نەخۆشییەکانی چاو لە منداڵاندا دەگمەنە و بە گەشەی نائاسایی خانەکانی تۆڕی چاو دروست دەبێت؛ نیشانەکان گۆڕانی ڕەنگی مردمک یان چاوەڵەیی دەگرنەوە.
نەخۆشییەکانی چاو لە منداڵاندا چییە؟
مەبەست لە شێرپەنجەی چاو لە منداڵاندا، دروستبوونی گرێی خراپە لە تۆڕی چاوە، کە بەهۆی دابەشبوونی نائاسایی خانەکانەوە ڕوودەدات. سروشتی ئەم دۆخە لەوەی گەورەساڵان تووشی دەبن جیاواز نییە. ئەم دۆخە دەگمەنە لە نزیکەی ٤ ملیۆن منداڵ لە سەرانسەری جیهاندا دەردەکەوێت و گرێکانی تۆڕی چاو نزیکەی ٣٪ی هەموو گرێ خراپەکانی منداڵان پێکدەهێنن؛ بەڵام نابێت هەر گرێیەک لە تۆڕی چاو بە شێرپەنجە دابنرێت.
شێرپەنجەی چاو لە منداڵاندا چۆن پەرە دەسێنێت؟
ئەم نەخۆشییە بەهۆی گۆڕانکارییە جینییەکان لە جینی (RB1) دروست دەبێت. ئەمە بەرهەمهێنانی پرۆتینێک تێکدەدات کە بەرپرسی ڕێکخستنی دابەشبوونی خانەکانە؛ بەمەش خانەکان بە شێوەیەکی بێ‌ڕێک پەرە دەسێنن و گرێ دروست دەبێت. پەرەسەندنی نەخۆشییەکە دوو جۆرە:
- میراتی: لە زۆربەی حاڵەتەکاندا هەردوو چاو دەگرێتەوە، و تووشبووان زیاتر لە مەترسیی تووشبوون بە جۆرەکانی تری شێرپەنجە وەک سارکۆمای ئێسکدان.
- هەڕەمەکی: زۆرجار تەنها یەک چاو دەگرێتەوە و هیچ ئامادەییەکی میراتیی نییە.
شایانی باسە ٩٠٪ی ئەو کەسانەی گۆڕانکاریی جینی شێرپەنجەی تۆڕی چاو هەڵدەگرن، بەڕاستی نەخۆشییەکەیان پێش دەکەوێت. هەرچەندە گرێکە لە تۆڕی چاوەوە دەست پێدەکات، بەڵام مەترسیی ئەوە هەیە بە ڕێگەی عەسەبە بیناییەکانەوە بگاتە مێشک.
ناسینەوەی نیشانەکانی شێرپەنجەی چاو
زۆرجار لە سەرەتاوە هیچ نیشانەیەکی ئاشکرا نابێت، و ئەمەش ڕەنگە دەستنیشانکردن دوا بخات. بەڵام کاتێک نیشانەکان دەردەکەون، ئەمانە لەخۆدەگرن:
- سپیبوونی ڕەنگی مردمک (Leukocoria).
- تێبینی کردنی چاوەڵەیی.
- تەمبوونی بینین یان بینینی خاڵی ڕەشی بڕاو‌بڕاو.
- هەوکردنی چاو یان جیاوازیی ڕەنگی مردمک.
ڕێگاکانی دەستنیشانکردنی شێرپەنجەی چاو
دەستنیشانکردنی شێرپەنجەی چاو بە چەند ڕێکاری پزیشکی ئەنجام دەدرێت بۆ پشتڕاستکردنەوە یان ڕەتکردنەوەی حاڵەتەکە، لەوانە:
- وێنەگرتن بە شەپۆلی دەنگی بەرز (Ultrasound).
- وێنەگرتنی ڕەگەکانی خوێن بە فلۆرەسین.
- وەرگرتنی نمونەی بافتی چاو.
