی هەناسەدانیان هەیە، وەک ئەمفیزێم و هەوکردنی برۆنشی.
- ئەو کەسانەی نەخۆشیی سپڵیان هەیە، لەوانە نەخۆشیی خانەی داس‌شێوە.
جۆرەکانی واکسنی بەردەست و جیاوازییەکانیان
چەندین جۆر واکسن هەن کە پێکهاتەی ڤایرۆسییان هەموو ساڵێک بە پێی ئەو سۆپانەی چاوەڕوان دەکرێت بڵاوببنەوە نوێ دەکرێتەوە، وەک جۆری B و H3N2 و H1N1.
واکسنی سێ‌سۆپی و چوارسۆپی
- واکسنە سێ‌سۆپییەکە: لە دوو سۆپی جۆری (A) و یەک سۆپی جۆری (B) دەپارێزێت و بە دەرزی لە ماسولکە دەدرێت.
- واکسنە چوارسۆپییەکە: پاراستنی زیاتر لە سۆپێکی دووەمی جۆری (B) دابین دەکات و یان بە دەرزی لە ماسولکە دەدرێت یان بە سپرەی لووت کە ڤایرۆسێکی لاوازکراوی تێدایە.
پۆلێنکردنی تری واکسنەکان
- ناچالاککراو: پشت بە وەشانێکی ناچالاکی ڤایرۆس دەبەستێت و بۆ کەسانی تەمەنی ٦ مانگ و زیاتر گونجاوە.
- بەرهەمهێنراو بە ڕێگای ڕیکۆمبینەنت: بە بەکارهێنانی مادەی جینیی ڤایرۆس دروست دەکرێت و بۆ کەسانی تەمەنی ١٨ ساڵ و زیاترە.
- لاوازکراو: وەشانێکی زیندووی لاوازکراوە کە بە سپرەی لووت بۆ کەسانی تەمەنی ٢ تا ٤٩ ساڵ دەدرێت (بەجگە لە ژنانی دووگیان).
دژبەربەستەکانی واکسیناسیۆن و ئاگادارکردنەوەکان
لەو دۆخانەی خوارەوە نابێت واکسن وەربگیرێت:
- منداڵانی خوار تەمەنی ٦ مانگ.
- ئەو کەسانەی هەستیاریی زۆریان بە پێکهاتەکانی واکسن هەیە، وەک دژەزیندووەکان یان ژێلاتین.
- ئەو کەسانەی پێشتر دوای وەرگرتنی واکسن تووشی کاردانەوەیەکی زۆر توندی هەستیاری بوون.
- ئەو کەسانەی بە سندرۆمی گیلەن-بارێ تووشن و مەترسیی توندی تووشبوونیان بە نەخۆشییەکە نییە.
- کەسانی خوار ٦٥ ساڵ نابێت واکسنی دۆزی بەرز وەربگرن.
- ئەگەر تا هەبێت، واکسیناسیۆن دوا دەخرێت؛ بەڵام ئەگەر کەسێک نەخۆشییەکی هەناسەدانی هەبێت کە لەگەڵیدا تا نییە، دەتوانێت واکسن وەربگرێت.
سەبارەت بە هەستیاریی هێلکە، ئەو کەسانەی هەستیاریی سووکیان هەیە دەتوانن واکسن وەربگرن؛ بەڵام دۆخە توندەکان (وەک ڕشانەوەی بەردەوام یان تەنگەنەفەسی) پێویستیان بە چاودێریی پزیشکی لە کلینیک یان نەخۆشخانە هەیە.
ڕێنماییەکان دوای واکسیناسیۆن و پاراستنی گشتی
جەستە لە ٥ تا ١٠ ڕۆژدا، و لەوانەیە تا دوو هەفتەش، پێویستی بە کات هەبێت بۆ دروستکردنی بەرگری. لەم ماوەیەدا پێشنیار دەکرێت:
- بەردەوام دەستەکانتان بشۆن و پاکیان بکەنەوە.
- لە دەستدان بە ڕووخسار (لووت و دەم) خۆ بپارێزن.
- لە شوێنە قەرەباڵغەکان دوور بکەونەوە.
پێویستە بزانرێت واکسنی ئەنفلوەنزا تەنها بۆ پاراستنی سیستەمی هەناسەدانە و لە «ئەنفلوەنزای گەدە» (هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە) ناپارێزێت؛ ئەم نەخۆشییە ڤایرۆسەکانی تری وەک نۆرۆ و ڕۆتا دروستی دەکەن.
پرسیارە باوەکان
کاریگەرییە لاوەکییەکانی واکسنی چوارسۆپیی ئەنفلوەنزا چین؟
کاریگەرییەکان سووکن؛ دەرزییە ماسولکەییەکان دەکرێت ماندووبوون و تا، هەروەها ئازار و ئاوسان لە شوێنی دەرزی دروست بکەن. سپرەی لووتیش دەکرێت ببێتە هۆی سەرئێشە، کۆکە، هەوکردنی قوڕگ و ئاودێزیی لووت.
ئایا پێشنیار دەکرێت هەموو ساڵێک واکسنی ئەنفلوەنزا وەربگیرێت؟
بەڵێ، پێشنیار دەکرێت هەموو ساڵێک واکسن وەربگیرێت بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی تووشبوون بە ئەنفلوەنزای وەرزی یان ئاڵۆزییە توندەکانی، چونکە سۆپەکانی ڤایرۆس دەگۆڕێن.
ئایا دەتوانرێت واکسنی ئەنفلوەنزا لەگەڵ واکسنی کۆرۆنا وەربگیرێت؟
سەرچاوە بەردەستەکان زانیارییان لەبارەی ئەگەری یان شێوازی وەرگرتنی هەردوو واکسنەکە پێکەوە نەداوە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر دوای واکسیناسیۆن نیشانەکانی هەستیاریی زۆر توند دەرکەوتن، وەک ئەمانە، دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکرێت:
- تەنگەنەفەسیی توند.
- ڕشانەوەی بەردەوام.
- سەرگێژەی بەناکاو.
- ئاوسانی ئەنجیۆئیدێما (ئاوسانی پێست).
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئەنفلۆنزا: نیشانەکان و ڕێگاکانی پاراستن
- مەترسیدارترین جۆرەکانی ئەنفلۆنزا کامانەن؟
- جیاوازی نێوان ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن؛ نیشانە و چارەسەر
- چارەسەری زکام و ڕێنماییە ماڵەوەکان
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team