سەرماخواردن نەخۆشییەکی ڤایرۆسیی باوە کە لووت و قوڕگ دەگرێتەوە و بە ئاسانی بڵاودەبێتەوە؛ ئەم نووسینە هۆکار، نیشانە، چارەسەر و ڕێگاکانی پاراستن دەخاتەڕوو.
سەرماخواردن چییە و هۆکارەکانی چین؟
سەرماخواردن بەهۆی تووشبوون بە ڤایرۆسەکانی سیستەمی هەناسەدانەوە دروست دەبێت، کە ڤایرۆسی ڕینۆڤایرۆس لە گرنگترینیانە. مەترسی تووشبوون بە سەرماخواردن لە زستاندا زیاترە، بە تایبەتی لە شوێنی داخراو لەگەڵ کەسانی تووشبوو. ڤایرۆسەکە لە ڕێگەی پەیوەندیی ڕاستەوخۆ یان دڵۆپەکانی پشکنینەوە دەگوازرێتەوە؛ نیشانەکانیش ڕەنگە دوای ١ تا ٣ ڕۆژ لە تووشبوونەکەوە دەربکەون، لە کاتێکدا ماوەی حەشارگەی ڤایرۆسەکە دەکرێت بگاتە ٧ ڕۆژ.
نیشانەکانی تووشبوون بریتین لە:
- ئاوسان و گیرانی لووت لەگەڵ پشکنین.
- هەوکردن و قەرەباڵغیی قوڕگ.
- کۆکە و سەرئێشە.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی جەستە و ئازاری سووکی ماسولکەکان.
- لەدەستدانی کاتیی هەستی بۆن و تام.
چارەسەری سەرماخواردن لە ماڵەوە
چارەسەرێکی کۆتایی کە نەخۆشییەکە بە تەواوی چاک بکات بوونی نییە؛ بەخۆڕایی لە ماوەی ٧ تا ١٠ ڕۆژدا کۆتایی دێت. بەڵام، دەتوانرێت توندیی نیشانەکان بەمانە کەم بکرێتەوە:
چاودێریی ماڵەوە:
- پشوودانی تەواو و خۆ گەرم ڕاگرتن.
- خواردنەوەی شلە بە بڕی زۆر، وەک ئاو، شۆربای ڕوون و شەربەتی لیمۆی گەرم؛ کافایین و کحول مەخۆرەوە بۆ ئەوەی جەستە وشک نەبێت.
- بەکارهێنانی ئاودەمی لووتی خوێیی و تەڕکردنی هەوا.
- غرغڕەکردن بە ئاوی خوێیی بۆ کەمکردنەوەی ئازاری قوڕگ و شلکردنی موخاط.
- خۆشۆردن بە ئاوی گەرم یان دانانی کۆمپرێس لە دەوروبەری سینووسەکان.
خواردن و پاشکۆی یارمەتیدەر:
- هەنگوین: یارمەتیی ئارامکردنەوەی کۆکە دەدات (بۆ گەورەساڵان و منداڵانی تەمەنی زیاتر لە ساڵێک) و لەگەڵ لیمۆ ئازاری قوڕگ کەم دەکاتەوە.
- زەنجەفیل و سیر: یارمەتیی ئارامکردنەوەی کۆکە و بەرەنگاربوونەوەی میکرۆبەکان دەدەن.
- شۆربای مریشک: یارمەتیی تەڕکردنی جەستە و کەمکردنەوەی هەوکردن دەدات.
- میوە ترشەکان و زینک: بۆ بەهێزکردنی سیستەمی بەرگریی جەستە.
هەڵبژاردە دەرمانی و پزیشکییەکان
دەرمانەکان تەنها بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان بەکاردێن و ڤایرۆسەکە خۆی چارەسەر ناکەن؛ هەروەها دژەزیندەکان سوودیان نییە، چونکە بەکتریا چارەسەر دەکەن نەک ڤایرۆس.
- دەرمانی کەمکردنەوەی ئازار: وەک ئەسیتامینۆفین و ئایبۆپرۆفین بۆ کەمکردنەوەی تا و سەرئێشە. (بۆ ڕێگریکردن لە نەخۆشیی ڕای، نابێت ئاسپیرین بدرێتە منداڵان و هەرزەکاران).
- دەرمانی کەمکردنەوەی گیرانی لووت: بۆ گەورەساڵان بە شێوەی سپرەی لووت یان دڵۆپ بەردەستە (بۆ ماوەیەک کە لە ٥ ڕۆژ زیاتر نەبێت)، و بۆ منداڵانی خوار تەمەنی ٦ ساڵ پێشنیار ناکرێت.
- دەرمانی کۆکە: بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکە بەکاردێت، نەک چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە؛ پێش ئەوەی بدرێتە منداڵان، پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت بۆ ڕێگریکردن لە کاریگەرییە لاوەکییە مەترسیدارەکان.
