بزانە ئایا هۆکاری قسەکردن لە کاتی خەو دەتوانێت خەمۆکی بێت، هۆکارە باوەکان چین و چۆن دەتوانیت ئەم دۆخە کەم بکەیتەوە بۆ خەوی باشتر.
ناسینی سۆمنیلوکوی و قسەکردن لە خەو
قسەکردن لە خەو، یان لە خەودا قسەکردن، جۆرێک لە پاراسۆمنیا (ناڕێکیی ڕەفتاری خەو)یە کە تێیدا کەسێک بەبێ ئاگاداری لە خەودا قسە دەکات. ئەم ڕەفتارە باوە؛ توێژینەوەکان نیشان دەدەن نزیکەی ٦٦%ی خەڵک لە ماوەیەکدا ئەزموونیان کردووە، هەرچەندە تەنها ١٧% لە سێ مانگی ڕابردوودا تووشی بوون. ئەم دۆخە بە یەک ڕادە لە هەردوو ڕەگەزدا ڕوودەدات و لە منداڵان و هەرزەکاراندا لە گەورەساڵان باوترە.
قسەکردنەکە دەکرێت لە گفتوگۆی ڕوون و ڕێزمانی‌دار و دەستەواژەی کورتەوە بگۆڕێت بۆ زمزمەی تێنەگەیشتوو یان قسەی بێ‌مانا. چونکە ئەم دۆخە لە دۆخێکی تێکەڵی هۆشیاری، لە نێوان خەبەربوون و خەوتندا، ڕوودەدات، کەسەکە زۆرجار دوای بەخەبەرهاتن هیچ یادەوەرییەکی لەو ڕووداوە نابێت.
ئایا خەمۆکی هۆکاری قسەکردن لە کاتی خەو دەبێت؟
خەمۆکی بە هۆکارێکی ڕاستەوخۆ یان نیشانەیەکی تشخیصیی ئەم ڕەفتارە دانانرێت. زۆربەی ئەو کەسانەی لە خەودا قسە دەکەن نەخۆشیی دەروونییان نییە. بەڵام ئەوانەی تووشی نەخۆشییە دەروونییەکانن، دوو هێندە زیاتر ئەگەری ئەوەیان هەیە ئەم دۆخانەیان بەسەردا بێت.
پەیوەندییەکە زۆرجار ناڕاستەوخۆیە. دۆخەکانی تەندروستی دەروونی زۆرجار شێوازی خەو تێکدەدەن و ئەم پارچەپارچەبوونە دەتوانێت پاراسۆمنیاکان هەڵبچێنێت. بۆ نموونە، خەمۆکی دەتوانێت پێکهاتەی خەو بگۆڕێت یان ببێتە هۆی دەستپێکردنی زووی قۆناغی خەوی REM، کە دەکرێت ئەگەری قسەکردن لە خەو زیاد بکات. هەروەها، هەندێک توێژینەوەی کۆنتر پێشنیار دەکەن دەرمانە دژەخەمۆکییەکان لەوانەیە پاراسۆمنیا یان ناڕێکیی ڕەفتاری خەوی REM دروست بکەن.
هۆکارەکانی تری قسەکردن لە خەو
هەرچەندە هۆکاری وردەکە بە تەواوی تێنەگەیشتراوە، چەندین هۆکاری تریش لەوانەیە کاریگەرییان هەبێت:
- دۆخەکانی تری تەندروستی: ئەم دۆخە پەیوەندیی بە PTSD، ئەپنیای خەو، و جووڵە دووبارەبووەکانی ئەندامەکان لە خەودا هەبووە.
- ناڕێکییەکانی هەستانەوە: هەندێک کەس وەک بەشێک لە ناڕێکییەکی گەورەتری هەستانەوەدا قسە دەکەن، کە لەوانەیە خەوڕۆیشتن یان خەو‌تەرسەیی بگرێتەوە.
- وەراثەت: بەڵگە هەیە کە مەیلی قسەکردن لە خەودا دەکرێت لە خێزاندا بگوازرێتەوە.
- چالاکیی مێشک: یەک تیۆری پێشنیار دەکات کە ئەمە ڕێگایەکە بۆ ئەوەی مێشک یادەوەرییە تازە دروستبووەکان دووبارە پێداچوونەوەیان پێدا بکات.
- نیشانە عەسەبییەکان: کاتێک قسەکردن لەگەڵ جووڵەی دیاریکراودا لە قۆناغی خەوی REM ڕوودەدات، هەندێک جار لەوانەیە پێش تشخیصی نەخۆشی پارکینسۆن یان خەرفەتیی جەستەی لێوی بێت.
