ئەم بابەتە نیشانەکانی ئەنفلۆنزای بەراز و چارەسەر، نیشانە باوەکان و مەترسیدارەکان، و ڕێگاکانی چارەسەرکردن ڕوون دەکاتەوە.
نیشانەکانی ئەنفلۆنزای بەراز و چارەسەر
ئەم تووشبوونە لە زۆر ڕووەوە لە ئەنفلۆنزای وەرزی دەچێت و نیشانەکان زۆرجار لە ماوەی یەک تا سێ ڕۆژ دوای تووشبوون دەردەکەون.
نیشانە گشتی و باوەکان:
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی (تا)، کە لە هەندێک حاڵەتدا ڕەنگە نەبێت.
- هەستکردن بە ماندووبوون و بێهێزیی زۆر.
- کۆکە و ئازاری قوڕگ.
- سەرئێشە و ئازار لە بەشە جیاوازەکانی جەستە.
- ئاوسان یان داخستنی لووت.
- لەرز و سووربوونەوەی چاوەکان لەگەڵ ئاودەرچوون.
- هەندێک جار دڵتێکچوون و ڕشانەوە یان سکچوون.
نیشانە مەترسیدارەکان (کە بە دەگمەن ڕوودەدەن):
هەندێک نیشانە هەن کە پێویستیان بە ئاگادارییە، بە تایبەتی لە گەورەساڵاندا، وەک:
- هەناسەتەنگی یان خێرایی هەناسەدان.
- گۆڕانی ڕەنگی پێست بۆ خۆڵەمێشی یان شین.
- ئازار یان فشارێکی توند لە سنگ یان سک.
- سەرگێژی و سەرلێشێواوی.
- ڕشانەوەی بەردەوام یان توند.
- پەڵەی پێست کە هاوکات لەگەڵ تا دەردەکەوێت.
- نەبوونی توانای خواردنەوەی بڕی پێویستی شلە.
هۆکارەکانی مەترسی ئەنفلۆنزای بەراز
هەندێک کەس زیاتر لەوانی تر لە مەترسی تووشبوون بە ئاڵۆزییەکانی نەخۆشیدان، لەوانە:
- منداڵانی خوار تەمەنی ٥ ساڵ و بەساڵاچووانی سەرووی ٦٥ ساڵ.
- ژنانی دووگیان.
- ئەو کەسانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، وەک شەکرە، ئەسم، نەخۆشیی دڵ یان نەخۆشیی ماسولکە و دەمار.
- ئەو کەسانەی بەرگریی جەستەیان لاوازە (وەک تووشبووانی ئایدز).
- گەنجانی خوار تەمەنی ١٩ ساڵ کە بۆ ماوەیەکی درێژ ئاسپرین دەخۆن.
دەستنیشانکردن و ڕێگاکانی چارەسەر
پزیشک ڕەنگە پشکنینی جەستەیی بکات یان نیشانەکان لە ڕێگەی تەلەفۆنەوە بپرسێتەوە. لە هەندێک حاڵەتدا، تاقیکردنەوەی تاقیگەیی وەک «کاردانەوەی زنجیرەیی پۆلیمێراز (PCR)» داوا دەکات؛ ئەم تاقیکردنەوەیە لە دیاریکردنی جۆری ڤایرۆسدا وردترە. زۆرجار ئەم تاقیکردنەوانە بۆ ئەو نەخۆشانە دەکرێن کە لە نەخۆشخانەن یان لە مەترسیی ئاڵۆزییەکان دان.
سەبارەت بە نیشانەکانی ئەنفلۆنزای بەراز و چارەسەر، بنەمای چارەسەرکردن کەمکردنەوەی نیشانەکانە لە ڕێگەی ئەمانەوە:
- چاودێریی پشتگیر: خواردنەوەی شلەی زۆر (ئاو، شەربەت و شۆربای گەرم) بۆ ڕێگریکردن لە وشکبوونەوەی جەستە، و پشوودانی تەواو بۆ بەهێزکردنی بەرگریی جەستە.
