لەبارەی ڤایرۆسی هاوشێوەی سارس، نیشانەکانی، ڕێگاکانی گواستنەوە و خۆپاراستن فێربە؛ هەروەها چۆنیەتی جیاکردنەوەی لە هەوکردنە باوەکانی هەناسە.
ڤایرۆسی هاوشێوەی سارس چییە؟
ئەم ڤایرۆسە سەر بە خێزانی ڤایرۆسە تاجدارەکانە؛ ناویان لەوەوە هاتووە کە لە ژێر مایکرۆسکۆپدا وەک تاج دەردەکەون. ئەم خێزانە لە مرۆڤدا زۆرجار هەوکردنی هەناسەیی دروست دەکات کە توندییەکەی لە سووکەوە تا مامناوەند دەگۆڕێت، لە کاتێکدا لە ئاژەڵاندا دەکرێت نەخۆشییەکانی سیستەمی هەرس، دەمار و هەناسە دروست بکات.
ئەم خێزانە گەورەیەی ڤایرۆسەکان هۆکارە باوەکانی سەرماخۆردن لەخۆدەگرێت، هەروەها جۆرە مەترسیدارترەکان وەک کۆمەڵە نیشانەی هەوکردنی توندی هەناسە (سارس). جۆرە نوێکانی ئەم ڤایرۆسانە دەرکەوتوون و بوونەتە هۆی هەندێک حاڵەتی سییەڵەی توند. زۆربەی تووشبووان لەوانەیە بە چارەسەری پشتگیریی سادە چاک ببنەوە، بەڵام لە هەندێک حاڵەتی دەگمەن‌دا کێشەی توندی گورچیلە و سیستەمی هەناسە ڕوودەدات.
نیشانەکانی تووشبوون بە ڤایرۆسی هاوشێوەی سارس
نیشانە سەرەتاییەکانی تووشبوون بە نیشانەکانی ئەنفلۆنزای ئاسایی دەچن و ئەمانە لەخۆدەگرن:
- تا، یان بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی جەستە بۆ ٣٨ پلەی سیلیزی (١٠٠.٥ پلەی فەرەنهایت) یان زیاتر.
- کۆکەی وشک، پژمین و ئاوسانی لووت.
- سەرئێشە و ئازاری ماسولکەکان.
- ئازاری قوڕگ.
- لە هەندێک حاڵەتدا ڕەهاڵە ڕوودەدات و دوای نزیکەی هەفتەیەک لەوانەیە هەناسەتەنگی پێش بکەوێت.
چۆنیەتی گواستنەوەی تووشبوون و هۆکارەکانی مەترسی
ڤایرۆسەکە بە چەند ڕێگایەک دەگوازرێتەوە، گرنگترینیان ئەمانەن:
- وردەئاوی بڵاوبووەوە لە هەوادا کاتێک کەسێک کۆکە یان پژمین دەکات یان قسە دەکات.
- پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ دەرهاویشتە و شلەکانی نەخۆش.
- پیسبوونی دەستەکان یان دەست‌لێدان لە ڕووی پیسبوو، وەک دەستگرتەی دەرگا و تەلەفۆن.
ڤایرۆسەکە لە ڕێگەی پەردەکانی قوڕگ، حەنجەرە و لووتەوە دەچێتە ناو جەستە. ئەگەری تووشبوون لە کەسانێکدا زیاترە کە پەیوەندیی نزیکیان لەگەڵ تووشبووان هەیە، وەک ئەندامانی خێزان و کارمەندانی چاودێریی تەندروستی. مەترسیی کێشەکان، وەک کارنەکردنی ماسولکەی دڵ یان جگەر یان سیستەمی هەناسە، لە کەسانی سەرووی ٦٠ ساڵ و ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، وەک شەکرە، هەوکردنی جگەر، نەخۆشیی دڵ و سنگ و کەمیی بەرگریی جەستە، زیاترە.
ڕێگاکانی خۆپاراستن و چارەسەر
لە ئێستادا چارەسەری کاریگەر و تایبەت بۆ کۆمەڵە نیشانەی سارس نییە؛ چونکە دژەزیندەوەرەکان کاریگەرییان لەسەر ڤایرۆسەکان نییە و دەرمانە دژەڤایرۆسییەکانیش سوودێکی زۆریان نیشان نەداوە. بۆیە خۆپاراستن پشت بە ڕێکارەکانی خوارەوە دەبەستێت:
- بەردەوام دەستەکانت بە ئاو و سابون بشۆ، یان پاککەرەوەی دەستی ئەلکۆڵی بە ڕێژەی لانیکەم ٦٠% بەکاربهێنە.
- لە شوێنە قەرەباڵغەکاندا یان کاتێک چاودێریی نەخۆشێک دەکەیت، ماسکی پارێزەر (ماسکی نەشتەرگەری) بپۆشە.
- ڕووی پیسبوو بە ماددەی پاککەرەوەی ماڵەوە پاک بکەرەوە.
- جل و خاولی تایبەت بە تووشبوو بە ئاوێکی گەرم و سابون بشۆ.
- گرنگی بە وەرگرتنی ڤاکسینی ئەنفلۆنزا و تاوەکەی پەردەی مێشک بدە.
پرسیارە باوەکان
ئایا ڤایرۆسی هاوشێوەی سارس زۆر گوازراوە؟
پسپۆڕانی تەندروستی دەڵێن ئەم ڤایرۆسە زۆر گوازراو نییە؛ بەڵگەی ئەمەش ئەوەیە کە لە ماوەیەکی دیاریکراودا بڵاوبوونەوەی فراوانی تووشبوون تۆمار نەکراوە.
ماوەی نەخۆشییەکە چەندە؟
تووشبوونەکە چەند ڕۆژێک بەردەوام دەبێت و هەندێک جار دەگاتە دوو هەفتە. زۆرجار نەخۆش بەخۆکار چاک دەبێتەوە، بێ ئەوەی پێویستی بە چارەسەر بێت.
ئایا ڤاکسین دژ بە سارس هەیە؟
توێژەران توێژینەوەیان بۆ پەرەپێدانی ڤاکسین ئەنجام داوە، بەڵام تا ئێستا هیچ کامیان لەسەر مرۆڤ تاقی نەکراوەتەوە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو حاڵەتانەی خوارەوەدا دەبێت دەستبەجێ بچیتە لای پزیشک:
١. دەرکەوتنی نیشانەکانی هەوکردنی سیستەمی هەناسە.
٢. دەرکەوتنی نیشانەی وەک ئەنفلۆنزا کە لەگەڵ تاوە و دوای گەشتکردن بۆ دەرەوەی وڵات ڕوودەدات.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خواردنی تەندروست و عەلامەتەکانی کۆرۆنا
- نیشانەکانی هەپاتیتی سی لە سەرەتادا و چارەسەر
- جۆرەکانی ڤایرۆسی مرۆڤ و ڕێگای پاراستن
- پەستانی خوێن و تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییە درمەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team