نەخۆشییەکانی چاو دەتوانن بە گۆڕانی بینین، ئازار و سووربوونەوە دەربکەون؛ ناسینەوەی نیشانەکان یارمەتیدەرە بۆ پاراستنی بینین و زانینی کاتی پێویستی بە پزیشک.
گرنگترین نیشانەکانی نەخۆشییەکانی چاو چین؟
نیشانەکان و گۆڕانکارییەکان کە ڕەنگە ئاماژە بە کێشەیەکی تەندروستی لە چاو بکەن، جۆراوجۆرن؛ لە گرنگترینیان:
- گۆڕانکاری لە مەیدانی بینین: وەک دەرکەوتنی لکە یان خاڵی زۆر. ئەمە لەنێو کەسانی بەساڵاچوودا باوە و بە جیابوونەوەی جەستەی شووشەیی (زجاجی) ناسراوە؛ بەڵام دەرکەوتنی لەناکاوی ئەم خاڵانە ڕەنگە ئاماژە بە دڕانی چاو یان جیابوونەوەی تۆڕی چاو بکات. هەروەها بینینی پەردەیەکی تاریک کە بینین دادەپۆشێت، زۆرجار پەیوەندی بە جیابوونەوەی تۆڕی چاوەوە هەیە. ئەمە دۆخێکە کە پێویستی بە دەستێوەردانی خێرا هەیە بۆ ڕێگریکردن لە لەدەستدانی هەمیشەیی بینین.
- تێکچوونی بینینی ناوەندی و بینینی ڕووناکی: لەوانە بینینی بازنەی ڕووناکی لە دەوری چرای شەوانە، یان سەختی لە بینینی ڕەنگە کاڵەکان؛ ئەمە ڕەنگە ئاماژە بە تاریکبوونی لەینەی چاو (کاتاراکت) بکات. لاری هێڵەکان و شێواندنی ناوەندی بینینیش ڕەنگە نیشانەی تەمبوونی خاڵی زەرد بن، بەتایبەتی لە کەسانی تەمەنیان لە ٥٠ ساڵ زیاترە.
- نیشانە لەناکاو و توندەکان: ئازاری لەناکاو کە لەگەڵ سووربوونەوەی چاو، دڵتێکچوون و ڕشانەوە بێت، ڕەنگە ئاماژە بە گلوکۆمای تەسک‌گۆشە بکات. هەروەها ناڕوونی لەناکاوی بینین لە یەک چاو، لە کەسانی تەمەنیان لە ٦٠ ساڵ زیاترە، ڕەنگە نیشانەی دروستبوونی کونێک لە تۆڕی چاو بێت.
- تەسکبوونەوەی مەیدانی بینین: داخستنی هێواش یان لەناکاوی مەیدانی بینین، بە شێوەیەک کە نەخۆش تەنها ئەوە ببینێت کە ڕاستەوخۆ لەبەردەمیەتی، ڕەنگە نیشانەی گلوکۆمای کراوەگۆشە بێت کە بەهۆی زیانگەیشتن بە عەصەبی بینینەوە دروست دەبێت.
- نیشانەی ڕووی چاو و بینینی دووانە: بینینی دووانە ڕەنگە پەیوەندی بە نەخۆشییەکانی چاوەوە هەبێت، یان لە هەندێک دۆخدا بە سکته‌ی مێشکەوە. نیشانەکانی وشکی چاو بریتین لە خارش، سووتان، فرمێسک و ئازار لە ڕووی چاو.
هۆکارە مەترسیدارەکان و ڕێگریکردن لە نەخۆشییەکانی چاو
ئامارەکان نیشان دەدەن کە ژنان زیاتر لە مەترسی تووشبوون بە تێکچوونی چاون؛ ڕێژەی کەیسەکانی لەدەستدانی بینین و کێشەکانی بینین لە نێوانیاندا ٦٦% ـە. لە باوترین نەخۆشییەکان لە ژناندا:
- تاریکبوونی لەینەی چاو.
- گلوکۆمای چاو.
- تەمبوونی خاڵی زەردی پەیوەست بە تەمەن.
- نەخۆشیی تۆڕی چاو بەهۆی شەکرەوە.
