قروچەکردنی ددان لە منداڵان، کە بە برۆکسزمیش ناسراوە، بریتییە لە بەردەوام یەکگرتن یان بەیەکداخشاندنی ددان لە ڕۆژدا یان لە کاتی خەودا.
قروچەکردنی ددان واتە چی؟
برۆکسزم کردارێکی بێ‌ئیرادەیە کە تێیدا کەس ددانەکانی بەیەکدا دەگرێت یان بەیەکدا دەخشێنێت. دوو جۆری سەرەکی هەیە: برۆکسزمی کاتی بەئاگا بوون، کە زۆرجار تەنها یەکگرتنی ددانەکان دەگرێتەوە، و برۆکسزمی خەو، کە لە شەودا ڕوودەدات. هەرچەندە قروچەکردنی جاروبار زۆرجار زیان‌بەخش نییە، ڕووداوە بەردەوامەکان دەتوانن ببنە هۆی زیانی ددان و کێشەی چەناگە.
هۆکارەکانی قروچەکردنی ددان لە منداڵان چین؟
چەندین هۆکار دەتوانن بەشداری لەم عادەتەدا بکەن، و زۆرجار دەستپێکەکەی هەر کاتێکە ددانی یەکەمی منداڵ دەردەکەوێت.
- تەمەن و گەشەکردن: شیرخۆرەکان ڕەنگە بۆ کەمکردنەوەی ئازاری دەرچوونی ددان، ددانیان بەیەکدا بخشێنن. منداڵانی تەمەنی قوتابخانە ڕەنگە لە کاتی دەرچوونی ددانە شیرییەکان و گەشەکردنی ددانە هەمیشەییەکان ئەم عادەتەیان پەیدا ببێت. منداڵانی نێوان ٧ و ١٠ ساڵ زۆرترین ئەگەریان هەیە تووشی برۆکسزمی خەو ببن.
- هۆکارە دەروونییەکان: سترێسی کاری قوتابخانە یان ئەرکەکانی ماڵ، هەروەها نیگەرانی و کێشەی جیابوونەوە لە منداڵانی بچووکدا، پەیوەندییان بەو ڕەفتارەوە هەیە.
- هۆکارە ژینگەیی و تەندروستییەکان: بەرکەوتن بە دووکەڵی جگەرەی کەسانی دیکە، هۆکارێکی ناسراوی مەترسییە. هەندێک منداڵی تووشی ADHD، نەخۆشیی سپێکترەمی ئۆتیزم، یان میگرێنیش ڕەنگە برۆکسزمیان هەبێت.
- کێشەکانی ددان و جەستە: ناتەبایی ددانەکان یان بەکارهێنانی بریس ڕەنگە پەیوەندییان بەو دۆخەوە هەبێت، هەرچەندە هەندێک بەڵگە ئاماژە بەوە دەکات کە کێشەی ددان لەوانەیە هۆکاری ڕاستەوخۆ نەبێت. هەناسەدان بە دەمیش لەو کەسانەدا باوترە کە ددان بەیەکدا دەخشێنن.
- ناڕێکییەکانی خەو: پەیوەندییەک لەنێوان برۆکسزم و وەستانی هەناسەدان لە خەودا بەهۆی گیرانی ڕێگای هەناسەدان هەیە، بەڵام ڕوون نییە کە کامیان دەبێتە هۆی ئەوی دیکە.
ناسینەوەی قروچەکردنی ددانی منداڵان لە شەودا
لەبەر ئەوەی زۆربەی منداڵان ئاگادار نین کە لە خەودا ددانیان بەیەکدا دەخشێنن، زۆرجار دایک‌وباوکان یەکەم کەسانن نیشانەکان دەبینن. نیشانە ئاگادارکەرەوەکان ئەمانەن:
- دەنگی بەرچاوی بەیەکداخشاندنی ددان یان دەنگی تق‌وتق لە کاتی خەودا.
- ددانی خوراوە، شکاوە یان تەقیاو.
- زیادبوونی هەستیاری بە گەرمی یان ساردی.
- سەرئێشە یان ئازاری چەناگە لە بەیانیاندا.
