غددی جێی تیروئید لە چوار غدەی بچووکی مل پێکدێت و کەلسیۆمی خوێن ڕێکدەخەن؛ ئەم ڕێنماییە نەشتەرگەری تیروئید و نەخۆشییەکانی ئەم غددانە دەخاتەڕوو.
ئەرکی غددی جێی تیروئید چییە؟
ئەم غددانە لە بەشی پشتەوەی مل هەڵکەوتوون، پانی هەر یەکەیان لە نێوان ٣ تا ٤ ملە و نزیکەی ٣٠ مغ کێشیانە. سەرەڕای شوێنیان، لە ڕووی کارکردنەوە پەیوەندییان بە غدەی تیروئیدەوە نییە. گرنگییان لە پاراستنی هاوسەنگیی کەلسیۆمە، کە بۆ کارکردنی گورچیلەکان، ئێسکەکان، سیستەمی دەمار و دڵ پێویستە.
ئەم غددانە بەو ڕێگایانە کەلسیۆم کۆنترۆڵ دەکەن:
- کاتێک کەلسیۆمی خوێن دادەبەزێت، هۆرمۆنێکی تایبەت دەردەکەن تا ئازادبوونی کەلسیۆم لە ئێسکەکان (کە سەرچاوەی سەرەکیی کەلسیۆمن) هان بدەن.
- ڕوودەکان هان دەدەن کەلسیۆمی زیاتر لە خواردنەوە هەڵمژێت.
- بڕی ئەو کەلسیۆمە کەم دەکەنەوە کە لە ڕێگەی میزەوە لە جەستە دەردەچێت.
- کاتێک ئاستی کەلسیۆم دەگاتە ئاستی ئاسایی، وەستان لە بەرهەمهێنانی هۆرمۆن دەکەن.
نەشتەرگەری تیروئید و تێکچوونی غددی جێی تیروئید
ئاستی ئاساییی هۆرمۆنی ئەم غددانە لە خوێندا لە نێوان ١٠-٦٥ پیکۆگرام/مل دەبێت، و چەند کێشەیەکی تەندروستی دەتوانن تووشیان بکەن:
پڕکاربوون
کاتێک هۆرمۆن زیاتر دەردەکرێت ڕوودەدات و دوو جۆری هەیە:
١. سەرەتایی: زۆرجار لە ئەنجامی تومۆرێکی بێ‌مەترسییەوە دروست دەبێت کە دەبێتە هۆی گەورەبوونی غددەکان. ئەمە کەلسیۆمی خوێن بەرز دەکاتەوە و کاریگەریی نەرێنی لەسەر ئێسکەکان دادەنێت، و بە نەشتەرگەری چارەسەر دەکرێت.
٢. دووەم: وەک وەڵامێک بۆ کەمیی کەلسیۆمی خوێن ڕوودەدات؛ بۆ نموونە لە دۆخی کەمیی ڤیتامین D یان نەخۆشیی گورچیلەکاندا کە فۆسفۆر بەرز دەکەنەوە. لەم دۆخانەدا غددەکان بۆ قەرەبووکردنەوەی کەمبوونەوەکە چالاکیی خۆیان زیاد دەکەن.
نیشانە ئەگەرییەکان: نیشانەکان دەتوانن سووک یان توند بن و بریتین لە بەردی گورچیلە، پووکیی ئێسک، زۆر میزکردن، تێکچوونی خەو، خەمۆکی، گرژبوونی ماسولکە و سەرئێشەی درێژخایەن.
کەمکاری
ئەم دۆخە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی هۆرمۆن و لە ئەنجامدا کەمبوونەوەی کەلسیۆمی خوێن. زۆرجار بەهۆی چارەسەری تیشکی مل یان لابردنی غددەکان لە کاتی نەشتەرگەرییەوە دروست دەبێت. چارەسەری بە بەکارهێنانی پێوەکراوەکانی کەلسیۆم و ڤیتامین D دەکرێت.