هەروەها کورت‌بینی پەیوەندی بە دوو هێندەبوونی ئەگەری تووشبوون بە گلوکۆماوە هەیە، بەتایبەتی جۆری کراوەگۆشە، کە ڕێژەکەی دەگاتە ٩٠%. ڕەفتارە تەندروستییەکانیش کاریگەرییەکی گەورەیان هەیە؛ جگەرەکێشان دەبێتە هۆی ٣٣%ی کەیسەکانی کاتاراکت و تەمبوونی خاڵی زەرد.
چۆن مامەڵە لەگەڵ وشکی چاو دەکرێت؟
وشکی چاو بە پشکنینێکی گشتگیر دەستنیشان دەکرێت؛ پشکنینەکە پێوانەکردنی بڕی فرمێسک (وەک تاقیکردنەوەی شێرمەر یان تاقیکردنەوەی داری سووری فینۆڵ)، دیاریکردنی جۆر و ئوسمۆلاریتیی فرمێسک دەگرێتەوە. هەڵبژاردەکانی چارەسەر جۆراوجۆرن:
- چارەسەری سادە: بەکارهێنانی فرمێسکی دەستکردی بەبێ پێویستی بە ڕەچەتە.
- دەستێوەردانی پزیشکی: دانانی پەنجەرە بچووکە سیلیکۆنییەکان لە کەناڵەکانی فرمێسکدا بۆ پاراستنی فرمێسک، یان بەکارهێنانی دەرمان بۆ کەمکردنەوەی سووتانی پلکی چاو، یان بەکارهێنانی دڵۆپی کەمکەرەوەی کارایی بەرگریی جەستە بۆ قورنیە.
- هەڵبژاردە پێشکەوتووەکان: بەکارهێنانی دانەی چاو کە بە هێواشی دەتوێتەوە، یان دەرمانی هاندەری دەرچوونی فرمێسک، یان دڵۆپی پلاسما/سێرەمی خوێنی خۆیی بۆ دۆخە توندەکان.
پرسیارە باوەکان
لە کاتی دەرکەوتنی نیشانەکانی نەخۆشییەکانی چاو چی بکەم؟
دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشکی پسپۆڕ بکەیت بۆ پشکنین، چونکە دواخستنی چارەسەر ڕەنگە ببێتە هۆی لەدەستدانی هەمیشەیی بینین.
ئایا پشکنینی پێشوەختەیی پێشنیار دەکرێت؟
بەڵێ، پێشنیار دەکرێت پشکنینی بەردەوام ئەنجام بدرێت، تەنانەت ئەگەر هیچ نیشانەیەکیش نەبێت؛ بەتایبەتی ژنانی تەمەنیان لە ٤٠ ساڵ زیاترە، بۆ پشکنینی تۆڕی چاو و دۆزینەوەی زوو.
چ ڕەفتارێک چاو دەپارێزێت؟
پێشنیار دەکرێت ڕێژەیەکی خۆراکی تەندروست پەیڕەو بکەیت، جگەرەکێشان بوەستێنیت، چاویلکەی خۆر بپۆشیت کە لە تیشکی ماوراءبەنەفش پارێزگاری دەکات، و پابەندی ئەو پاشکۆ خۆراکییانە بیت کە پزیشک پێشنیاریان دەکات.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە کاتی دەرکەوتنی نیشانەکانی خوارەوە، دەبێت بە خێرایی داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت:
- لەدەستدانی لەناکاو یان هێواشی مەیدانی بینین.
- بینینی پەردەیەکی تاریک کە چاو دادەپۆشێت.
- ئازاری توند و لەناکاوی چاو کە لەگەڵ دڵتێکچوون یان ڕشانەوە بێت.
- دەرکەوتنی لەناکاوی بینینی دووانە.
- گۆڕانی لەناکاو لە ڕوونی بینین، بەتایبەتی لە یەک چاو.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- لوچیی ساختە و جۆرەکانی لاری چاو
- هەوکردنی پەلکی چاو؛ نیشانە و چارەسەر
- باوترین نەخۆشییەکانی چاو و نیشانەکانیان
- سوودەکانی لاوازی بینایی و دەستنیشانکردنی زوو
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی چاو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team