شکانی یان دەرچوونی چەناگە بریتییە لە برینداربوونی ئێسکی سەرەکیی بەشی خوارەوەی ڕوو، یان لادانی لە بەندەکانی نێوان چەناگە و کاسەسەر.
تێگەیشتن لە شکانی یان دەرچوونی چەناگە
چەناگە ئێسکێکی U-شێوەیە کە لە ڕێگەی بەندە گیژگاوەیی-چەناگەییەکانەوە (TMJ) بە کاسەسەرەوە دەبەسترێتەوە. کاتێک ئەم ئێسکە دەشکێت، شکان ڕوودەدات؛ دەرچوونیش کاتێک ڕوودەدات کە ئێسکەکە لە یەکێک یان هەردوو بەندی TMJ لە شوێنی ئاسایی خۆی بجوڵێت.
جیاوازی شکانی چەناگە و دەرچوونی
هەردوو جۆری بریندارییەکە دەرد دروست دەکەن، بەڵام هۆکار و شێوازی دەرکەوتنیان جیاوازە:
- شکانەکان: بە گشتی لە ئەنجامی برینداربوونی ڕاستەوخۆ ڕوودەدەن. هۆکارە باوەکان بریتین لە کەوتن، برینداریی وەرزشی، ڕووداوی شوێنی کار، هێرش و ڕووداوی ئۆتۆمبێل. پیاوان و کەسانی تەمەنی ٢٠ تا ٢٩ ساڵ زۆرتر تووش دەبن.
- دەرچوونەکان: زۆرجار کاتێک ڕوودەدەن کە دەم لە کاتی پاڵپۆڕین، پڕۆسەیەکی ددانپزیشکی یان خواردندا زۆر بەرفراوان دەکرێتەوە؛ بەڵام برینداریی ڕووەش دەتوانێت هۆکاریان بێت.
ناسینەوەی نیشانەکانی شکانی چەناگە
شکان بە شێوەیەکی ئاسایی دوای ڕووداوێکی بریندارکەر ڕوودەدات. نیشانەکان لەوانەیە ئەمانە بن:
- قورسایی لە قسەکردن یان نەتوانینی کردنەوەی تەواوی دەم.
- هەستکردن بەوەی ددانەکان بە دروستی ناگونجێن (خەڵتەبوونی گاز).
- شینبوون یان ئاوسانی چەناگە، و لەوانەیە شینبوون لە ژێر زمانیشدا.
- بێهەستی لە لێوی خوارەوە یان چەناگە.
- جووڵاوی ددان یان ونبوونیان و خوێنبەربوون لە ناو دەمدا.
- لە هەندێک حاڵەتدا، برینێک لە کەناڵی گوێدا.
ئەگەر چەناگە دەرچووبێت، لەوانەیە دەم بۆ لایەک لار بێت و کەسەکە لە قووتدان یان داخستنی دەمدا کێشەی هەبێت.
دەستنیشانکردن و چارەسەری شکانی چەناگە
پزیشکان ئەم بریندارییانە بە پشکنینی جەستەیی دەستنیشان دەکەن؛ شێوەی ناڕێکی ڕوو دەپشکنن و جێگیریی چەناگە تاقی دەکەنەوە. لەوانەیە «تاقیکردنەوەی دارە تیژەکە» بەکاربهێنن و پارچە دارێک لە نێوان ددانەکان دابنێن. وێنەگرتن بە شێوەیەکی ئاسایی بریتییە لە وێنەی پانۆرامایی بە تیشکی X یان پشکنینی CT.
دەستێوەردانە پزیشکییەکان
بەپێی توندیی بریندارییەکە، پلانی چارەسەری شکانی چەناگە لەوانەیە ئەمانە بگرێتەوە:
- چاودێریی بێ نەشتەرگەری: بۆ شکانە جێگیرەکان، نەشتەرگەری دەم و ڕوو و چەناگە لەوانەیە ددانەکانی سەرەوە و خوارەوە بە وایەر بەیەکەوە ببەستێت.
- نەشتەرگەری شکانی چەناگە: شکانە ناجێگیرەکان لەوانەیە پێویستیان بە دانانی پلیت لەسەر شوێنی شکان هەبێت بۆ گەڕاندنەوەی جووڵە.
