هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە تووشبوونێکە کە سیستەمی هەرسکردن دەگرێتەوە و نیشانەکانی وەک ڕشانەوە و سکچوون دروست دەکات؛ زۆرجار ڤایرۆس یان بەکتریا دەیبێتە هۆ.
هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە چییە؟
ئەمە دۆخێکی هەوکردنە کە گەدە و ڕیخۆڵە بچووک و گەورەکان دەگرێتەوە، و بە باوی «ئەنفلۆنزای گەدە» پێی دەوترێت. بەڵام ئەم ناوە لە ڕووی پزیشکییەوە دروست نییە، چونکە ئەنفلۆنزای ڕاستەقینە تەنها سیستەمی هەناسەدان دەگرێتەوە، لە کاتێکدا ئەم هەوکردنە سیستەمی هەرسکردن دەگرێتەوە.
تووشبوون بەهۆی خواردنەوەی ئاو یان خواردنی پیس، پەیوەندیی لەگەڵ کەسی تووشبوو، یان بەکارهێنانی کەلوپەلی کەسیی ئەو، وەک خاولی، ڕوودەدات. ڤایرۆسی نۆرۆ یەکێکە لە باوترین هۆکارەکانی ئەم دۆخە لە جیهاندا، و ڕێژەی تووشبوون پێی زۆرجار لە نێوان مانگەکانی کانوونی یەکەم و شوباتدا زیاد دەبێت.
نیشانەکانی هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە
نیشانەکان زۆرجار لە ماوەی یەک تا سێ ڕۆژ دوای تووشبوون دەردەکەون و ڕەنگە ماوەیەکی کورت بخایەنن یان تا ١٤ ڕۆژ بەردەوام بن. نیشانەکان ئەمانەن:
- سکچوونی ئاوی (زۆرجار بێ خوێن).
- دڵتێکچوون یان ڕشانەوە.
- گرژبوون و ئازاری ناوچەی گەدە.
- تاوی سووک.
- لە هەندێک حاڵەتدا، سەرئێشە یان ئازاری ماسولکەکان.
دەستنیشانکردن و چارەسەری تووشبوونی گەدە و ڕیخۆڵە
پزیشک زۆرجار بەپشتبەستن بە پشکنینی جەستەیی و نیشانەکان دۆخەکە دەستنیشان دەکات. ڕەنگە داوای نموونەی پیسایی بکات بۆ لابردنی گومان لە بوونی پەراسوو یان بەکتریا، یان بۆ دۆزینەوەی ڤایرۆسەکانی وەک ڕۆتا و نۆرۆ.
سەبارەت بە چارەسەر، دەرمانی تایبەت بۆ ڤایرۆسەکان نییە و دژەزیندەکان سوودیان لە چارەسەرکردنیان نییە. چاودێریی خۆیی بنەمای مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم دۆخەیە:
- جێگرتنەوەی شلەکان: بۆ خۆپاراستن لە وشکبوونی جەستە، بە بچووکەوە ئاو، شۆربای ڕوون، یان محلولی دەمەکیی جێگرتنەوەی شلەکان بخۆرەوە.
- ڕێژەی خواردن: بۆ چەند کاتژمێرێک لە خواردنی ڕەق خۆ بپارێزە، پاشان بە هێواشی بگەڕێوە بۆ خواردنی سووک وەک مۆز، برنج، جۆ و شۆربا.
- دوورکەوتنەوە لە هەستێنەرەکان: لە کافایین، کحول، نیکۆتین و خواردنی چەور یان توند دوور بکەوەرەوە.
- دەرمانەکان: گەورەساڵان دەتوانن دەرمانی دژەسکچوون وەک لۆپێراماید یان بیزموت سالیسیلات بەکاربهێنن، بە مەرجێک تاو یان خوێن لە پیساییدا نەبێت.
چاودێریی شیرخۆر و منداڵان
ئامانجی سەرەکی بۆ منداڵان ڕێگریکردنە لە وشکبوونی جەستە بە بەکارهێنانی محلولی دەمەکیی جێگرتنەوەی شلەکان. ئاوی ئاسایی یان شەربەتی سێو مەدەنێ، چونکە ڕەنگە سکچوون زیاد بکات.
- بۆ شیرخۆران: دوای ڕشانەوە، ١٥ تا ٢٠ خولەک پشووی بدەن پێش ئەوەی شلە بە بڕی کەم پێشکەشی بکەن؛ شیردانی سروشتی یان شیرە دەستکردەکەش بەردەوام بکەن و شیری منداڵەکە بە ئاو شل مەکەن.
- خواردن: دوای جێگرتنەوەی شلەکان، خواردنی ئاسایی بە هێواشی پێشکەش بکەن و لە شیرینی، خواردنەوەی گازی و ئایسکرێم دوور بکەونەوە.
- ئاگاداری: دەرمانی دژەسکچوون بە منداڵان مەدەن، مەگەر بە ڕاوێژی پزیشک.
کەی پێویستە پزیشک ببینرێت؟
ئەگەر هەر یەک لەم نیشانانەی خوارەوە دەرکەوت، دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکەن:
- بۆ گەورەساڵان: نەمتوانین شلەکان لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا لە جەستەدا بهێڵنەوە، بەردەوامبوونی ڕشانەوە یان سکچوون بۆ زیاتر لە دوو ڕۆژ، بوونی خوێن لە پیسایی یان ڕشانەوە، یان تاوی زیاتر لە ٤٠ پلەی سیلیزی.
- بۆ منداڵان: تاوی ٣٨.٩ پلەی سیلیزی یان زیاتر، سکچوونی خوێناوی، یان دەرکەوتنی نیشانەکانی وشکبوونی جەستە وەک گریان بێ فرمێسک و وشکبوونی دەم.
- بۆ شیرخۆران: دووبارەبوونەوەی ڕشانەوە، تەڕنەکردنی پەمپەرس بۆ ماوەی ٦ کاتژمێر، یان هەبوونی شوێنێکی چووەژوورەوە لە سەرەوەی سەر (فۆنتانێل).
- نیشانە گشتییە مەترسیدارەکان: ڕەنگپەڕیوویی، سەرگێژی، تەنگەنەفەسی، یان لەدەستدانی هۆش.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە چییە؟
بە تووشبوون بە ڤایرۆس یان بەکتریا دروست دەبێت، و لە ڕێگەی خواردن و خواردنەوەی پیس، پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ کەسی تووشبوو، یان بەکارهێنانی کەلوپەلەکانی ئەوەوە دەگوازرێتەوە.
نیشانەکانی ڤایرۆسی گەدە چین؟
سکچوونی ئاوی، دڵتێکچوون، ڕشانەوە و ئازاری گەدە لە نیشانەکانن؛ ڕەنگە تاوی سووک و سەرئێشەش لەگەڵیاندا هەبێت.
چارەسەری هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە چییە؟
چارەسەری دەرمانی بۆ ڤایرۆسەکان نییە؛ بۆیە چارەسەرەکە پشت بە پشوودان، خواردنەوەی شلەی زۆر بۆ جێگرتنەوەی ئەوەی لەدەستچووە، و بە هێواشی خواردنی ئاسان‌هەرسکردن دەبەستێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆکارەکانی زەخمی گەدە و چارەسەرەکانی
- دەرمانی ترشی معدە: جافیسكۆن چۆن بەکاردێت؟
- ریفلاکس معدە و چارەسەری کێشی زیادە
- هەرس نەبوونی خواردن: نیشانە و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی گەدە، سورێنچک و گەڕانەوەی ترشی
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team