لکەکانی تەمەن پەڵەیەکی تاریک و تەختن کە زۆرجار لە شوێنەکانی بەرکەوتوو بە خۆر دەردەکەون و لە گەورەساڵانی سەروو ٥٠ ساڵ باون.
لکەکانی تەمەن چیین؟
ئەم دۆخە بە شوێنی بیضی‌شێوە و تەختی پڕ لە ڕەنگ دەردەکەوێت؛ ڕەنگەکەیان لە قاوەیی کاڵ تا تاریک دەگۆڕێت. پانیی ئەم پەڵانە لە قەبارەی خاڵی بچووکی ڕووخسارەوە تا نزیکەی ١٣ میلیمەتر دەبێت. زۆرجار لە شوێنەکانی پێست دەردەکەون کە بۆ ماوەی ساڵان لە تیشکی خۆر بەرکەوتوون، وەک:
- لکەکانی تەمەن لە ڕووخسار، شان و بەشی سەرەوەی پشت.
- پشتی پێ و پەڵەکانی تەمەن لە دەست.
ئەم پەڵانە دەتوانن پێکەوە تێکەڵ ببن و وا بکەن پێست خاڵ‌خاڵ یان لکەدار دیار بێت. هەرچەندە لە خاوەنانی پێستی ڕەنگ‌کاڵدا زۆرتر دەردەکەون، بەڵام دەتوانن هەموو جۆرەکانی پێست بگرنەوە؛ وەک خاڵی منداڵان خۆبەخۆ نامێننەوە.
هۆکاری لکەکانی تەمەن و هۆکارەکانی مەترسی
ئەم پەڵانە لە ئەنجامی چالاکیی زۆری خانە ڕەنگدەرەکان دروست دەبن. تیشکی UV بەرهەمهێنانی ماددەی مێلانین هاندەدات، کە بەرپرسی ڕەنگی پێستە. کاتێک مێلانین بە ڕێژەیەکی زۆر لە شوێنێکی دیاریکراودا کۆدەبێتەوە، پەڵەکان دەردەکەون.
لەو حاڵەتانەدا ئەگەری تووشبوون زیاد دەبێت:
- پێستی ڕەنگ‌کاڵ.
- بەرکەوتنەوەی دووبارە بە تیشکی بەهێزی خۆر یان تووشبوونی پێشوو بە سووتانی خۆر.
- بەکارهێنانی تەختە یان چرا بازرگانییەکانی برژاندنی پێست.
ڕێگاکانی چارەسەری لکەکانی تەمەن
ئەم پەڵانە پێویستیان بە چارەسەری پزیشکی نییە، چونکە زیانبەخش نین؛ بەڵام بۆ مەبەستی جوانکاری دەتوانرێت ئەم هەڵبژاردانە بەکاربهێنرێن:
چارەسەری دەرمانی و ماڵەوە
- کرێمی سپیکەرەوەی پێست: وەک هایدرۆکینۆن، کە ڕەنگە لەگەڵ ڕیتینۆید یان ستیرۆیدی سووک بە ڕەچەتەی پزیشک بەکاربهێنرێت؛ هەروەها دەتوانرێت بەرهەمی بێ‌ڕەچەتەی پێکهاتوو لە ئەسیدی کۆجیک یان ئەسیدی گلایکۆلیک بەکاربهێنرێت.
- میکاپ: دەتوانرێت بۆ شاردنەوەی دەرەکیی پەڵەکان بەکاربهێنرێت.
ڕێکارە پزیشکییەکان
- لەیزەر و تیشکی پەڵەپەڵەیی: خانە ڕەنگدەرەکان دەکەنە ئامانج بۆ لەناوبردنیان، بەبێ ئەوەی ڕووی پێست زیانمەند بکەن.
- بەستن (چارەسەری بە ساردی): بەکارهێنانی نایتڕۆجینی شل بۆ لابردنی ڕەنگی زیادە.
- سایشکردنی پێست: لابردنی چینە سەرەوەییەکەی پێست بە فڵچەیەکی سووڕاو؛ جۆرێکی «ورد»یش هەیە کە مامەڵەی نەرمتر لەگەڵ پێست دەکات.
- پوستەکێشی کیمیایی: دانانی محلولێکی کیمیایی بۆ لابردنی چینە سەرەوەییەکەی پێست.
خۆپاراستن لە پەڵەکانی خۆر
بۆ ڕێگریکردن لە دەرکەوتنی پەڵەی نوێ یان خراپتربوونی پەڵەکانی ئێستا، ئەمانە پێشنیار دەکرێن:
١. دوورکەوتنەوە لە خۆر: بە تایبەتی لە نێوان ١٠ی بەیانی تا ٢ی دوای نیوەڕۆ.
٢. کەرەستی پاراستنی خۆر: بەرهەمێکی فراوان‌مەودا بە بەهای پاراستنی خۆر (SPF) کە لە ٣٠ کەمتر نەبێت بەکاربهێنە؛ ١٥ تا ٣٠ خولەک پێش چوونە دەرەوە دایبنێ و هەر دوو کاتژمێر جارێک دووبارەی بکەرەوە.
٣. جلوبەرگی پارێزەر: جلوبەرگی تەنگ‌بەفت بپۆشە کە باڵ و قاچ دادەپۆشێت، لەگەڵ کڵاوی لێو-فراوان؛ باشترە جلوبەرگی بە بەهای پاراستن لە تیشکی UV (UPF) لە نێوان ٤٠ و ٥٠ هەڵبژێریت.
پرسیارە باوەکان
لکەکانی تەمەن چۆن دەستنیشان دەکرێن؟
پزیشک زۆرجار پشت بە پشکنینی بینراوی پێست دەبەستێت؛ لە هەندێک حاڵەتدا ڕەنگە نمونەیەکی بچووکی پێست (بیۆپسی) وەربگیرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی پەڵەکە خاڵی مەترسیدار یان جۆرێک لە شێرپەنجەی پێست نییە.
ئایا لکەکانی تەمەن خۆبەخۆ ون دەبن؟
نەخێر. بە پێچەوانەی خاڵەکانی منداڵی، پەڵەکانی تەمەن خۆبەخۆ نامێننەوە و جێگیر دەمێننەوە، مەگەر بە چارەسەری جوانکاری لاببرێن.
ئایا ئەم پەڵانە دەتوانن ببنە شێرپەنجە؟
پەڵەی ڕاستەقینەی تەمەن خاوێنە و مەترسیدار نییە؛ بەڵام هەندێک پەڵە دەتوانن لە ڕووی دەرەوەوە لە تومۆری شێرپەنجەیی بچن، بۆیە پێویستە هەر گۆڕانکارییەکی نوێ لەلایەن پسپۆڕانەوە هەڵبسەنگێندرێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر گۆڕانکارییەکت لە پەڵەکانی پێستدا بینی، بە تایبەتی لەم حاڵەتانەدا، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشکی پێست بکەیت:
- ئەگەر ڕەنگی پەڵەکە ببێتە ڕەش.
- گەورەبوونی خێرای پەڵەکە.
- دەرکەوتنی کەناری ناڕێک یان تێکەڵەیەکی نائاسایی لە ڕەنگەکان.
- خوێن‌هاتن لە پەڵەکە.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری نوێ بۆ ئاوڵەمرغان و کاتی بەکارهێنان
- چارەسەری کێشەکانی پێستی سەر
- پاراستنی پێست؛ ١٠ هەڵەی باو
- ڕێنمایی شعیرەی چاو و چارەسەری
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی پێست
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team