- دەرمانەکان: ئەنتیبیۆتیک بۆ شکانە کراوەکان کە زیانی بافت یان پووکی ددان لەخۆدەگرن بەکاردەهێنرێت و لەوانەیە دژەکزی تێتانۆس بدرێت.
بۆ دەرچوونی چەناگە، پزیشک بە دەستی ئێسکەکە دەگەڕێنێتەوە بۆ شوێنی خۆی. لەوانەیە پەڕۆی بارتۆن بەکاربهێنن بۆ جێگیرکردنی چەناگە لە ماوەی چاکبوونەوەدا. دەرچوونی دووبارەی چەناگە لەوانەیە پێویستی بە نەشتەرگەری هەبێت بۆ توندکردنەوەی بەستەرە پشتگیریکەرەکان.
چاکبوونەوە و ڕێگریکردن
زۆربەی شکانەکان لە ماوەی یەک تا دوو مانگدا چاک دەبنەوە. چاکبوونەوە پابەندبوون بە خواردنی خواردنی نەرم، خواردنی ئەنتیبیۆتیکی پێشنیارکراو و دوورکەوتنەوە لە کردنەوەی زۆری دەم بۆ چەند هەفتەیەک دەگرێتەوە، ئەگەر چەناگە دەرچووبێت.
بۆ ڕێگریکردن لەم بریندارییانە، لە کاتی وەرزشدا کەلوپەلی پاراستن لەبەر بکەن، بە سەلامەتی شۆفێری بکەن و لە دۆخی توندوتیژیدا دوور بکەونەوە.
پرسیارە باوەکان
چۆن بزانم چەناگەم شکاوە یان دەرچووە؟
شکان بە گشتی دوای لێدانێکی بەهێز ڕوودەدات و لەوانەیە ببێتە هۆی بێهەستیی چەناگە یان جووڵاوی ددان. دەرچوون زۆرجار دوای کردنەوەی زۆری دەم ڕوودەدات و لەوانەیە چەناگە بۆ لایەک لار بکات.
شکانی چەناگە چۆن دەستنیشان دەکرێت؟
پزیشکان پشکنینی جەستەیی بەکاردەهێنن بۆ پشکنینی ڕێکخستن و جێگیری، کە زۆرجار وێنەی پانۆرامایی بە تیشکی X یان پشکنینی CT تەواوی دەکات.
پێش گەیشتن بە پزیشک، بۆ شکانی گومانلێکراو چی بکەم؟
سەهۆڵ لەسەر شوێنەکە دابنێ بۆ کەمکردنەوەی ئاوسان و لە جووڵاندنی چەناگە خۆت بپارێزە. دەتوانیت بەندێک بە دەوری چەناگە و تا سەرەوەی سەر بپێچیت بۆ بێجووڵەکردنی.
چەناگەی شکاو چەند کات دەخایەنێت تا چاک ببێتەوە؟
بە چارەسەری دروست، ئێسکەکە بە شێوەیەکی ئاسایی لە ماوەی یەک تا دوو مانگدا چاک دەبێتەوە.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت
ئەگەر ئەم نیشانانەت هەبوو، دەستبەجێ داوای چاودێریی فریاکەوتن بکە (پەیوەندی بە ٩١١ بکە):
- قورسایی لە هەناسەدان بەهۆی لەدەستدانی پشتگیریی زمان.
- خوێنبەربوونی کۆنترۆڵنەکراو.
- نیشانەکانی شۆک.
- ئەگەری برینداریی سەر یان ستوونی پشت.
ئەگەر ئازاری چەناگە، ناگونجانی گاز یان نەتوانینی کردنەوە یان داخستنی دەم هەتە، دەستبەجێ سەردانی نەخۆشخانە یان نەشتەرگەری دەم بکە.
بەرپرسیارییەتی: ئەم زانیارییانە بۆ مەبەستی فێرکارییە و ڕاوێژی پزیشکی پێکناهێنێت. بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەر، ڕاوێژ بە پسپۆڕێکی تەندروستی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- سووتانی زمان و ڕێگاکانی چارەسەری
- زمانی سپی: هۆکار و چارەسەر
- چاندنی ددان: سەلامەتی و ئەنجامەکان
- هەوکردنی لثەی دەوری ددانی عەقڵ: نیشانە و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی دەم، زمان و پووک
Photo: yawning hunter, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team