برۆنکایت لە ئەنجامی هەڵچوونی پەردەی ناو لقەکانی نای ڕوودەدات و دەبێتە هۆی زیادبوونی بلغم؛ لێرەدا هۆکار و چارەسەری برۆنکایت دەناسین.
برۆنکایت چییە؟
برۆنکایت دۆخێکی هەڵچوونە کە لقەکانی نای دەگرێتەوە؛ ئەو لقانە هەوا دەگەننە سییەکان. ئەمە دەبێتە هۆی ئاوسانی پەردە موکۆزییەکان. ئەم دۆخە تەنگی هەناسە و کۆکەی هاوڕێی بلغم دروست دەکات.
جۆرەکانی برۆنکایت
ئەم نەخۆشییە دوو جۆری سەرەکی هەیە:
- جۆری حاد: لەناکاو دەردەکەوێت و زۆرجار بەدوای سەرماخۆردن یان ئەنفلۆنزا دێت. بە گشتی لە نێوان یەک تا سێ هەفتە دەخایەنێت، هەرچەندە کۆکەکە ڕەنگە ماوەیەکی تر بەردەوام بێت.
- برۆنکایتی مزمن: هەڵچوونێکی بەردەوامی پەردەی ناو لقەکانی نایە. ڕەنگە لە کەسانی تووشبوو بە دووبارەبوونەوەی جۆری حاد پەرە بسەنێت و لە دۆخەکانی نەخۆشیی درێژخایەنی ڕێگریی سییەکاندا پۆلێن دەکرێت.
نیشانەکانی برۆنکایت
نیشانەکانی جۆری حاد و مزمن لێک دەچن و ئەمانە دەگرنەوە:
- کۆکەی بەردەوام (وشک یان هاوڕێی بلغم) کە ڕەنگە سپی، زەرد، سەوز یان خۆڵەمێشی بێت.
- هەستکردن بە ناڕەحەتی یان ئازار لە سنگدا.
- تەنگی هەناسە لەگەڵ فیشەفیش یان وزەوز.
- ماندووبوونی گشتی و ئازاری لەش.
- ئاوی لووت، گرتنی سینوسەکان و سەرئێشە.
- لەرز لەگەڵ بەرزبوونەوەی کەم لە پلەی گەرمی.
هۆکارەکانی برۆنکایتی حاد و مزمن
هۆکارەکان بەپێی جۆری تووشبوون جیاوازن:
- تووشبوون: ڤایرۆسەکان (وەک ڤایرۆسی ئەنفلۆنزا، کۆڤید-١٩ و ڤایرۆسی هاوبەشی هەناسەدان) زۆربەی حاڵەتە حادەکان دروست دەکەن؛ هەروەها باکتریا یان قارچیش هەندێک جار دەبنە هۆی هەڵچوون.
- جگەرەکێشان: باوترین هۆکاری تووشبوون بە جۆری مزمنە.
- ژینگە: پیسبوونی هەوا و هەناسەدانی تۆز، هەڵمی کیمیایی و گازی ژەهراوی لە شوێنی کاردا دەبنە هۆی هەڵچوونی لقەکانی نای.
- هۆکارەکانی مەترسی: ئەگەری تووشبوون لە تەمەن‌داران، منداڵان، کەسانی بەرگریی جەستەیی لاواز (وەک نەخۆشانی شێرپەنجە) و ئەوانەی بەردەوام بەرکەوتەی دووکەڵی جگەرەن زیاترە.
هۆکار و چارەسەری برۆنکایت
دەستنیشانکردن بە مێژووی نەخۆشی و پشکنینی کلینیکی بە گوێگرتن بە ستێتۆسکۆپ دەست پێ دەکات. ڕەنگە پزیشک وێنەی تیشکی سنگ، تاقیکردنەوەی خوێن و بلغم، یان پێوانەکردنی ئاستی ئۆکسجین داوا بکات.