هەروەها تاقیکردنەوەی جینی ئەنجام دەدرێت بۆ دیاریکردنی ئەوەی حاڵەتەکە میراتییە یان نا. ئەمە گرنگە، چونکە ١٥٪ی حاڵەتەکانی تەنها یەک چاو ڕەنگە میراتی بن، تەنانەت ئەگەر مێژووی خێزانیی نەخۆشییەکە نەبێت؛ بۆیە پشکنینی ئەندامانی خێزان پێویست دەبێت.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری شێرپەنجەی چاو لە منداڵان
چارەسەر بە پێی شوێن و قەبارەی گرێکە، جۆرەکەی (میراتی یان هەڕەمەکی) و کاریگەرییەکەی لەسەر بینین دیاری دەکرێت:
- دەستێوەردانی نەشتەرگەری: ئەگەر گرێکە لە یەک چاو بێت، ڕەنگە چاوەکە دەربهێنرێت و بەشێکی زۆری عەسەبی بینایی ببڕدرێت بۆ دڵنیابوون لە چاکبوونەوە.
- چارەسەری کیمیایی و تیشکی: کاتێک هەردوو چاو تووش بووبن، چارەسەری کیمیایی بە ڕێگەی وریدەوە پێشنیار دەکرێت. بۆ کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکان، ڕەنگە تیشکی دەرەکی بۆ ئەوانەی تەمەنیان لە ساڵێک زیاترە بەکاربهێنرێت.
- چارەسەری بە سەرما (Cryotherapy): بۆ گرێ بچووکەکانی بەشی پێشەوەی تۆڕی چاو بەکاردێت.
- چارەسەری بە ڕووناکی (Photocoagulation): تیشکی لەیزەر بۆ لەناوبردنی گرێکانی بەشی دواوەی تۆڕی چاو بەکاردێت.
پرسیارە باوەکان
نیشانەکانی شێرپەنجەی چاو لە منداڵان چین؟
گرنگترین نیشانەکان بریتین لە سپیبوونی مردمک، چاوەڵەیی، تەمبوونی بینین یان بینینی خاڵی ڕەش، هەروەها هەوکردنی چاو.
شێرپەنجەی چاو لە منداڵاندا چۆن پەرە دەسێنێت؟
بەهۆی گۆڕانکارییە جینییەکان لە جینی (RB1) پەرە دەسێنێت؛ ئەم گۆڕانکارییانە ڕێکخستنی دابەشبوونی خانەکان ڕادەگرن و دەبنە هۆی دروستبوونی گرێ، کە یان بە شێوەی میراتی هەردوو چاو دەگرێتەوە یان بە شێوەی هەڕەمەکی تەنها یەک چاو.
مەبەست لە شێرپەنجەی چاو لە منداڵاندا چییە؟
گەشە و دابەشبوونی نائاسایی خانەکانی تۆڕی چاوە، کە لە پزیشکیدا بە گرێی تۆڕی چاو (Retinoblastoma) ناسراوە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر هەر یەکێک لەم نیشانانە تێبینی کرا، دەبێت دەستبەجێ پزیشکی چاو ببینرێت:
- گۆڕانی لەناکاوی ڕەنگی مردمکی چاو (وەک سپیبوون).
- دروستبوونی چاوەڵەیی بێ هۆ لە منداڵدا.
- منداڵەکە باسی بینینی خاڵی ڕەش یان تەمبوونی بینین بکات.
- هەبوونی هەوکردنی بەردەوام یان گۆڕانی ڕەنگی چاو.
ڕاگەیاندنی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نەشتەرگەری چاو بە لەیزەر بۆ چاککردنی بینین
- هەڵاوسانی چاوەکان: هۆکار و چارەسەر
- نەخۆشییەکانی چاو و نیشانە گرنگەکانیان
- دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی لوولی چاو
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی چاو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team