مامەڵەکردن لەگەڵ قسەکردن لە خەو و کاریگەرییەکانی
لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، ئەم ڕەفتارە زیان‌بەخش نییە. بەڵام دەتوانێت خەوی هاوژووریی تێکبدات یان ئەگەر ناوەڕۆکەکە شەرمەزارکەر بێت، ببێتە هۆی نیگەرانی. بۆ کەمکردنەوەی ئەم دۆخانە، گرنگیدان بە پاکوخاوێنی خەو دەتوانێت یارمەتی بدات شێوازی خەو جێگیر بێت.
ڕێنمایی بۆ پاکوخاوێنیی باشتر بۆ خەو:
- کاتژمێری خەوتنی ڕۆژانەیەکی جێگیر ڕابگرە.
- لە کۆتایی ڕۆژدا لە ئەلیکترۆنیات و ماددە هەڵچێنەرەکان وەک کافایین دوور بکەوە.
- دڵنیابە ژووری خەوتنت شوێنێکی دڵخواز، تاریک و بێدەنگە.
- بە شێوەیەکی ڕێکوپێک چالاکیی جەستەیی بکە و خۆت بەر ڕووناکیی ڕۆژ دابنێ.
هاوژووریی ئەو کەسانەی لە خەودا قسە دەکەن، لەوانەیە بە بەکارهێنانی ئامێری دەنگی سپی، پەنکە یان گۆڕپێچ سوودمەند بن بۆ بێدەنگکردنی دەنگەکە.
پرسیارە باوەکان
بۆچی لە خەودا قسە دەکەم؟
زۆرجار ئەمە بەهۆی دۆخێکی تێکەڵی هۆشیارییە کە تێیدا هەم خەوتوویت و هەم بەشێک لە هۆشیاریت هەیە. لەوانەیە پەیوەندیی بە پرۆسێسکردنی یادەوەری، وەراثەت یان تێکچوونی شێوازی خەوەوە هەبێت.
ئایا قسەکردن لە خەو نیشانەی نەخۆشییەکی دەروونییە؟
بە گشتی، نەخێر. ئەمە وەک ڕەفتارێکی ئاسایی دەبینرێت و مەرجێکی تشخیصی بۆ هیچ نەخۆشییەکی دەروونی نییە. بەڵام، خەڵکی تووشبوو بە دۆخەکانی تەندروستی دەروونی لەوانەیە بەهۆی تێکچوونی خەوەوە زیاتر ئەزموونی بکەن.
دۆخەکانی تەندروستی دەروونی چۆن تشخیص دەکرێن؟
پسپۆڕانی پزیشکی زۆرجار بە وەرگرتنی مێژووی نەخۆش دەست پێدەکەن و پرسیار لەبارەی نیشانە هەستی و جەستەییەکان و چۆنیەتی گۆڕانیان بە تێپەڕبوونی کات دەکەن.
هاوژووریی ئەو کەسانەی لە خەودا قسە دەکەن چۆن دەتوانن خەوی باشتر ببینن؟
هاوژوورییەکان دەتوانن گوێگر، گۆڕپێچ یان ئامێری دەنگی سپی بەکاربهێنن. لە هەندێک حاڵەتدا، لە ژووری جیاواز خەوتن لەوانەیە پێویست بێت بۆ ڕێگریکردن لە پچڕانی خەو لە شەودا.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر قسەکردن لە خەو:
- تازە دەستی پێکردووە، زۆر دووبارە دەبێتەوە یان زۆر تێکدەرییە.
- لەگەڵ جووڵەی جەستەیی نامۆ یان هاوارکردندا ڕوودەدات.
- لەگەڵ خەواڵوویی زۆری ڕۆژانەدا بێت.
- وا دەردەکەوێت پەیوەندیی بە کێشەکانی تری خەوەوە هەبێت، وەک ئەپنیای خەو.
بەیاننامەی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و نابێت وەک ڕاوێژی پزیشکی وەربگیرێت. پێش دەستپێکردنی دەرمانێکی نوێ یان گۆڕینی پلانی چارەسەرت، هەمیشە ڕاوێژ بە پزیشکت بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- تێکچوونی جووڵە لە خەودا: نیشانە و چارەسەر
- هۆکارەکانی نارکۆلێپسی و چارەسەر
- مرۆڤ چەند کاتژمێر پێویستی بە خەوە؟ ڕێنمایی تەمەن
- زانیاری دەربارەی پشکنینی خەو و جۆرەکانی
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team