چارەسەری برۆنکایت ئامانجی کەمکردنەوەی نیشانەکان و ئاسانکردنی هەناسەدانە، بەمانە:
- پشوودان و شلە: لە حاڵەتە حادەکاندا گرنگی بە پشووی تەواو و خواردنەوەی شلەی پێویست بدرێت.
- کەمکردنەوەی بلغم: بەکارهێنانی ئامێری تەڕکەرەوەی هەوا، خۆشۆردنی گەرم، یان دەرمانی هەڵکێشەر و شلکەرەوەی بلغم دوای ڕاوێژکردن بە پسپۆڕ.
- دەرمان: ئەگەر هۆکارەکە باکتریایی بێت، ڕەنگە پزیشک دژەباکتریا بنووسێت؛ یان لە حاڵەتەکانی ئەزما و هەستیاری، سپرەی فراوانکەرەوەی لقەکانی نای (بە کاریگەریی کورتخایەن یان درێژخایەن)؛ هەروەها ڕەنگە ستێرۆید بۆ کەمکردنەوەی هەڵچوون بنووسرێت.
- ڕێکارە یارمەتیدەرەکان: وازهێنان لە جگەرەکێشان، وەرزشکردن بۆ باشترکردنی ماسولکەکانی هەناسەدان، یان بەکارهێنانی ئۆکسجین‌چارەسەری لە حاڵەتە توندەکاندا.
- توانبەخشی سییەکان: تووشبووانی جۆری مزمن لە ژێر چاودێریی پسپۆڕاندا بەشداریی دانیشتنەکانی توانبەخشی دەکەن بۆ فێربوونی تەکنیکە دروستەکانی هەناسەدان.
کەی دەبێت بێ‌درەنگ سەردانی پزیشک بکرێت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەدا دەبێت بێ‌درەنگ چاودێریی پزیشکی وەربگیرێت:
- کۆکەیەک کە زیاتر لە سێ هەفتە بەردەوام بێت یان ڕێگری لە خەوتنی نەخۆش بکات.
- دەرچوونی خوێن لەگەڵ بلغم، یان زیادبوونی ئەستووری و گۆڕانی ڕەنگی بلغم.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بۆ ٣٨ پلەی سیلیزی یان زیاتر.
- ئازاری توندی سنگ یان تەنگیی توندی هەناسە.
پرسیارە باوەکان
ئایا برۆنکایتی حاد گوازراوەیە؟
بەڵێ، نەخۆشییەکی گوازراوەیە و بە دڵۆپەکانی دەرچوو لە کاتی کۆکە یان پچڕانەوە دەگوازرێتەوە؛ هەروەها بە دەستدان لە ڕووی ڕووکاری پیسکراو و پاشان دەستدان لە ڕووخساردا دەگوازرێتەوە.
تووشبوونی سییەکان چییە؟
تووشبوونی بەشی خوارەوەی سیستەمی هەناسەدان (سییەکان)ە، کە دەبێتە هۆی ئاوسانی شانەکانیان؛ هۆکارەکانی ڕەنگە باکتریایی، ڤایرۆسی یان قارچی بن.
دۆخی فراوانبوونی لقەکانی نای چییە؟
دۆخێکی درێژخایەنە کە تێیدا لقەکانی نای و لقە بچووکەکانی نای بە شێوەیەکی نائاسایی فراوان دەبن و دیواریان ئەستوورتر دەبێت. ئەمە دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی بلغم و قورسایی دەرکردنی؛ ڕەنگە بەهۆی فیبرۆزی کیستی یان تووشبوونی پێشووی سییەکانەوە دروست ببێت.
بەرپرسیارێتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و جێگای ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- سیستەمی هەناسەدان و نەخۆشییە باوەکانی
- دەستنیشانکردنی ئەسم و چارەسەری
- سوودی پزیشکی جێگرەوە بۆ ئەسمە
- سندرۆمی هەناسەیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و مێرس
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team