- گەورەبوونی ماسولکەکانی چەناگە یان قفڵبوونی چەناگە.
بەڕێوەبردنی قروچەکردنی ددان لە منداڵان
چارەسەرکردن سەرنجی لە پاراستنی ددان و کەمکردنەوەی ناڕەحەتییە.
پاراستنی ددان
ددانپزیشک ڕەنگە پارێزەری ددان بۆ شەو یان پارچەیەکی پارێزەری ددان بۆ منداڵ دابنێت. ئەم ئامێرانە بەربەستێک دروست دەکەن بۆ ڕێگریکردن لە خورانی ددان، و هەندێک جار دەتوانن یارمەتی ڕێکخستنەوەی شوێنی چەناگە بدەن.
باشترکردنی شێوازی ژیان و خەو
دانانی بەرنامەیەکی جێگیری کاتی خەوتن دەتوانێت یارمەتی منداڵ بدات هەست بە ئارامی بکات. ئەمە ڕەنگە ئەمانە بگرێتەوە:
- خوێندنەوەی چیرۆک یان گوێگرتن لە مۆسیقای هێواش.
- حەمامێکی گەرم وەرگرتن.
- کەمکردنەوەی بەکارهێنانی ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان و خواردنی خواردنی شیرین پێش خەوتن.
- دڵنیابوون لەوەی ژووری خەوتن بێدەنگ و تاریکە.
کەمکردنەوەی سترێس و نیشانەکان
بەڕێوەبردنی گرژییەکانی ڕۆژانە دەتوانێت ڕووداوەکانی شەوانە کەم بکاتەوە. دایک‌وباوکان دەتوانن ماساژی ڕوو، ڕاهێنانی کشانەوە، یان بەکارهێنانی کۆمپرێسی گەرم و سارد پێشنیار بکەن بۆ ئارامکردنەوەی چەناگە. قسەکردن لەگەڵ منداڵەکە دەربارەی هۆکارەکانی سترێس، یان گفتوگۆ لەگەڵ ڕاوێژکاری قوتابخانەش، ڕەنگە سوودبەخش بێت.
پرسیارە باوەکان
قروچەکردنی ددان لە منداڵان چییە؟
دۆخێکە کە برۆکسزم پێی دەوترێت و تێیدا منداڵێک بەردەوام ددانەکانی بەیەکدا دەگرێت یان بەیەکدا دەخشێنێت، جا لە کاتی بەئاگا بوون بێت یان خەوتن.
هۆکاری قروچەکردنی ددان لە خەودا لای منداڵانی بچووک چییە؟
لە منداڵانی بچووکدا، برۆکسزمی خەو زۆرجار بەهۆی سترێس یان نیگەرانیی جیابوونەوەوە دەبێت.
قروچەکردنی ددان لە منداڵان بۆ تەندروستییان واتای چییە؟
هەرچەندە بە تەنها مەترسیدار نییە، بەڵام قروچەکردنی بەردەوام دەتوانێت ببێتە هۆی پاشەکشەکردنی لثەکان، شکانەوەی ددان و ناڕێکییەکانی مفصەلی چەناگە (TMJ).
کەی پێویستە پزیشک ببینن؟
ئەگەر منداڵەکەتان ئەمانەی هەبوو، ڕاوێژ بە پزیشکی منداڵان یان ددانپزیشک بکەن:
- سەرئێشەی بەیانی یان ئازاری چەناگەی دووبارەبووەوە.
- خوران یان هەستیاریی بەرچاوی ددان.
- دەنگی بەرزی قروچەکردنی ددان لە کاتی خەوتنی نیوەڕۆ یان شەوانە.
- خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە یان بە گشتی کێشەی خەوتن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە لەبارەی دۆخێکی پزیشکییەوە ڕێنماییی دابینکەری چاودێری تەندروستیی شایستە وەربگرن.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێگاکانی زوو نووستن بۆ خەوی باشتر
- سوودی خەوتنی هاوسەرەکان بەبێ جل
- نویزی پەمەیی بۆ خەوتن: سوود و بەکارهێنان
- هەڵەکانی خۆشۆردن و باشترکردنی خەوتن
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team