نیشانەکانی کەمی ڤیتامین لە کەمبوونی B-12 و ئەسیدی فۆلیکەوە دەردەکەون و دەبنە هۆی دروستبوونی خانە سوورەکانی خوێنی ناتەندروست کە ئۆکسجین بە باشی ناگوازنەوە.
نیشانەکانی کەمی ڤیتامین چین؟
ئەم دۆخە بە هێواشی لە ماوەی چەند مانگ یان ساڵدا پەرە دەسێنێت، لەوانەیە نیشانەکان لە سەرەتاوە شاراوە بن و بە توندبوونی کەمییەکە زیاتر ببن. نیشانەکان ئەمانەن:
- هەستکردن بە ماندووبوون، لاوازیی گشتی و تەنگەنەفەسی.
- کاڵبوونەوەی ڕەنگی پێست یان زەردبوونی، لەگەڵ سەرگێژە و هەستکردن بە سووڕانەوەی سەر.
- بێ‌هەستی یان مورمۆڕ لە دەست و پێ، و لاوازیی ماسولکەکان.
- ئاڵۆزیی دەروونی و مێشکی، وەک سەرلێشێواوی، لەبیرچوونەوە و گۆڕانی کەسایەتی.
- ناڕێکی لێدانی دڵ و کەمبوونەوەی کێش.
هۆکارەکانی کەمخوێنیی دروستبوو لە کەمی ماددە خۆراکییەکان
ئەم جۆرە کەمخوێنییە کاتێک ڕوودەدات کە جەستە بڕی پێویستی ڤیتامینە گرنگەکان وەرناگرێت، یان نەتوانێت بیانمژێت و مامەڵەیان لەگەڵ بکات.
کەمی ڤیتامین B-12
کەمیی ئەم ڤیتامینە لەوانەیە بەهۆی ئەمانەوە بێت:
- ڕێژیمی خۆراک: نەخواردنی گۆشت، هێلکە و بەرهەمە شیرییەکان.
- کەمخوێنی پەرنیسیۆس: دۆخێکە کە تێیدا سیستەمی بەرگریی جەستە هێرش دەکاتە سەر خانەکانی گەدە، کە بەرپرسیارن لە دەرکردنی «فاکتەری ناوخۆیی»ی پێویست بۆ مژینی ڤیتامین لە ڕوودە.
- کێشە تەندروستی و نەشتەرگەرییەکان: وەک نەخۆشیی کرۆن، نەخۆشیی سێلیاک، لابردنی بەشێک لە گەدە یان ڕوودە، یان تووشبوون بە کەرمە نوارییەکان.
کەمی ئەسیدی فۆلیک (ڤیتامین B-9)
کەمیی ئەم ماددەیە بەهۆی نەخواردنی سەوزەی گەڵادار و ڕەنگ‌تاریک و جگەرەوە ڕوودەدات، یان بەهۆی:
- خواردنەوەی زۆری کحول.
- بەکارهێنانی هەندێک دەرمانی نوبەکانی سەرەتاوە.
- نەخۆشیی ڕوودە یان نەشتەرگەرییەکانی گۆڕینی ڕێڕەوی ڕوودە.
- زیادبوونی پێویستی لە دایکانی شیردەر، ژنانی دووگیان و نەخۆشانی دیالیز.
فاکتەرەکانی مەترسی و ئاڵۆزییەکان
ئەگەری تووشبوون لە تەمەنبەسەردا، ئەوانەی نەخۆشیی خۆبەرگرییان هەیە وەک شەکرەی جۆری یەک، یان ئەوانەی بەردەوام کحول دەخۆنەوە، زیاترە.
ئاڵۆزییەکانیش لەوانەیە ئەمانە بگرنەوە:
- بۆ کۆرپە: ئەگەر ئەسیدی فۆلیک لە دایکی کۆرپەکەدا کەم بێت، لەوانەیە کۆرپەکە لە مێشک یان مۆخی پشتدا شێوەگۆڕانی لەدایکبوونی هەبێت.
- سیستەمی دەمار: کێشەی هاوسەنگی، مورمۆڕی بەردەوام لە ئەندامەکان و خراپبوونی کارکردنی مێشک.
- گەدە: لە کاتی کەمخوێنی پەرنیسیۆسدا، مەترسیی تووشبوون بە شێرپەنجەی گەدە یان ڕوودە زیاد دەبێت.
ڕێگاکانی پێشگیری و چارەسەری
دەتوانرێت کەمیی ڤیتامینەکان بە بەکارهێنانی تەواوکەرە خۆراکییەکان (حەب یان دەرزی) یان باشترکردنی ڕێژیمی خۆراک جێگرەوە بکرێتەوە:
- سەرچاوەکانی B-12: گۆشتی سوور، مریشک، ماسی، هێلکە و شیر.
- سەرچاوەکانی فۆلات: سپیناخ، برۆکلی، لوبیای سپی، میوە ترشەکان و مۆز.
- پێویستیی ڕۆژانە: پێویستیی باڵغان بە گشتی ٢.٤ مایکرۆگرام B-12 و ٤٠٠ مایکرۆگرام فۆلاتە؛ لە ژنانی دووگیاندا ئەم بڕانە زیاد دەبن.
پرسیارە باوەکان دەربارەی کەمی ڤیتامین
کەمخوێنی پەرنیسیۆس چییە؟
جۆرێکە لە کەمخوێنی کە بەهۆی نەتوانینی ڕوودە بۆ مژینی ڤیتامین B-12 دروست دەبێت، چونکە پرۆتینی «فاکتەری ناوخۆیی»ی دەرکراو لەلایەن گەدە کەمە.
ئایا کەمخوێنی پەرنیسیۆس نەخۆشییەکی کوشندەیە؟
لە ڕابردوودا بە دۆخێکی کوشندە دادەنرا، بەڵام ئێستا بە ئاسانی بە تەواوکەرەکان یان دەرزی چارەسەر دەکرێت؛ هەرچی چارەسەر زووتر دەست پێ بکات، ئەنجامەکان باشتر دەبن.
ئایا دەتوانرێت کەمخوێنی بە تەواوی چارەسەر بکرێت؟
ئەوە پەیوەندی بە هۆکارەکەوە هەیە؛ چارەسەرییەکە سەرنج دەخاتە سەر چارەسەرکردنی هۆکاری بنەڕەتی و بەرزکردنەوەی ئاستی هیمۆگڵۆبین. لە هەندێک حاڵەتی کەمخوێنی پەرنیسیۆسدا، لەوانەیە پێویست بێت تا کۆتایی ژیان بەردەوام دەرزی B-12 بدرێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک نیشانەکانی کەمخوێنی دەردەکەون، پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت، بە تایبەتی ئەگەر ئەمانە تێبینی بکەیت:
- ماندووبوونی زۆر و بێ‌هۆکار یان تەنگەنەفەسی.
- بێ‌هەستیی بەردەوام لە ئەندامەکان یان لەدەستدانی هاوسەنگی.
- کاڵبوونەوەی بەرچاوی پێست یان زەردبوونی.
- گۆڕانی لەناکاوی بیرەوەری یان دۆخی دەروونی.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- دابەشکردنی حەب بە سەلامەتی
- سوودەکانی ماسی بۆ تەندروستی
- هۆکارەکانی زیادبوونی لەناکاوی کێش
- خواردنەوەکانی ڕەمەزان؛ تەندروست و نەریتی
- زیاتر دەربارەی ڤیتامین و کانزاکان
Photo: Luke Michael, CC0 1.0, via stocksnap.io
approved by: Medica Health team