ڕاستی و باوەڕەکان دەربارەی سەرماخواردن
هەندێک تێگەیشتنی باو هەن کە بەڵگە زانستییەکانیان جیاوازن یان هەڵەن. ئەم ڕاستییانەش بەشێکن لە زانیاری لەبارەی سەرماخواردن:
- ڤیتامینی C: ئەنجامەکان لەبارەی کاریگەرییەکەی جیاوازن؛ خواردنی بەردەوامی ڤیتامینی C ڕێگری لە تووشبوون ناکات، بەڵام لەوانەیە بە پشتبەستن بە بەڵگەیەکی لاواز ماوەی نەخۆشییەکە کەم بکاتەوە.
- عرەقکردنی شەوانە: داپۆشینی جەستە بۆ عەرەقکردن چاکبوونەوە خێراتر ناکات، هەرچەندە نیشانەکان بۆ ماوەیەکی کاتی کەم دەکاتەوە.
- ئاوسانی لووت: بەڵگەیەکی حەتمیی نەخۆشی نییە؛ ڕەنگە بەهۆی هەستیاری، لاربوونی پەردەی ناو لووت، یان گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکانەوە بێت.
- گواستنەوەی نەخۆشی: ماچکردنی کەسی تووشبوو لە ٩٠%ی حاڵەتەکاندا نەخۆشییەکە ناگوازێتەوە، چونکە ڤایرۆسەکە لە بزاقدا بوونی نییە؛ لە کاتێکدا کۆکەکردنی لە نزیکەوە سەرچاوەی سەرەکیی گواستنەوەیە.
پاکوخاوێنی بنەمای ڕێگریکردن لە سەرماخواردنە
بۆ پاراستنی خۆت و کەسانی دیکە، ئەم ڕێنماییانە جێبەجێ بکە:
- بەردەوام دەستەکانت بشۆ، بە تایبەتی پێش خواردن.
- ڕووەکانی زۆر دەست لێ دەدرێن پاک بکەرەوە؛ ڤایرۆسەکان لەسەر پێست بۆ ماوەی دوو کاتژمێر و لەسەر ڕووەکان بۆ چەندین کاتژمێر دەمێننەوە.
- بە دەستەکانت دەست لە چاو، لووت و دەم مەدە.
- وەرزش بکە و بە قەدەر پێویست بخەوە بۆ بەهێزکردنی بەرگریی جەستە.
- لە هەوای زۆر وشکی ناو ماڵ خۆت بپارێزە بۆ پاراستنی پەردەی موخاط.
پرسیارە باوەکان
جیاوازیی نێوان سەرماخواردن و ئەنفلۆەنزا چییە؟
سەرماخواردن هێرش دەکاتە سەر سیستەمی سەرەوەی هەناسەدان (سینووسەکان و ڕێڕەوی لووت) و زۆرجار لەگەڵ تبی تونددا نییە. بەڵام ئەنفلۆەنزا سیستەمی خوارەوەی هەناسەدان دەگرێتەوە و بە تبی بەرز، لاوازیی گشتی و ئازاری توندی ماسولکەکان دەناسرێتەوە؛ هەروەها ڕەنگە ببێتە هۆی ئاڵۆزیی مەترسیدارتری وەک سییەکان.
ئایا سەرماخواردن هۆکاری تووشبوون بە سەرماخواردنە؟
نەخێر، هۆکاری سەرەکی ڤایرۆسەکانی هەناسەدانن، نەک تەنها بەرکەوتن بە سەرما؛ هەرچەندە نەخۆشییەکە لە زستاندا زیاتر بڵاودەبێتەوە.
ئایا ڕێگاکانی نەریتی وەک چاوی ئاوەشن کاریگەرن؟
لەوانەیە یارمەتیی کەمکردنەوەی توندیی نیشانەکان بدەن، بەڵام بە شێوەی زانستی نەسەلمێنراوە کە ماوەی نەخۆشی کەم بکەنەوە یان ڕێگری لە تووشبوون بکەن.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەردەکەون، دەبێت دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی وەربگریت:
- تەنگەهەناسە یان سەختیی هەناسەدان.
- ئازار یان پەستانی لەناکاو لە سنگ یان سک.
- بەرزبوونەوەی بەرچاو و بەردەوامی پلەی گەرمیی جەستە.
- ئازاری توندی گوێ، یان دەوروبەری چاو و لووت.
- ڕشانەوەی توند یان سەرگێژیی لەناکاو.
- خراپتربوونی نیشانەکان یان باشترنەبوونیان دوای ٧ تا ١٠ ڕۆژ.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نیشانەکانی دوای واکسینی ئەنفلۆنزا و مامەڵەکردنیان
- ئەنفلۆنزا لەگەڵ ئازاری جەستە: نیشانەکان
- ڤیتامین سی بۆ زکام؛ پێشگیری و چارەسەر؟
- باوکبوون مەترسی سەرماخۆردن کەم دەکات
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team