نیشانە ئەگەرییەکان: وەک مورموربوونی دەستەکان و دەوروبەری دەم، گرژبوونی ماسولکەکانی قاچ و ڕووخسار، وشکیی پێست، ڕژانی قژ و ناڕێکیی لێدانی دڵ.
شێرپەنجە
شێرپەنجەی ئەم غددانە زۆر دەگمەنە. گەشەکردنی بێ‌کۆنترۆڵی خانەکان دەبێتە هۆی دەرکردنی بڕێکی زۆری هۆرمۆن و ئەمەش کەلسیۆمی خوێن بەرز دەکاتەوە. نیشانەکانی بە شێوەی ئاوسانی مل، کەمبوونەوەی کێش، کێشە لە قووتدان و گۆڕانی دەنگ دەردەکەون.
پەیوەندیی نێوان ڤیتامین D و کەلسیۆم
غددەکان لەگەڵ ڤیتامین D کار دەکەن بۆ ڕێکخستنی ئاستی کەلسیۆم؛ کاتێک کەلسیۆم کەم دەبێت، غددەکان بەرهەمهێنانی شێوەی چالاکی ڤیتامین D لە خوێندا زیاد دەکەن بۆ باشترکردنی هەڵمژینی ڕوودە. بۆیە گرنگە بڕی پێویستی ڤیتامین D لە ڕێگەی خۆر و خواردنەوە وەربگیرێت.
چۆن تەندروستیی غددەکان دیاری دەکرێت؟
پزیشکان بۆ دۆزینەوەی کێشەکان پشت بە چەند ڕێکارێک دەبەستن:
- پێداچوونەوە بە مێژووی نەخۆشی و دەرمانەکانی کە نەخۆش بەکاریان دەهێنێت.
- بەکارهێنانی شەپۆلی دەنگی بەرز بۆ پشکنینی مل و دیاریکردنی هەر گەشەیەکی نائاسایی.
- پشکنینی سێستامیبی (پزیشکی ناوەکی) بۆ دیاریکردنی شانە نائاساییەکان.
- وەرگرتنی نموونەی شانە بە دەرزییەکی باریک بۆ پشکنینی تومۆرەکان.
پرسیارە باوەکان
غددی جێی تیروئید چین؟
کۆمەڵێکن لە چوار غدەی زۆر بچووک کە لە پشت غدەی تیروئید لە ملدا هەڵکەوتوون و ئەرکی سەرەکییان ڕێکخستنی ئاستی کەلسیۆمی خوێنە.
کەمیی ڤیتامین D چۆن کاریگەری لەسەر ئەم غددانە دەکات؟
کەمیی ڤیتامین D دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی کەلسیۆمی خوێن، و ئەمەش غددەکان هان دەدات چالاکیی خۆیان زیاد بکەن بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەم کەمبوونەوەیە؛ ئەم دۆخە بە پڕکاربوونی دووەم ناسراوە.
ئایا شێرپەنجەی ئەم غددانە مەترسیدارە؟
لە شێرپەنجە زۆر دەگمەنەکانە و چارەسەرکردنی ئاسانە، بە تایبەتی ئەگەر لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا دەستنیشان بکرێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەین؟
پێویستە بە خێرایی ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەون:
- ئاوسانی دیاری مل.
- گۆڕانی لەناکاوی دەنگ یان قورسایی لە قووتدان.
- گرژبوونی دووبارەی ماسولکەکان یان مورموربوونی توند لە ئەندامەکان.
- ئازاری درێژخایەنی ئێسک یان پشت لەگەڵ زۆر میزکردن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کەمبوونی کۆلێسترۆلی باش؛ هۆکار و چارەسەر
- هۆرمۆن‌تراپیی ژنانەساز: ڕێنمایی تەندروستی
- چوار پشکنین بۆ گرێی تیروئید: ڕێنمایی
- کاریگەری تیروئید لەسەر دڵ و ئەندامەکان
- زیاتر دەربارەی هۆرمۆنەکان و میتابۆلیزم
Photo: lazy fri13th, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team