- دەرمانی کەمکردنەوەی ئازار: بەکارهێنانی دەرمانە بێ پێویستی بە ڕەچەتە بۆ کەمکردنەوەی سەرئێشە و تا. پێویستە لە دانی ئاسپرین بە منداڵان و هەرزەکاران خۆ بپارێزرێت، بۆ ڕێگریکردن لە «نەخۆشیی ڕای»ی مەترسیدار.
- دەرمانی دژەڤایرۆس: پزیشک ڕەنگە لە دوو ڕۆژی یەکەمی تووشبووندا دەرمانگەلێک وەک (ئۆسێلتامیڤیر، زانامیڤیر، پێرامیڤیر یان باڵۆکسەڤیر) بنووسێت، بۆ کەمکردنەوەی توندیی نەخۆشی، بە تایبەتی بۆ ئەو کەسانەی زیاتر لە مەترسیی ئاڵۆزییەکان دان.
ئەنفلۆنزای بەراز چۆن دەگوازرێتەوە؟
تووشبوونەکە لە ڕێگەی وردەئاوی دەم و لووتەوە دەگوازرێتەوە کە کەسی تووشبوو لە کاتی کۆکە یان پژمین دەریان دەدات. کەس دەتوانێت بە هەناسەدانی ئەم وردەئاوانە تووش ببێت، یان ڕووەکانی پیسکراو وەک دەستگیرەی دەرگا دەست لێبدات و پاشان دەستی لە ڕووخساری بدات.
گرنگە بزانرێت کە کەسانی تووشبوو دەتوانن لە یەک ڕۆژ پێش دەستپێکردنی نیشانەکانەوە تا ٧ ڕۆژ دوای ئەوە ڤایرۆس بگوازنەوە؛ لە کاتێکدا لە منداڵاندا ڕەنگە گواستنەوەی تووشبوون تا ١٠ ڕۆژ بەردەوام بێت. ئەم تووشبوونە بەهۆی خواردنی گۆشتی بەرازەوە ڕوونادات.
پرسیارە باوەکان
ئەنفلۆنزای بەراز چۆن دەگوازرێتەوە؟
تووشبوون بە هەناسەدانی وردەئاوی بچوکی ڤایرۆسەوە ڕوودەدات کە کەسی تووشبوو لە کاتی پژمین یان کۆکە دەریان دەدات، یان بە دەستدان لە ڕووە پیسکراوەکان بە ڤایرۆسەکە.
ئایا ڤاکسینی H1N1 بۆ ژنانی دووگیان سەلامەتە؟
داتاکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ڤاکسینەکە بۆ ژنانی دووگیان سەلامەتە و ئەگەری لەبارچوون زیاد ناکات؛ بەڵکو یارمەتی پاراستنی دایک و کۆرپەکەی دەدات لە مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆس، کە ڕەنگە ئەگەری لەدەستدانی کۆرپەکە زیاد بکات.
ئایا ڤاکسینەکە کاریگەریی لاوەکی هەیە؟
هەندێک توێژینەوە زیادبوونێکی زۆر کەمی مەترسیی تووشبوون بە نەخۆشیی «گیان-باری»یان تۆمار کردووە (کێشەیەکی دەمار کە دەبێتە هۆی شەڵەڵبوونی کاتی). بەڵام سوودی پاراستنی ڤاکسینەکە لە ڕێگریکردن لە مردن و چوونە نەخۆشخانە زۆر زیاترە لەم مەترسییانە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەدا دەبێت بێ درەنگ چاودێریی پزیشکی وەربگیرێت:
- هەناسەتەنگیی توند.
- ئازار یان فشار لە سنگ.
- سەرلێشێواوی دەروونی یان سەرگێژیی توند.
- ڕشانەوەی بەردەوام کە ڕێگری لە خواردنەوەی شلە دەکات.
- گۆڕانی ڕەنگی پێست بۆ شین یان خۆڵەمێشی.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- جیاوازی گریپ یان سەرماخواردن
- منداڵان هەر ساڵ ڤاکسینی ئەنفلۆنزا وەربگرن؟
- ئەنفلۆنزای بەراز و مەترسییەکانی
- جیاوازی نێوان ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن؛ نیشانە و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team